INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Małgorzata Szewczykówna      Małgorzata Szewczykówna, wizerunek na podstawie fotografii.

Małgorzata Szewczykówna  

 
 
1907-11-08 - 1990-01-02
Biogram został opublikowany w XLVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2012-2013.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szewczykówna Małgorzata, pseud.: Gosia, Marylka (1907–1990), polonistka, harcmistrzyni, żołnierz Armii Krajowej.

Ur. 8 XI w Lipsku nad Wisłą (pow. lipski), była córką Jana, drobnego kupca, potem kolejarza, i Konstancji z Wrońskich. Miała trzech braci: Antoniego (1904–1979), prawnika, urzędnika Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Lublinie, Władysława Sylwestra (ur. 1912), porucznika saperów WP, żołnierza AK, BCh, który zginął w r. 1944, i Romana Stanisława (1916–1952), historyka.

Po zakończeniu pierwszej wojny światowej rodzina Szewczyków zamieszkała w Lublinie, gdzie S. uczęszczała od r. 1921 do Państw. Gimnazjum Żeńskiego im. Unii Lubelskiej. Podjęła działalność w organizacji «Pet» i t.r. wstąpiła do działającej przy gimnazjum XIII Drużyny Harcerek im. Narcyzy Żmichowskiej, w której wkrótce została przyboczną. Na zlocie w Świdrze w r. 1924 była drużynową XII i XIII Drużyny Harcerek, po czym w l. 1926–8 pełniła funkcję drużynowej XIII Drużyny. Po zdaniu matury w r. 1927 odbyła roczny kurs dla nauczycielek szkoły powszechnej i następnie uczyła we wsiach pow. lubelskiego: w Krzczonowie (1928–9) i Wólce Lub. (1929–37). Kontynuując działalność harcerską, przeszła szkolenie instruktorskie, m.in. w r. 1929 kurs drużynowych w Nowosielicy koło Sokala. Dn. 20 XII t.r. została podharcmistrzynią i w l. 1929–35 działała w składzie Komendy Żeńskiej Chorągwi w Lublinie. Równocześnie od r. 1930 studiowała polonistykę na Wydz. Nauk Humanistycznych KUL; na trzecim roku studiów leczyła się przez kilka miesięcy w Zakopanem. We wrześniu 1937 ukończyła studia i uzyskała stopień magistra na podstawie pracy Twórczość Ludwiki Godlewskiej napisanej pod kierunkiem Wiktora Hahna. T.r. rozpoczęła pracę w Szkole Ćwiczeń przy Pedagogium w Lublinie. W l. 1938–9 prowadziła w Lublinie drużynę zuchów. Wraz z harcmistrzynią Danutą Magierską kierowała w r. 1939 Działem Programowym Komendy Żeńskiej Chorągwi; t.r. organizowała w Lublinie Pogotowie Harcerek.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 r. uczestniczyła S. w prowadzonych przez Chorągiew Harcerek akcjach pomocy żołnierzom, m.in. w trakcie walk o Lublin wydawała na dworcu kolejowym posiłki dla wojska i uciekinierów, a 28 IX t.r. w Wólce Lub. udzielała pomocy sanitarnej rannym żołnierzom. Podczas okupacji niemieckiej, jesienią t.r., zaangażowała się w akcję pomocy dla wysiedlonych z Wielkopolski. Podjęła także pracę w szkole powszechnej nr 5. Równocześnie działała w konspiracji; pod pseud. Marylka była łączniczką harcmistrzyni Marii Walciszewskiej (komendantki konspiracyjnej Chorągwi Harcerek i jednocześnie szefa łączności Okręgu Lublin ZWZ), a następnie zastępcą Kazimiery Litwiniukowej (szefa służby sanitarnej Wojskowej Służby Kobiet Obwodu Lublin-miasto AK). W dalszym ciągu działając w Pogotowiu Harcerek, rekrutowała sanitariuszki do WSK; wizytowała regularnie placówki harcerskie w wielu miejscowościach na Lubelszczyźnie: Biała Podlaska, Biłgoraj, Kraśnik, Lubartów, Łuków, Tomaszów i Zamość. Dn. 15 I 1942 została mianowana harcmistrzynią. W l. 1943–4 uczyła na kompletach zorganizowanych przez Ośrodek Tajnego Nauczania przy II Państw. Gimnazjum i Liceum im. Hetmana Jana Zamoyskiego. Organizowała pomoc dla żołnierzy AK więzionych i leczonych w szpitalach, współpracując z komórką opieki nad więźniami «Opus» Komendy Okręgu AK Lublin. Dla przetrzymywanej w dwóch obozach przy ul. Krochmalnej ludności wysiedlanej z Zamojszczyzny, utworzyła w lipcu 1943 kuchnię przy ul. Młyńskiej (zalegalizowaną później przez Radę Główną Opiekuńczą), a za pieniądze otrzymane z AK wykupiła z tych obozów kilkudziesięciu więźniów; części z nich udzieliła schronienia we własnym mieszkaniu.

Po wyjściu Niemców z Lublina S. z braćmi, Antonim i Romanem, zabezpieczała dokumenty zbrodni hitlerowskich w więzieniu na Zamku lubelskim i w obozie koncentracyjnym na Majdanku. Od września 1944 w Gimnazjum i Liceum im. Zamoyskiego była nauczycielką języka polskiego. W r. 1945 weszła jako szef Działu Kształcenia w skład Żeńskiej Komendy Chorągwi, a w l. 1948–9 pełniła funkcję zastępcy komendantki Żeńskiej Komendy Harcerek. Kontynuowała pomoc materialną dla żołnierzy podziemia i osób represjonowanych. W grudniu 1948 z okazji 150. rocznicy urodzin Adama Mickiewicza zorganizowała w Lublinie cieszącą się popularnością Wystawę Mickiewiczowską, która stała się patriotycznym wydarzeniem (zwiedziło ją 6 tys. osób). W r. 1951 została dyscyplinarnie przeniesiona do Liceum dla Przedszkolanek. W związku z działaniem lubelskich «trójek» samokształceniowych młodzieży została 10 VII 1952 wraz z Magierską aresztowana. W procesie przeprowadzonym przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Lublinie skazano ją 4 XI t.r. na pięć lat pozbawienia wolności, m.in. za wychowywanie młodzieży «w duchu ideologii baden-powellowskiej i klerykalnej» oraz za szpiegostwo (zbiórki harcerskie odbywały się w pobliżu koszar). W wyniku rewizji prokuratorskiej wyrok S-y podwyższono 5 IX 1953 do ośmiu lat, ostatecznie została skazana na sześć lat. Była więziona na Zamku lubelskim, a następnie w zakładzie karnym w Chełmie. Dzięki interwencji Wandy Papieskiej (byłej nauczycielki Bolesława Bieruta) została 15 II 1954, wraz z Magierską, ułaskawiona i zwolniona.

Pozbawiona praw nauczycielskich, pracowała S. w Lublinie kolejno jako szwaczka, urzędniczka w Stacji Sanitarno-Epidemologicznej, a w r. szk. 1956/7 bibliotekarka w Liceum Chemicznym. W r. 1957 wróciła do zawodu nauczycielskiego w Państw. Liceum im. Stanisława Staszica. Wyrokiem Sądu Najwyższego została w r. 1959 zrehabilitowana. T.r. zamieściła w PSB biogram Ludwiki Godlewskiej. Ok. r. 1960 wraz z Magierską, Anną Krzymowską i Zenobią Kitówną zbierała i opracowywała materiały dotyczące historii Lubelskiej Chorągwi Harcerek w czasie drugiej wojny światowej (mszp. w IH PAN), opublikowane pt. „Lubelska Chorągiew Harcerek w latach 1939–1944” (L. 2007), gdzie ogłoszono również jej Relacje z pracy harcerskiej w czasie wojny i okupacji oraz Wspomnienie o hm. Marii Waliszewskiej. W r. 1970 przeszła na emeryturę, ale uczyła jeszcze przez kilka lat w niewielkim wymiarze godzin, po czym decyzją Kuratorium została całkowicie usunięta z pracy w szkolnictwie za «odchylenia polityczne». Opublikowała pamiętnik Wydzieraliśmy ich śmierci („Braterska pomoc”, L. 1978) oraz wspomnienia Vivat Academia, vivant Professores! („Katolicki Uniwersytet Lubelski w latach 1925–1939 we wspomnieniach swoich pracowników i studentów”, L. 1989). Po r. 1980 współpracowała ze środowiskiem nauczycielskim lubelskiej «Solidarności». Zmarła 2 I 1990 w Lublinie, została pochowana na cmentarzu przy ul. Unickiej. Przez rząd RP na uchodźstwie była odznaczona Medalem Wojska, Krzyżem AK i Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami, a przez władze PRL Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Medalem KEN.

S. rodziny nie założyła.

 

Dąbrowski S. J., Tyczyński S. A., Słownik biograficzny lubelskiego harcerstwa 1911–2001, L. 2001; Jarzębowski K., Kuprianowicz Ł., Harcmistrzynie i harcmistrzowie Związku Harcerstwa Polskiego mianowani w latach 1920–1949, Kr. 2006; Kobiety Lubelszczyzny represjonowane w latach 1944–1956, Oprac. J. Kiełboń, Z. Leszczyńska, L. 2002 (fot.); Słownik biograficzny miasta Lublina, L. 1996 II; Starnawski J., Słownik badaczy literatury polskiej, Ł. 1994 I 274–6; Sylwetki kobiet-żołnierzy II, Red. K. Kabzińska, w: Służba Polek na frontach II wojny światowej, Tor. 2006 X (fot.); Zawołać po imieniu. Księga kobiet-więźniów politycznych 1944–1958, Oprac. B. Otwinowska, T. Drzal, Nadarzyn 1999 I; – Druga konspiracja niepodległościowa. Tajne organizacje młodzieży szkolnej Lublina i Lubelszczyzny w latach 1945–1956, Oprac. J. Ziółek, L. 2001; Harcerki 1939–1945, W. 1983; Losy pracowników i studentów Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego w czasie okupacji niemieckiej, Oprac. J. Ziółek, L. 2009 s. 261; Lubelska Chorągiew Harcerek w latach 1939–1944, L. 2007 s. 270 (fot. zbiorowa), s. 275; Wołoszyn J., Chronić i kontrolować. UB wobec środowisk i organizacji konspiracyjnych młodzieży na Lubelszczyźnie 1944–1956, W. 2007; – Arch. IPN w L.: sygn. AIPN Lu 015/397, Odpis postanowienia Zgromadzenia Sędziów Najwyższego Sądu Wojsk. z 1953, k. 237–8, sygn. AIPN Lu 015/397, Odpis wyroku WSR w L. z 4 XI 1952, k. 265–6, sygn. AIPN Lu 015/397, Odpis wyroku WSR w L. z 5 IX 1953, k. 267–70; Arch. KUL: Akta studenckie, sygn. H. 2976; – Informacje Justyny Dudek z L.

Jerzy Starnawski

 
 

Powiązane artykuły

 

Polskie Państwo Podziemne 1939-1945

Polska była pierwszym państwem, które powiedziało "Nie!" żądaniom ustępstw terytorialnych ze strony nazistowskiej Rzeszy Niemieckiej. Polska była pierwszym państwem, które zbrojnie przeciwstawiło......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 
 

Andrzej Konic

1926-07-24 - 2010-10-25
reżyser telewizyjny
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Stanisław Ludwik Ptaszycki

1853-04-12 - 1933-12-20
filolog
 
 
 

Franciszek Leon Kręcki

1883-04-16 - 1940-04-22
prawnik
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.