INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Stefan Straszewicz  

 
 
1889-12-09 - 1983-12-10
Biogram został opublikowany w latach 2006-2007 w XLIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Straszewicz Stefan (1889–1983), matematyk, profesor Politechniki Warszawskiej.

Ur. 9 XII w Warszawie, był synem Walerego (zm. 1896), oficera armii rosyjskiej, i Kornelii Eufemii z Kuczkowskich, nauczycielki, bratankiem Ludwika (zob.) i Zygmunta (zob.), bratem Jana Wacława (zob.) oraz bratem stryjecznym Czesława (zob.) i Bohdana (zob.).

Początkowo S. uczył się w gimnazjum kolejowym w Skierniewicach, a następnie w Gimnazjum Wojciecha Górskiego w Warszawie, skąd został usunięty w r. 1905 za udział w strajku szkolnym. Odtąd uczył się samodzielnie i wiosną 1906 zdał maturę jako ekstern w szkole realnej w Białymstoku. W r. akad. 1906/7 był słuchaczem Wydz. Matematyczno-Przyrodniczego Tow. Kursów Naukowych w Warszawie. Jesienią 1907 wyjechał do Szwajcarii, gdzie studiował matematykę na uniw. w Zurychu; słuchał wykładów A. Hurwitza, E. Schmidta i E. Zermelo z matematyki oraz A. Einsteina z fizyki. Wraz ze studiującymi tam Polakami: Stefanem Bobrem, Zygmuntem Janiszewskim i Tadeuszem Sierzputowskim zorganizował studenckie kółko matematyczne. Przy seminarium matematycznym pełnił też przez pewien czas funkcję bibliotekarza. Dodatkowo brał udział w niektórych wykładach i ćwiczeniach zuryskiej politechniki (Eidgenössische Technische Hochschule). Interesując się szczególnie geometrią, opracował w r. 1909 metodę wykreślania stycznych do krzywych na przykładzie elipsy. Studia uniwersyteckie zakończył uzyskaniem absolutorium w r. 1911. Po powrocie t.r. do Warszawy odbył roczną służbę wojskową w armii rosyjskiej, a następnie w r. szk. 1912/13 uczył matematyki w warszawskich żeńskich gimnazjach K. Kochanowskiej oraz Jadwigi Kowalczykówny i Jadwigi Jawurkówny, a także jako asystent Henryka Czopowskiego wykładał geometrię analityczną i wykreślną w warszawskiej Średniej Szkole Mechaniczno-Technicznej H. Wawelberga i S. Rotwanda. Latem 1913, dzięki stypendium Kasy im. Mianowskiego, wyjechał ponownie do Zurychu, gdzie pracował jako nauczyciel szkoły prywatnej M. Husmanna. Prowadząc równocześnie na uniwersytecie badania w zakresie topologii, opublikował rozprawę dotyczącą teorii zbiorów wypukłych w przestrzeni euklidesowej n-wymiarowej pt. Beiträge zur Theorie der konvexen Punktmengen (Zürich 1914), na podstawie której, zaopiniowany przez Zermelo, doktoryzował się w r. 1914 (dyplom otrzymał 18 I 1915) na Wydz. Matematyczno-Przyrodniczym uniw. w Zurychu. W tym okresie przetłumaczył z języka niemieckiego książkę R. Dedekinda „Ciągłość a liczby niewymierne” (W. 1914), a także, kontynuując badania w zakresie geometrii, sformułował podstawowe równania trygonometrii hiperbolicznej i opracował nową oryginalną definicję łuku zwykłego (Über den Begriff des einfachen Kurvenbogens, Zürich 1917). Podczas pobytu w Szwajcarii należał w l. 1915–18 do polskiego Stow. «Filarecja».

Na początku r. 1919 wrócił S. do Warszawy; uczył odtąd matematyki w gimnazjach: Związku Zawodowego Nauczycielstwa Polskich Szkół Średnich oraz im. Jana Zamoyskiego (w obu do r. 1920) oraz wykładał w Państw. Inst. Pedagogicznym (do r. 1923), Wolnej Wszechnicy Polskiej (do r. 1939). W r. 1919, jako docent, podjął też wykłady z geometrii analitycznej na Politechn. Warsz. W r. 1920 został członkiem Polskiego Tow. Matematycznego (PTM). W lipcu t.r. przerwał zajęcia i do października uczestniczył w stopniu podporucznika w wojnie polsko-sowieckiej. W l. 1921–3 prowadził, również jako docent, wykłady z matematyki także w Oficerskiej Szkole Topografów i SGGW, a od r. 1921 był wykładowcą matematyki na Wydz. Matematyczno-Przyrodniczym Uniw. Warsz. W l. 1923–5 sprawował funkcję redaktora naczelnego „Przeglądu Matematyczno-Fizycznego”, organu Tow. Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych. Kontynuując badania z topologii, habilitował się z tego zakresu w r. 1926 na Wydz. Filozoficznym Uniw. Warsz. na podstawie rozprawy Über die Zerschneidung der Ebene durch abgeschlossene Mengen („Fundamenta Mathematicae” T. 7: 1925). Odtąd pracował tamże jako docent (do r. 1939), a studenckie Koła Chemików i Przyrodników kilkakrotnie wydały jego autoryzowane wykłady Matematyka dla przyrodników (W. 1927, 1928, 1930). Wspólnie z Kazimierzem Kuratowskim opublikował pracę Généralisation d’un théorème de Janiszewski („Fundamenta Mathematicae” T. 12: 1928), w której uogólniając wyniki Janiszewskiego o rozcinaniu płaszczyzny, dowiódł dwóch nowych twierdzeń opisujących ten problem. Osiągnięcia S-a w zakresie topologii, m.in. teoria ciał wypukłych oraz wyniki badań nad rozwiązaniem płaszczyzny przez zbiory domknięte, a zwłaszcza zawarte w rozprawie habilitacyjnej twierdzenia o ilości obszarów, na które rozcina płaszczyznę suma dwóch zbiorów domkniętych, stały się punktem wyjścia dla wielu prac topologów polskich, m.in. Kuratowskiego, Stefana Mazurkiewicza i Bronisława Knastera.

Na Politechn. Warsz. prowadził S. zajęcia od r. 1926 jako zastępca profesora, a od r. 1927 jako profesor nadzwycz. kontraktowy. Dn. 28 I 1928 objął tamże jako profesor nadzwycz. kierownictwo Katedry Matematyki na Wydz. Inżynierii Lądowej. W r. 1932 został jego dziekanem; 26 IX 1933 doprowadził do jego połączenia z wydziałami Inżynierii Wodnej i Geodezyjnym w jeden Wydz. Inżynierii. W l. 1933–5 był dziekanem Wydz. Inżynierii, a potem w r. akad. 1936/7 jego prodziekanem. Dodatkowo w tym okresie wykładał matematykę w Szkole Podchorążych Saperów (1935–9) i Wyższej Szkole Inżynierii Wojskowej (1936–9). Dn. 23 VIII 1938 został profesorem zwycz. W r. akad. 1938/9 był prorektorem Politechniki; na funkcję tę został także wybrany na r. akad. 1939/40.

Duże znaczenie miała działalność S-a w zakresie metodyki nauczania matematyki, doskonalenia programów szkół oraz kształcenia nauczycieli. Od poł. l. dwudziestych (do września 1939) przewodniczył Komisji Matematycznej Książek i Pomocy Szkolnych przy Min. WRiOP, a jako członek Komisji Programowej tego resortu brał udział w opracowaniu projektów programów matematyki dla liceów. Z ramienia Ministerstwa organizował dla nauczycieli matematyki kursy wakacyjne, którymi następnie kierował. Wygłaszał liczne odczyty w ZNP i Warszawskim Ognisku Metodycznym. Przez wiele lat był egzaminatorem z dydaktyki matematyki w Państw. Komisji Egzaminacyjnej dla Nauczycieli Szkół Średnich. W l. 1932–9 działał w International Commission of Mathematical Instruction; wygłaszał na jej konferencjach referaty o nauczaniu matematyki w Polsce, m.in. Sur la préparation théorique et pratique des professeurs des mathématiques en Pologne (Zürich 1932) i Die gegenwärtigen Tendenzen im mathematischen Unterricht in Polen (Oslo 1936). W l. trzydziestych, wraz ze Stefanem Kulczyckim, opublikował wielokrotnie wznawiane podręczniki, m.in. Geometria. Dla 2 kl. gimnazjalnej (Lw. 1934, wyd. 4, Wr. 1949), Geometria. Dla 3 kl. gimnazjalnej (Lw. 1935, wyd. 8, Wr. 1949), Geometria. Dla 4 kl. gimnazjalnej (Lw. 1936, wyd. 8, Wr. 1949), Matematyka. Algebra, trygonometria dla 1 kl. liceum ogólnokształcącego. Wydział humanistyczny i przyrodniczy (Lw. 1937, wyd. 4, Wr. 1948), Matematyka. Algebra, trygonometria i geometria wykreślna. Dla 1 kl. liceum ogólnokształcącego. Wydział matematyczno-fizyczny (Lw. 1937, wyd. 7, Wr. 1949), Algebra. Dla 2 kl. liceum ogólnokształcącego. Wydział humanistyczny i przyrodniczy (Lw. 1938, wyd. 4, Wr. 1949), Algebra. Dla 2 kl. liceum ogólnokształcącego. Wydział matematyczno-fizyczny (Lw. 1938, wyd. 5, Wr. 1948), Geometria analityczna. Dla 2 kl. liceum ogólnokształcącego. Wydział humanistyczny i przyrodniczy (Lw. 1938, wyd. 5, Wr. 1949) i Geometria analityczna. Dla 2 kl. liceum ogólnokształcącego. Wydział Matematyczno-Fizyczny (Lw. 1938, wyd. 5, Wr. 1949). Podręczniki te zawierały wiele oryginalnych koncepcji metodycznych, m.in. wprowadzały do programu nauczania pojęcia przystawania i podobieństwa figur, opartych na elementarnych przekształceniach geometrycznych; napisane zwięźle i jasno cieszyły się wysoką oceną nauczycieli. S. był w l. 1930–9 redaktorem naczelnym czasopisma poświęconego nauczaniu matematyki „Parametr” oraz w l. 1937–9 członkiem redakcji pisma, dotyczącego zagadnień matematyki elementarnej i nauczania jej w szkołach średnich „Matematyka i Szkoła”. Włączył się w działalność Komisji Słownictwa Matematycznego przy Akad. Nauk Technicznych i opracował słownictwo z geometrii elementarnej i geometrii różniczkowej.

Po wybuchu drugiej wojny światowej, S. stosując się do apelu władz, opuścił na początku września 1939 Warszawę i udał się z rodziną do Wilna. Zatrudnił się tam jako tymczasowy zastępca młodszego nauczyciela matematyki w Liceum Technicznym (przedwojenna Państw. Szkoła Techniczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego). Uczył też na tajnych kompletach. Jesienią 1942 wrócił do Warszawy i podjął zajęcia z matematyki w działających oficjalnie Państw. Wyższej Szkole Technicznej oraz Kursach Rysunku Z. Jagodzińskiego. Równocześnie wykładał matematykę na tajnych kompletach politechnicznych i uniwersyteckich. Po aresztowaniu w listopadzie 1942 Kazimierza Drewnowskiego objął obowiązki rektora tajnej Politechn. Warsz.; pod jego patronatem kontynuowano dotychczasowe formy nauczania jawnego i tajnego, działalność naukową oraz dyskusje nad przyszłym modelem studiów. Był S. doradcą technicznym konspiracyjnego zespołu produkującego w byłym Zakł. Fizyki Politechn. Warsz. odbiorniki radiowe na potrzeby konspiracji; pod jego nadzorem zmontowano także dwie radiostacje foniczne o mocy 1 kW i 500 W. Wybuch powstania warszawskiego 1944 r. zastał S-a na letnisku w Komorowie pod Warszawą; nie mogąc wrócić do zajęć w stolicy, wykładał matematykę na tajnych kompletach w Pruszkowie.

Do Warszawy wrócił S. z Komorowa w lutym 1945. Nawiązał kontakt z Min. Oświaty, które 5 III t.r. powierzyło mu tymczasowe obowiązki Delegata Ministerstwa ds. Politechn. Warsz. Władysław Kuczewski, organizujący już Politechn. Warsz. z tymczasową siedzibą w Lublinie, mianował S-a 4 IV swym zastępcą. Zdecydowana postawa S-a sprawiła, że uczelnia pozostała w Warszawie i przystąpiono do jej odbudowy. S., wybrany w sierpniu 1945 jednomyślnie na rektora, godności tej nie przyjął z powodu złego stanu zdrowia. Został jednak w r. akad. 1945/6 dziekanem Wydz. Mechanicznego, a równocześnie kierował swą przedwojenną Katedrą Matematyki na Wydz. Inżynierii (od r. 1951 na Wydz. Budownictwa Lądowego). Wrócił też jako docent do wykładów geometrii i analizy matematycznej na Wydz. Matematyczno-Przyrodniczym Uniw. Warsz. (prowadził je do r. 1951). W r. 1946 zorganizował na Politechnice Sekcję Szkolnictwa Wyższego ZNP. Od t.r. był członkiem Sekcji Technicznej Rady Szkół Wyższych, potem w l. 1948–57 Sekcji Technicznej Rady Głównej ds. Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Od r. 1947 był sekretarzem Rady Naukowej Kasy im. Mianowskiego (do połączenia jej z Tow. Naukowym Warszawskim w r. 1951). Do władz Politechniki wrócił w l. 1948–51 jako prorektor. Był współzałożycielem powstałego w r. 1948 czasopisma dla nauczycieli „Matematyka” i członkiem jego komitetu redakcyjnego (do r. 1970). Od r. 1953 był przez kilka lat opiniodawcą naukowym Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej dla Pracowników Nauki.

Równocześnie wrócił też S. do działalności metodycznej. W l. 1946–9 był kolejno członkiem i przewodniczącym Komisji Programów Matematycznych w Min. Oświaty. W r. 1949 zainicjował Olimpiadę Matematyczną, popularyzującą odtąd matematykę wśród uczniów szkół średnich. Opracował szczegółowe założenia metodologiczne Olimpiady i przez dwadzieścia lat (do r. 1969) przewodniczył jej Komitetowi Głównemu. Z czasem opublikował Zadania z olimpiad matematycznych (W. 1956, wyd. 2, W. 1960–1 I–II, przekład angielski jako Mathematical problems and puzzle from the Polish mathematical olympiads, Oxford 1965). Od początku l. pięćdziesiątych włączył się w prace nad reformą szkolną, zwłaszcza w sprawę wymiany programów i podręczników. W poł. l. pięćdziesiątych, wraz z Adamem Bieleckim i Stanisławem Jaśkowskim, przygotował projekt programu nauczania matematyki w szkole podstawowej i średniej. Od r. 1957 był przewodniczącym Komisji ds. Programów i Podręczników Matematyki dla Szkoły Podstawowej i Szkół Średnich. Oprócz wznowień przedwojennych opublikował z Kulczyckim dalsze podręczniki, m.in. Geometria. Podręcznik dla kl. 6 (W. 1949, wyd. 14, W. 1958), Geometria. Podręcznik dla kl. 7 (W. 1949, wyd. 14, W. 1958) oraz Geometria. Dla kl. 8 (Wr. 1950). Wraz z Kulczyckim i Zofią Krygowską ogłosił też poradnik metodyczny Nauczanie geometrii w klasach licealnych szkoły ogólnokształcącej (W. 1954, wyd. 2, W. 1957). Ponownie działał w International Commission of Mathematical Instruction, jako członek (1957–72) i wiceprezes (1962–6), a także w polskich organizacjach naukowych, m.in. Tow. Naukowym Warszawskim (1951 członek korespondent) i PTM (1953–7 prezes).

Naukowo zajmował się S. w tym czasie geometrią nieeuklidesową; z tego zakresu ogłosił pracę Sur la trigonométrie de Lobatschevsky („Annales Polonici Mathematici” T. 4: 1957). Dn. 30 IX 1960 przeszedł na emeryturę. W l. sześćdziesiątych kontynuował wydawanie podręczników we współautorstwie m.in. z Aleksandrem Białasem (Matematyka. Kl. 6, W. 1964, wyd. 16, W. 1978 i Matematyka. Kl. 7, W. 1965, wyd. 16, W. 1979) oraz z Anielą Ehrenfeucht i Olgą Stande (Algebra. Dla kl. 2 czteroletniego technikum i liceum zawodowego, W. 1967, wyd. 16, W. 1986 i Algebra. Dla kl. 2 pięcioletniego technikum i liceum zawodowego, W. 1968, wyd. 16, W. 1986), a także samodzielnie (Matematyka. Dla kl. 3 czteroletniego technikum i liceum zawodowego, W. 1969, wyd. 15, W. 1987, Matematyka. Dla kl. 3 liceum ogólnokształcącego, W. 1969, wyd. 16, W. 1986 i Matematyka. Dla kl. 3 pięcioletniego technikum i liceum zawodowego, W. 1969, wyd. 16, W. 1987).

W r. 1968 otrzymał S. godność członka honorowego PTM. W r. 1974 został doktorem honoris causa Politechn. Warsz. Z okazji 65-lecia jego pracy naukowej i dydaktycznej czasopismo „Demonstratio Mathematica” zadedykowało mu jeden z numerów (Vol. 11: 1978 nr 1), zamieszczono w nim także jego fotografię i notę biograficzną autorstwa Edwarda Otto. W r. 1980 PTM przyznało S-owi nagrodę im. Samuela Dicksteina za zasługi w krzewieniu kultury matematycznej. W r. 1981 został powołany na członka zwycz. reaktywowanego Tow. Naukowego Warszawskiego. S. zmarł 10 XII 1983 w Warszawie, został pochowany 17 XII na cmentarzu Bródnowskim (kw. 21 F–1–1/2). Był odznaczony m.in. Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (1928), Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1937), Złotym Krzyżem Zasługi (1946), Orderem Sztandaru Pracy II kl. (1956) i I kl. (1969) oraz Medalem KEN (1967).

W małżeństwie z Bianką z Filippinich miał S. syna Witolda Stefana (zob.) i córkę Janinę, zamężną Smólską, autorkę (m.in. z Anną Zawadzką) wielu podręczników do nauki języka angielskiego.

 

Bibliogr. Warszawy, V–VI; Biogramy uczonych pol., Cz. 3; Jankowerny W., Jasińska M., Bibliografia publikacji pracowników Politechniki Warszawskiej 1915–1944, W. 1972; PSB, (Kulczycki Stefan); Piłatowicz J., Poczet rektorów. Tradycja i współczesność Politechniki Warszawskiej 1826–2001, W. 2001 (fot.); Rektorzy Politechniki 1826–1976, W. 1976 (fot.); Słownik biograficzny matematyków polskich, Red. S. Domaradzki, Z. Pawlikowska-Brożek, D. Węglowska, Tarnobrzeg 2003 (fot.); Słown. pol. tow. nauk., I, II cz. 1–2; Słown. techników, z. 13; Śródka A., Uczeni polscy XIX–XX stulecia, W. 1998 IV (fot.); Wykaz zmarłych profesorów Politechniki Warszawskiej, W. 1984; – Dziesięciolecie Politechniki Warszawskiej w Polsce Ludowej 1945–1955, Red. H. Śmigielski, W. 1956 s. 77–8, 106, 171; Historia elektryki polskiej. T. 3: Elektronika i telekomunikacja, W. 1974; Manteuffel, Uniw. Warsz. 1915/16–1934/5; Państwowa Szkoła Techniczna w Wilnie im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, W. 1991 s. 77, 81, 200; Piłatowicz J., Profesorowie Politechniki Warszawskiej w dwudziestoleciu międzywojennym, W. 1999; Politechnika Warszawska 1915–1925. Księga pamiątkowa, Red. L. Staniewicz, W. 1925; Politechn. Warsz. 1915–1965; Redaktorzy naczelni „Przeglądu Technicznego”, „Przegl. Techn.” 1966 nr 40 (fot.); 150 lat wyższego szkolnictwa technicznego w Warszawie 1826–1976, Red. E. Olszewski, W. 1974; Sylwetki trzydziestolecia. Matematycy zasłużeni dla szkolnictwa, „Matematyka” R. 28: 1975 nr 1 (fot. s. 2 okładki); To była wspaniała szkoła. Z dziejów Szkoły im. H. Wawelberga i S. Rotwanda w Warszawie (1895–1951), Oprac. H. Świątkiewicz, W. 1995 s. 14, 91; Zarys dziejów nauk przyrodniczych w Polsce, W. 1983; – Politechnika Warszawska 1939–1945. Wspomnienia pracowników i studentów, W. 1990; – „Roczn. Tow. Nauk. Warsz.” R. 44: 1951 s. 124 (częściowa bibliogr.); „Roczniki Pol. Tow. Mat.” S. II: „Wiad. Mat.” T. 11: 1970 s. 247–51 (fot.); „Roczniki Uniw. Warsz.” T. 3: 1962 s. 139; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne: „Dzien. Pol.” 1983 nr 258, „Matematyka” R. 37: 1984 nr 3 s. 131–3 (W. Wierzbicki, fot. s. 2 okładki), „Przekrój” 1983 nr 2010–2011, „Stolica” 1984 nr 23, „Życie Warszawy” 1983 nr 295, 297, 298, 301, 303, 304; – AAN: Komitet Nagród Państw., sygn. 1313, Min. WRiOP, sygn. 5912, 6193 k. 203 (Świętosławski Wojciech); Arch. Politechn. Warsz.: sygn. 526 (teczka osobowa S-a); Muz. Politechn. Warsz.: Politechn. Warsz. z tymczasową siedzibą w L.; – Mater. Red. PSB: Ankieta Interpress.

Józef Piłatowicz

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
Partner ms-warszawa.png

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Władysław Kossowski

1836 - brak danych
artylerzysta
 

Stanisław Klimecki

1883-11-20 - 1942-12-11
wiceprezydent Krakowa
 

Henryk Julian Martyna

1907-11-14 - 1984-11-17
olimpijczyk
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Ignacy Skowroński

1888-07-28 - 1957-12-14
działacz związkowy
 

Franciszek Ksawery Piekosiński

1844-02-03 - 1906-11-27
prawnik
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.