Talikowski Michał, pseud. El. (1894–1956), pułkownik dyplomowany Wojska Polskiego.
Ur. 5 X (22 IX st.st.) w Odessie, był synem Michała (ok. 1868 – 1945), kupca, właściciela magazynu luksusowej galanterii i posiadłości ziemskiej w pododesskiej Arkadii, prezesa miejscowego «Sokoła», który po powrocie do Polski w r. 1919 ofiarował 1 tys. rb. w złocie na Skarb Narodowy, i Emilii z domu Drews (Drevs) (1869–1942). Miał braci: Jana, doktora medycyny, Romana (1900–1976), handlowca, oraz siostry: Kamilę, zamężną za Stanisławem Jakubowskim, kapitanem WP, pilotem, Marię, poślubioną Stanisławowi Myślińskiemu, prawnikowi, następnie Janowi Wieszczyckiemu, prawnikowi, i Irenę, żonę Zygmunta Drewsa, ziemianina.
T. ukończył pięć klas szkoły realnej w Odessie. Od września 1911 służył jako szeregowy z cenzusem w 16. p. strzelców armii rosyjskiej. Po wybuchu pierwszej wojny światowej został skierowany 14 VIII 1914 do baonu zapasowego pułku. Następnie szkolił się od 15 XI t.r. w I Szkole Chorążych Rezerwy (Praporszczyków) w Odessie, którą ukończył 15 III 1915 w stopniu chorążego piechoty. Brał udział w walkach na Froncie Południowym, m.in. jako dowódca batalionu i adiutant dowódcy pułku. Awansował w r. 1916 kolejno na podporucznika (marzec), porucznika (lipiec) i sztabskapitana (grudzień). Od grudnia 1917 służył na stanowisku p.o. dowódcy 404. pp.
W lutym 1918 wstąpił T. w Odessie do Oddziału Polskiego kpt. Stanisława Skrzyńskiego i został przydzielony do oddz. wywiadowczego (obserwator w oddz. lotniczym). Po rozformowaniu 14 IV t.r. oddziału służył od stycznia 1919 w POW tamże i we wrześniu t.r. został oficerem wywiadowczym Komendy Naczelnej nr 3 POW-Wschód na południową Rosję (Odessa–Kijów–Rostów). W r. 1919 zdał maturę przy okręgu szkolnym w Odessie. W styczniu 1920 został dodatkowo adiutantem terenu czarnomorskiego Komendy «Ukraina» (KUC.I). Dn. 1 III t.r. otrzymał rozkaz powrotu do Polski; wyruszył przez Morze Czarne i Bałkany, gdzie zagrożony amputacją nóg z powodu odmrożenia, leczył się w szpitalu w Belgradzie. Gdy dotarł do kraju, pracował od czerwca do sierpnia w Warszawie jako kierownik kancelarii w Komisji Likwidacyjnej POW, a 1 X t.r. wstąpił do WP. Przydzielony w stopniu porucznika do służby wywiadu zewnętrznego, został oficerem wywiadowczym w Oddz. II (Informacyjnym) Naczelnego Dowództwa. T.r. objął kierownictwo Referatu B-1 (Centralnej Agentury) Wydz. III (Wywiadowczego) Oddz. II Sztabu Generalnego, którego głównym zadaniem było prowadzenie wywiadu w ZSRR. T.r. awansował na kapitana (ze starszeństwem z 1 VI 1919) i został przydzielony jako nadetatowy oficer do 58. pp w Poznaniu. Jako szefowi Referatu Wschód Wydz. III niesłusznie przypisywano odpowiedzialność za nierozpoznanie tzw. afery «MOCR – TRUST», czyli za podjęcie współpracy przez Oddz. II Sztabu Generalnego WP z organizacją monarchistyczną w ZSRR, stworzoną w rzeczywistości przez sowiecką policję polityczną, co doprowadziło do ujawnienia w ZSRR sieci wywiadów państw zachodnich.
W kwietniu 1925, pozostając w 58. pp, opuścił T. Oddz. II Sztabu Generalnego. Od września do grudnia 1926 przebywał na IX Kursie unifikacyjnym w Doświadczalnym Centrum Wyszkolenia w Rembertowie, po czym awansował na majora (ze starszeństwem z 1 I 1927). W l. 1929–31 studiował w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie, którą ukończył (10. promocja) ze stopniem oficera dypl.; został przydzielony jako dowódca baonu do 86. pp. Od października 1931 do października 1932 służył w 44. Pułku Strzelców Kresowych w Równem, gdzie m.in. zastępował przez miesiąc dowódcę pułku. Przeniesiony w listopadzie t.r. do 30. DP, był szefem jej sztabu, po czym w grudniu 1934 objął stanowisko kierownika Samodzielnego Referatu Ogólnego w Dowództwie Okręgu Korpusu (DOK) nr II w Lublinie. Po awansie na podpułkownika dypl. (ze starszeństwem z 19 III 1937) objął 2 IV 1937 stanowisko zastępcy dowódcy 59. pp w Inowrocławiu. Od marca 1939 był szefem Oddz. II Sztabu Armii Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych, a 12 VIII t.r. został kierownikiem Referatu Kwatermistrzowskiego w DOK nr I w Warszawie.
Podczas kampanii wrześniowej 11 IX 1939 został T. skierowany do sztabu Grup Armii gen. Juliusza Rómmla (bez przydziału). Odkomenderowany do Kwatery Głównej Naczelnego Wodza w Brześciu nad Bugiem, przekroczył z nią 18 IX t.r. granicę rumuńską w Kutach. Początkowo przebywał na wolnej stopie w Dorna Vatra, po czym był internowany od 29 IX w Călimăneşti, a od 8 XII w Târgovişte, skąd zwolniono go 22 II 1940 do ośrodka uchodźców cywilnych w Piteşti. Z ramienia attachatu wojskowego ambasady RP w Bukareszcie kierował placówką informacyjną w Târgovişte oraz placówką ewakuacyjną obozu żołnierskiego w Comişani (do 1 IX t.r.). Dn. 30 X ewakuował się do Palestyny i 3 XII przybył do Haify; został umieszczony w obozie cywilnym «Betania» pod Jerozolimą. Powołany 1 V 1941 do Armii Polskiej na Środkowym Wschodzie, dowodził od 22 VIII t.r. 3. komp. w baonie Legii Oficerskiej, a od 24 II 1942 Baonem Zapasowym Ośrodka Zapasowego, po czym 18 XI t.r. został oficerem łącznikowym w Dowództwie Etapów Armii. Dn. 20 IV 1943 przeszedł do służby kwatermistrzowskiej, w której był kwatermistrzem Bazy i Etapów Armii Polskiej na Środkowym Wschodzie (od 12 V t.r.), pierwszym zastępcą Generalnego Kwatermistrza w jej Dowództwie (od 24 IX), oficerem do zleceń Generalnego Kwatermistrzostwa w Dowództwie Jednostek Wojska na Środkowym Wschodzie (od 13 V 1944), pierwszym zastępcą generalnego kwatermistrza Dowództwa (od 31 VII t.r.) oraz kwatermistrzem III Korpusu Polskiego. Dn. 19 VII 1945 awansował na pułkownika dypl. (ze starszeństwem z 27 V t.r.). Dowodził od 27 II 1948 oddziałami pozostałymi na Środkowym Wschodzie, po czym ewakuował się t.r. do Wielkiej Brytanii i zaciągnął do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia; po jego rozwiązaniu pozostał na emigracji tamże. Zmarł 22 VI 1956, został pochowany na Streatham Park Cemetery w Londynie. Był odznaczony m.in. Krzyżem Niepodległości (1931), dwukrotnie Krzyżem Walecznych, Srebrnym Krzyżem Zasługi (1925), Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami (1946), trzykrotnie Medalem Wojska (1946), Medalem Pamiątkowym «Za wojnę 1918–1921», Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (1928) i Srebrnym Medalem «Za długoletnią służbę», ponadto rosyjskim Orderem św. Włodzimierza z mieczami i kokardą, fińskim Orderem Białej Róży w stopniu komandora (1931), estońskim Krzyżem Wolności III kl. (1923), jugosłowiańskim Orderem Orła Białego V kl. (1925), francuską Legią Honorową V kl. (1928) oraz odznaczeniami brytyjskimi: Order of the British Empire IV kl. (1946), 1939–1945 Star (1946), The War Medal 1939–1945 (1947) i Africa Star (1946).
T. był trzykrotnie żonaty. Po raz pierwszy ożenił się z Heleną z domu Akst, z którą rozwiódł się 21 VIII 1933 (z ważnością od 18 IV 1931); Helena poślubiła kpt. Tadeusza Nagórnego, byłego adiutanta prezydenta Ignacego Mościckiego. Dn. 7 X 1934 zawarł T. ślub wg wyznania ewangelicko-reformowanego z Kazimierą Gucewicz. Po uzyskaniu 14 IX 1946 kolejnego rozwodu ożenił się 28 VI 1947, wg wyznania prawosławnego, z Haliną Kołodko (Kołłodko) (zm. 1992). Pierwsze dwa małżeństwa były bezdzietne, w trzecim miał syna Michała (ur. 1948).
Grodziska, Polskie groby Londynu; Holiczenko A., Żołnierze tajnego frontu: lista imienna KN3 POW – Wschód, 1914–1921, Olsztyn 2012; – Krzak A., Afera „MOCR-TRUST”, w: Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP, Red. T. Dubicki, Łomianki 2012 II 95-124; tenże, Czerwoni Azefowie. Afera „MOCR-TRUST” 1922–1927,W. 2010; Paduszek K., Operacja „Trust” – geneza, przebieg i konsekwencje dla pracy polskiego wywiadu w ZSRS w dwudziestoleciu międzywojennym, w: Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP, Red. T. Dubicki, Łomianki 2015 V 119–41; tenże, Zajrzeć do mózgu Lenina. Wywiad II Rzeczypospolitej a postrewolucyjna Rosja, Łomianki 2016 s. 218, 373–5, 384–6; Pepłoński A., Wywiad polski na ZSRR 1921–1939, W. 1996 s. 30, 34, 36–7, 41, 180, 184, 236; Stawecki P., Oficerowie dyplomowani wojska Drugiej Rzeczypospolitej, Wr. 1997 s. 94; Świerczek M., Okoliczności towarzyszące zaniechaniu wyjaśnienia afery MOCR-Trustu w lipcu 1927 r., w: Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP, Red. T. Dubicki, Łomianki 2015 VI 90–4, 99; – Dziennik rozkazów personalnych Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1923 nr 80, 1925 nr 4, 123, 1928 nr 9, 1931 nr 8, 1937 nr 2, 1946 nr 21, 13, 60, 1947 nr 2; Rocznik oficerski, W. 1923, 1924, 1928, 1932; – B. POSK w Londynie: Arch. B. Jeżewskiego (nekrolog); CAW: Akta personalne, sygn. 1769–89–5211; IPiM Sikorskiego: sygn. A.XII, 27/67; Inst. Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku: Arch. Józefa Piłsudskiego, teczka nr 701//1/117; – Mater. Red. PSB: Wydruk ze strony internetowej http:/kronikatalikowskich.com/pl/74 (Kronika Talikowskich, rozdział X Pułkownik Michał Talikowski /Mitek/).
Tadeusz Dubicki