Święcicki Mateusz, pseud. San Mateo (1933—1985), kompozytor teatralny i filmowy, twórca piosenek, popularyzator jazzu.
Ur. 10 IX w Wilnie, był synem Józefa (1908—1946, zob.) i Adelajdy Walerii z Rozwadowskich (1908—1983), po drugiej wojnie światowej graficzki w redakcji warszawskiego tygodnika „Przyjaciółka”. Miał braci: Piotra (1936—1943) i Jana Pawła (ur. 1938), pułkownika WP, lekarza, oraz siostrę Marię Małgorzatę zamężną Misiurewicz (ur. 1945), matematyka.
Ś. uczył się gry na fortepianie pod kierunkiem matki. Od jesieni 1944 do r. 1946 był uczniem w klasie fortepianu w szkole muzycznej przy wileńskim Konserwatorium Muzycznym. W ramach tzw. repatriacji w r. 1947 opuścił Wilno z matką i rodzeństwem. Zamieszkał w Toruniu, gdzie uczęszczał do I Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika oraz do klasy fortepianu i waltorni w średniej Szkole Muzycznej Pomorskiego Tow. Muzycznego. Pasjonował się zakazanym wówczas jazzem; w l. 1950—1 występował w studenckim big-bandzie «Czarne Koty», działającym przy UMK. W r. 1951 zdał maturę i podjął studia na Uniw. Warsz. na Wydz. Historii w Zakł. Muzykologii. W r. 1954 zorganizował orkiestrę jazzową przy ASP w Warszawie. Jako pianista i trębacz wystąpił w r. 1956 na I Międzynarodowym Festiwalu Jazzowym w Sopocie z sekstetem jazzowym «Pinokio», z którym grał do r. 1959. Został redaktorem muzyki rozrywkowej, jazzowej i ludowej w Redakcji Muzycznej Polskiego Radia (PR), kierowanej przez Władysława Szpilmana. Po odejściu z PR Leopolda Tyrmanda prowadził do r. 1965 audycję „Ze świata jazzu”. W r. 1959 uzyskał stopień magistra muzykologii na podstawie napisanej pod kierunkiem Zofii Lissy pracy 3 Ragtime’y Igora Strawińskiego jako jedna z pierwszych prób stylizacji jazzu w muzyce europejskiej (niewyd.); była to pierwsza w Polsce praca magisterska o jazzie. Podjął współpracę z teatrami warszawskimi; t.r. dla Teatru Ludowego opracował muzycznie przedstawienie „Jonasz i błazen” Jerzego Broszkiewicza (reż. J. Gruda, premiera 23 VI), a dla Akademickiego Teatru Prób Dramatycznych «Centon 2» „Miłość Don Perlimplina do Belisy” F. G. Lorki (reż. J. Marso). Następnie Teatr Miniatury Estrady Domu WP wystawił 26 X 1961 „Strach i nędzę III Rzeszy” B. Brechta (reż. J. Ukleja) z muzyką Ś-ego. Od t.r. był Ś. członkiem Stow. Polskich Artystów Muzyków. Dla Teatru «Syrena» napisał muzykę (słowa piosenek A. Osiecka) do komedii muzycznej „Piramidalny bohater” Andrzeja Makarewicza (reż. J. Orsza-Łukasiewicz, premiera 5 V 1962), a dla Teatru Polskiego muzykę do „Świętoszka” Moliera (reż. C. Wołłejko, premiera 20 X 1962). Na zamówienie Teatru im. Aleksandra Węgierki w Białymstoku skomponował ilustrację muzyczną do kilku przedstawień: „Trudna młodość” Ireny Szeligi (reż. J. Zegalski, premiera 25 XI 1961), „Krwawe gody” Lorki (reż. tenże, premiera 17 II 1962) oraz „Termitiera” Zbigniewa Nienackiego (reż. B. Czechak, premiera 28 IV t.r.). W r. 1962 napisał do słów Marka Gaszyńskiego piosenkę Gitara i ja, pierwszy polski utwór w rytmie twista. W l. sześćdziesiątych współpracował z czasopismami: „Ruch Muzyczny”, „Jazz” i „Jazz Forum”.
Dn. 1 IV 1962 został Ś. kierownikiem redakcji muzycznej w uruchomionym wówczas Programie Trzecim PR; prowadził tam stworzoną przez Edwarda Fiszera audycję „Mój magnetofon” (przekształconą później w „Muzyczną pocztę UKF”), a następnie program autorski „Mistyfikacje jazzowe”. Z kompozytorem Leszkiem Bogdanowiczem utworzył w r. 1962 big-band Polskiej Agencji Artystycznej «Pagart» i do r. 1966 był jego kierownikiem artystycznym. Z tego czasu pochodzą utwory Ś-ego łączące jazz z elementami muzyki współczesnej: Tryptyk jazzowy, na kwartet smyczkowy i combo jazzowe (prawykonanie w r. 1962 na Festiwalu Jazz Jambore w Warszawie) oraz inspirowany obrazem S. Dali utwór Płonąca żyrafa (La Giraffe enflameé), na orkiestrę symfoniczną i saksofon altowy (prawykonanie w r. 1963 tamże). W r. 1963 skomponował muzykę do spektakli, m.in. „Klub Pickwicka” C. Dickensa (reż. J. Bratkowski, premiera 12 I w Teatrze Powszechnym w Łodzi), „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego (reż. Gruda, premiera 18 I w Teatrze Współczesnym w Szczecinie), „Żołnierz samochwał” Plauta (reż. Wołłejko, premiera 27 II w Teatrze Polskim w Warszawie), „Przygody dobrego wojaka Szwejka” J. Haška (reż. Bratkowski, premiera 10 X w Praskim Teatrze Ludowym) oraz „Śmierć porucznika” Sławomira Mrożka (reż. A. Bardini, premiera 21 XI w Teatrze Dramatycznym w Warszawie). Muzycznie opracował też przedstawienia: „Jak wam się podoba” W. Shakespeare’a (reż. Makarewicz, premiera 14 V 1964 w Teatrze Polskim w Bielsku-Białej), oraz „Kaligula” A. Camusa (reż. Gruda, premiera 16 V 1965 w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi); za to ostatnie otrzymał t.r. nagrodę m. Łodzi.
Ś. przyczynił się, z Karolem Musiołem, przewodniczącym Miejskiej Rady Narodowej w Opolu, oraz dziennikarzami Programu Trzeciego PR, Fiszerem i Jerzym Grygolunasem, do zorganizowania 19 VI 1963 I Krajowego Festiwalu Polskiej Piosenki w Opolu; został jego kierownikiem muzycznym, a piosenka Gdy pójdę w drogę, wezmę z sobą księżyc (słowa J. Ficowski) przyniosła mu nagrodę publiczności. Również w r.n. był kierownikiem muzycznym Festiwalu. W tym czasie powstały jego pierwsze szlagiery, Pod papugami (słowa B. Choiński i J. Gałkowski), nagrane w r. 1963 w studiu Programu Trzeciego PR przez Czesława Niemena z grupą «Bossa Nowa Combo», oraz Jedziemy autostopem (słowa ciż), wykonywany przez Karin Stanek. Obie piosenki stały się jednymi z najpopularniejszych utworów Ś-ego. Zorganizował w r. 1965 z Andrzejem Korzyńskim przy Programie Pierwszym PR Młodzieżowe Studio «Rytm», które działało do r. 1973 i nagrało ok. 1200 utworów instrumentalnych i piosenek, prezentując młodych wykonawców i znacznie wpływając na rozwój polskiego rock’n’rolla. Z J. Ficowskim i Markiem Sartem opublikował zbiór Bezdomna muzyczka. Piosenki cygańskie i domokrążne na głos z fortepianem lub akordeonem (Kr. 1965). W artykule Rewizja afrykańskich źródeł jazzu i hipoteza autonomicznej genezy bluesa („Ruch Muzycz.” 1966 nr 4) uznał, że geneza jazzu tkwi nie w folklorze afrykańskim, ale w folklorze afroamerykańskim Ameryki Północnej, dostosowanym do metryki języka angielskiego. W r. 1966 napisał do słów Bronisława Wiernika oratorium radiowe Mury Jerycha, a do słów Włodzimierza Patuszyńskiego piosenkę Charleston we dwoje (W.), a także muzykę do filmu animowanego w reżyserii Krystyny Dobrowolskiej „O cyganie Bachtało”. Opracowywał też ilustracje muzyczne do sztuk, m.in. „Sonata Belzebuba” Stanisława Ignacego Witkiewicza (reż. Zegalski, premiera 27 I 1966 w Teatrze im. Węgierki w Białymstoku), „Bolesław Śmiały” Wyspiańskiego (reż. Z. Stok, premiera 9 XII t.r. w Lubuskim Teatrze im. L. Kruczkowskiego w Zielonej Górze), „Trudna miłość” Ludwika Hieronima Morstina (reż. C. Staszewski, premiera 22 I 1967 w Teatrze Ziemi Łódzkiej w Łodzi) i „Orestea” Ajschylosa (reż. Stok, premiera 14 V t.r. w Lubuskim Teatrze im. Kruczkowskiego w Zielonej Górze). W l. 1966—7 występował z Romanem Waschko jako konferansjer na festiwalach Jazz Jamboree. W r. 1968 został członkiem Zarządu Głównego Stow. Autorów ZAiKS. Z Filipem Nowakiem skomponował wodewil Dyrektor też człowiek, do libretta Lecha Konopińskiego i Janusza Przybysza; premiera odbyła się 8 II t.r. w Poznaniu, utwór wystawiono ok. 300 razy.
Od września 1967 do marca 1972 pełnił Ś. funkcję kierownika artystycznego i impresaria żeńskiego zespołu wokalnego «Filipinki». Dla zespołu powołał w r. 1968 akompaniującą grupę «Bez Atu» oraz napisał ok. 20 piosenek. W PR prowadził w l. 1967—71 audycje muzyczne: „Encyklopedia jazzu”, „Niedzielna szkółka muzyczna” oraz „Kontrowersje i kontrasty”. Skomponował Wariacje na temat „Koncertu skrzypcowego e-moll” F. Mendelssohna-Bartholdy’ego, na orkiestrę symfoniczną, chór, trzy zespoły jazzowe i skrzypce solo (wykonane w r. 1969 przez Wielką Orkiestrę Symfoniczną PR i Telewizji). Ilustracja muzyczna Ś-ego do sztuki „Gdy zabrzmią trąbek dźwięki…” w reżyserii Jana Błeszyńskiego (premiera 21 XI 1970 w Teatrze im. Stefana Jaracza w Olsztynie) otrzymała w r. 1971 nagrodę III st. ministra obrony narodowej; natomiast muzykę do „Dundo Maroje albo Rzymskiej kurtyzany” M. Drżicia (reż. J. Stokalska, premiera 11 XI 1971 w Teatrze Polskim w Szczecinie) wyróżniono w r. 1972 nagrodą ministra kultury i sztuki na Festiwalu Dramaturgii Krajów Socjalistycznych w Katowicach. Ś. był w r. 1971 współautorem, m.in. ze Zbigniewem Namysłowskim, Januszem Komanem i Andrzejem Zielińskim, pierwszej polskiej rock-opery Naga, do libretta Grzegorza Walczaka, nagranej przez wytwórnię «Muza» w r.n. (wyst. 1973 w Teatrze Muzycznym w Gdyni). W l. 1971—84 w Stow. Autorów ZAiKS przewodniczył Sekcji «B» (Autorzy Dzieł Muzyki Rozrywkowej i Tanecznej); pełnił też funkcję sekretarza Zarządu Głównego i członka Prezydium ZAiKS. Należał do Polskiego Związku Autorów i Kompozytorów Rozrywkowych (w l. 1974—6 był prezesem sądu koleżeńskiego, a od r. 1979 wiceprezesem). W l. siedemdziesiątych był członkiem International Jazz Federation Inc. w Nowym Jorku; działał w International Society for Music Education.
W r. 1972 opublikował Ś. pionierską w polskiej muzykografii książkę Jazz — rytm XX wieku (W.), o światowej i polskiej muzyce jazzowej, bluesowej i big-beatowej. Z Bolesławem Krasuskim wydał opracowanie piosenek zespołu «Skaldowie», na głos z towarzyszeniem fortepianu i gitary (Skaldowie, W. 1972). Dla Teatru im. Jaracza w Olsztynie opracował muzykę do m.in. „Łaźni” W. Majakowskiego (reż. M. Krygier, premiera 5 II 1972), „Czarodziejskiego krzesiwa” Krystyny Wodnickiej (reż. Błeszyński, premiera 17 IX t.r.) oraz „Snu srebrnego Salomei” Juliusza Słowackiego (reż. tenże, premiera 14 IV 1973). Na zamówienie Teatru Zagłębia w Sosnowcu zilustrował muzycznie „Baśń o zaklętych braciach” Eugeniusza Szwarca (reż. A. Słociński, premiera 14 X 1972). Jako konsultant muzyczny współpracował w r. 1972 z zespołem «Bractwo Kurkowe 1791», związanym z łódzkim Teatrem Rozmaitości, a w l. 1972—4 z warszawskim teatrem eksperymentalnym «FORMAT».
Od 1 X 1973 prowadził Ś. seminarium muzyki rozrywkowej i jazzowej oraz zajęcia z instrumentacji na zespoły różne na Wydz. I (kompozycji) w Państw. Wyższej Szkole Muzycznej (od r. 1979 Akad. Muzycz.) w Warszawie. Z Ryszardem Szumliczem zorganizował w r. 1974 eksperymentalną grupę muzyczną «Arp Life», jedną z pierwszych wykorzystujących instrumenty elektroniczne, dla której komponował utwory instrumentalne oraz grał na syntezatorze; formacja ta nagrała w r. 1977 płytę „Jumbo Jet”. Współpracując z Telewizją Polską opracował ścieżkę dźwiękową do filmu animowanego „Ferma tuczu w Granicznej” (1976), a z Ryszardem Lindenbergiem do filmów w reżyserii Stanisława Janickiego: „Kruk” (1976), „Jak cudne są wspomnienia” (realizacja 1977, premiera 1990), „Ach, ta chata rozśpiewana” (1978), „Bracia Polscy” (1981), „Filmowy Sezam” (1981) i „Rapsod królewski” (1984), a także do reżyserowanego przez Janickiego i G. Viteza filmu polsko-węgierskiego „Bem” (1985). Był też autorem muzyki do zrealizowanych w r. 1979 filmów dokumentalnych: „Przyrządy Tadeusza Ruta” (reż. E. Podolski) oraz „Ursus wczoraj i dziś” (reż. S. Możdżeński). Opracował muzycznie utwory Adama Jarzębskiego i C. Monteverdiego do sztuki „Iskra we mgle” (autorstwo i reż. Janicki, premiera 12 XII 1980 w Teatrze Dramatycznym w Legnicy). W r. 1982 skomponował muzykę do telewizyjnego filmu fabularnego „Sen o Wiktorii” (reż. K. Oracz). Ostatnie sceniczne ilustracje muzyczne Ś-ego powstały dla Teatru im. Jaracza w Olsztynie do sztuk: „Król i sroka” Bożeny Winnickiej (reż. W. Pisarek, premiera 21 XI 1981) i „Czytajcie Kubusia Puchatka” A. A. Milne (reż. zespołu, premiera 15 I 1983). W r. 1983 napisał dla łódzkiego Teatru Muzycznego musical Królowa Śniegu (libretto Szwarc, piosenki K. Winkler). Ostatni artykuł, Samotny Kolumb u brzegów jazzu („Jazz Forum” 1985 nr 5), poświęcił Tyrmandowi.
Ś. «należał do grona najbardziej wszechstronnych i najbarwniejszych postaci polskiej muzyki jazzowej i rozrywkowej» (B. Chmura). Był autorem ponad trzystu utworów muzycznych, w tym ok. 60 ilustracji teatralnych. Napisał ponad 200 piosenek, które wykonywali m.in. Stanek, Niemen, Katarzyna Sobczyk, Michaj Burano, Teresa Tutinas, Stan Borys, Helena Majdaniec, Maciej Damięcki, Irena Jarocka, Piotr Szczepanik, Regina Pisarek, Henri Seroka, Ada Rusowicz i Wojciech Korda, a także zespoły, m.in. «Breakout», «No To Co», «Czerwono-Czarni», «Niebiesko-Czarni», «Filipinki», «Alibabki», Kwartet Warszawski, Smyczki Warszawskie, Zespół Studia «Rytm» i Zespół Instrumentalny Krzysztofa Sadowskiego. Jako publicysta i krytyk muzyczny przyczynił się do popularyzacji jazzu oraz rozwoju polskiej muzykografii jazzowej. W r. 1982 powołano go do Narodowej Rady Kultury. Ś. zmarł 7 VIII 1985 w Chodzieży pod Poznaniem, został pochowany 14 VIII w Warszawie na cmentarzu w Wilanowie. Był odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1966), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1976) oraz Odznaką «Zasłużony Działacz Kultury» (1974).
W małżeństwie z Irmą miał Ś. córkę Justynę, zamężną Domańską, psychologa, i syna Łukasza, muzyka.
Program Trzeci PR przyznaje od r. 1987 nagrody im. Ś-ego zwane Mateuszami. W Opolu jeden z pasażów nosi imię Ś-ego i Grygolunasa, a w pobliżu amfiteatru odsłonięto w r. 2013 poświęcony im obelisk. W r. 1996 ukazała się płyta CD „Piosenki z archiwum Mateusza Święcickiego”, zawierająca 22 utwory.
Adrjański Z., Kalejdoskop estradowy. 1944—1989, W. 2002; tenże, Leksykon nostalgiczno-ironiczny z dziejów PRL, Gd. 2010; Chmielewska M., Leksykon polskich pisarzy muzycznych XX wieku, Wołomin 2008; Enc. Muzycz., Kr. 2007; Kompozytorzy polscy 1918—2000, Gd.—W. 2005 II; Panek W., Encyklopedia muzyki rozrywkowej, W. 2000; Waschko R., Przewodnik Iskier, muzyka jazzowa i rozrywkowa, W. 1970 s. 308, 369; Wolański R., Leksykon polskiej muzyki rozrywkowej, W. 1995; — Brodacki K., Historia jazzu w Polsce, Kr. 2010; Cabanowski M., Krzyk saksofonu, „Jazz forum” 1985 nr 5 s. 30—2 (fot.); Gutowski M., Trójka z dżemem — palce lizać! Biografia pewnego radia, Kr. 2012; Michalski D., Trzysta tysięcy gitar nam gra. Historia polskiej muzyki rozrywkowej, lata 1958—1973, W. 2014; 75 lat Polskiego Radia. Kalendarium 1925—2000, W. 2000; Szczygielski M., Filipinki — to my! Ilustrowana historia pierwszego polskiego girlsbandu, W. 2013; Z polskiej krytyki jazzowej. Eseje, dyskusje, reportaże, recenzje, felietony, wywiady. 1956—1976, Oprac. W. Panek, Kr. 1978; — Abramow-Newerly J., Lwy STS-u, W. 2005; Gaszyński M., Cudowne lata. Moja historia rock and rolla w Polsce, Ożarów Mazowiecki 2012 (fot.); Terpiłowski L., Szczęśliwi czują bluesa, W. 1996; — „Dzien. Łódz.” 1984 nr 3; — Nekrologi z r. 1985: „Przegl. Tyg.” nr 34 (W. Panek), „Ruch Muzycz.” nr 18, „Stolica” nr 46, „Życie Warszawy” nr 185—189, 193, 196; — Inst. Teatr. im. Z. Raszewskiego w W.: Wycinki prasowe dot. Ś-ego; — Mater. Red. PSB: Ankieta Who’s Who; — Informacje rodziny z W. oraz Romana Włodka z Kr.
Tomasz Lerski