INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Mikołaj Przerębski (Przerembski) h. Nowina      Zamek w Vincennes wg. Martina Zeillera, 1656 - żródło kopii cyfrowej: Wikimedia Commons - fragment.

Mikołaj Przerębski (Przerembski) h. Nowina  

 
 
Biogram został opublikowany w 1986 r. w XXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Przerębski (Przerembski) Mikołaj h. Nowina (ok. 1618–1694), starosta tuszyński, poseł na sejmy, kasztelan sądecki. Był synem Romana i jego drugiej żony Marianny z Korycińskich, kasztelanki oświęcimskiej, stryjecznym bratem Zygmunta Karola (zob.).

P. uczył się najpierw w kolegium jezuickim w Rawie Mazowieckiej; był uczniem w r. 1628. W r. 1633 zapisał się na Uniw. Krak., a po roku przeniósł się do Padwy, następnie udał się na dalsze studia do Paryża. W październiku 1639 kontaktował się z królewiczem Janem Kazimierzem, więzionym w zamku Vincennes oraz prowadził rozmowy z francuskim ministrem hr. Chavigny w sprawie ulżenia losu królewicza. Po przybyciu do Paryża poselstwa woj. smoleńskiego Krzysztofa Gosiewskiego przyłączył się do jego orszaku i dalej działał na rzecz uwolnienia Jana Kazimierza. Po powrocie do kraju rozpoczął służbę na dworze królewskim jako dworzanin pokojowy i sekretarz. W r. 1646 był posłem królewskim na przedsejmowy sejmik szadkowski (13 IX); wybrano go wówczas na marszałka sejmiku. Wkrótce (1647?) dostał P. star. tuszyńskie (niegrodowe, dzierżawa wchodząca do star. piotrkowskiego). Z tytułem star. tuszyńskiego brał udział w czerwcu 1648 w sejmiku przedkonwokacyjnym woj. sieradzkiego. Na sejmie konwokacyjnym wyznaczono go, jako sekretarza królewskiego, do popisu wojska kwarcianego. Był na sejmie elekcyjnym, podpisał na nim pakta konwenta oraz – wraz z woj. sieradzkim – sufragia na Jana Kazimierza. Po raz ostatni wymieniono go wówczas z tytułem sekretarza królewskiego, a więc prawdopodobnie po objęciu tronu przez Jana Kazimierza odszedł P. ze służby dworskiej. Był natomiast aktywny w życiu publicznym woj. sieradzkiego. Marszałkował sieradzkiemu sejmikowi przedsejmowemu w lipcu 1652 i sejmikowi relacyjnemu w maju 1653. W okresie «potopu» pozostał wierny królowi. W r. 1656 był, zapewne przejściowo, komendantem garnizonu lubelskiego; 14 VIII t.r. pisał z Lublina do kaszt. sandomierskiego Stanisława Witowskiego «przysłano mi na presydium 100 piechoty…». Orientował się P. w sytuacji militarnej państwa, znał dobrze ruchy wojsk polskich i nieprzyjacielskich, był na bieżąco informowany przez osoby z otoczenia kanclerza kor. Stefana Korycińskiego o zamierzeniach dworu. Zabierając głos w sprawie toczących się rokowań polsko-rosyjskich uważał, iż Moskwę należy straszyć możliwością ugody ze Szwedami celem szybszego sfinalizowania rokowań i uzyskania korzystniejszych warunków. W r.n. był w obozie królewskim pod Krakowem jako komisarz «do wojsk cudzoziemskich» i nadzorujący budowę mostu przez Wisłę. W lipcu otrzymał w związku z tym od króla pełnomocnictwo do werbowania rzemieślników i fundusze na ich opłacenie.

Był P. posłem woj. sieradzkiego na sejm 1658 r.; powołano go na nim do kilku komisji: w sprawie mennicy, w celu wytyczenia granicy między Śląskiem a ziemią wieluńską oraz do tzw. komisji krakowskiej, wyznaczonej w związku z podjętymi pracami nad fortyfikacją Krakowa i koniecznością wypłacenia odszkodowań mieszczanom, których domy lub place miały być zajęte pod obwarowania. Został też P. jednym z komisarzy do rewizji stanu obronności Piotrkowa. Działalność «komisji krakowskiej» przedłużona została na sejmie 1659 r. Na październikowym sejmiku w Szadku 1659 r. wybrano P-ego na deputata do sądów skarbowych woj. sieradzkiego. Był także deputatem do tychże sądów z woj. krakowskiego, wybieranym na sejmiku w Proszowicach w l. 1659 i 1661. W październiku 1663 marszałkował znowu sejmikowi sieradzkiemu w Szadku, został wówczas wyznaczony na rotmistrza pow. piotrkowskiego, deputata do wojewodzińskich sądów skarbowych oraz powierzono mu poselstwo do króla. Był marszałkiem sejmiku przedsejmowego w Szadku w grudniu 1667 i został na nim wybrany na posła na pierwszy sejm nadzwycz. w r. 1668 (podpisał obwieszczenie o jego zerwaniu). Elekcję Michała Korybuta w r. 1669 podpisał z woj. sieradzkim. W r.n. podjął starania za pośrednictwem Hieronima Olszowskiego, brata podkanclerzego kor., o jakąś kasztelanię mniejszą. Chodziło mu o uzyskanie godności senatorskiej bez ponoszenia kosztów związanych ze zdobyciem kasztelanii większej. Miał P. także dobre stosunki z kanclerzem Janem Leszczyńskim. Dn. 8 III 1671 uzyskał upragnioną nominację na kasztelanię sądecką.

W czasie konfederacji gołąbskiej P. stał przy królu Michale Korybucie i wraz z pospolitym ruszeniem woj. krakowskiego (był marszałkiem koła na zjeździe pod Kucharami 25 VIII) znalazł się w obozie pod Gołębiem i Lublinem. Dn. 26 X 1672 brał udział w naradzie senatorów w namiocie królewskim. W r.n., na sejmie «pacyfikacyjnym», wyznaczony został na komisarza do rewizji skarbu kor., a ponadto powołany w skład dwudziestoczteroosobowej rady wojennej przy królu. Sejm ten wyznaczył go również na rezydenta na pierwszą ćwierć drugiego półrocza t.r. W okresie bezkrólewia działał na terenie woj. krakowskiego; był jedynym senatorem na sejmiku przedkonwokacyjnym w Proszowicach 29 XII 1673. Na elekcji głosował na Jana Sobieskiego. Na sejmie koronacyjnym w r. 1676, wraz z częścią senatorów, opowiedział się wyraźnie za polityką pokojową wobec Turcji, wychodząc z założenia, iż Polska nie dysponuje odpowiednimi środkami do przeciwstawienia się tak wielkiemu mocarstwu. Podpisał również uchwaloną przez ten sejm generalną konfirmację praw, przedstawioną królowi do zatwierdzenia. Z sejmu grodzieńskiego 1678–9 r. wyznaczono go na komisarza do uregulowania granicy polsko-austriackiej (każdy z senatorów biorący udział w pracach komisji miał otrzymać gratyfikację w wysokości 1 200 zł). P. pełnił nieformalną rolę przewodniczącego komisji, utrzymując stały kontakt z rezydentem cesarskim w Warszawie, z komisarzami śląskimi we Wrocławiu oraz swymi kolegami. Sejm z r. 1690 przedłużył prace tej komisji na l.n., z uwagi na słaby postęp prac związany m. in. z częstym niestawianiem się na umówione spotkania komisarzy cesarskich.

P. był człowiekiem zamożnym, aczkolwiek stale obciążonym długami, i niemal bez przerwy procesował się ze spadkobiercami Maksymiliana, Zygmunta Karola i Izabeli Przerembskich. W skład jego posiadłości, obok rodowego Przerębu, wchodziły Przerębów, Wola Przerębska, Bartodzieje, Dąbrowa, Łąki, Knieje, Cieśle, Bobry Małe, Jacków, Pławno, Secymin, Rogaczów, Skrzydłów, Szczepocice, «Rzeżęcice», Lipie, Małuszyce, folwark Szopów z młynami, części u Św. Anny w ziemi sieradzkiej oraz położona w ziemi krakowskiej pod Niepołomicami Igołomia z browarem i gorzelnią. Do tego należałoby włączyć część dóbr ruskich po Maksymilianie, które jednakże w większości zostały wniesione przez Annę Mohilankę w dom Potockich. Stało się to dla P-ego źródłem niekończących się procesów, a nawet skargi na Potockich skierowanej do króla Jana III w liście datowanym z Lublina 16 V 1680, w którym błagał króla o opiekę przed niechybną ruiną, gdyż jak pisał – Potoccy przywłaszczywszy sobie bezprawnie kosztowności i dobra po Annie Mohilance na co najmniej «kilkakroć stotysięcy, w srebrach, złotach, klejnotach i zapisanych dobrach», doprowadzają go do ostatecznej ruiny. Straty swoje z tego tytułu oceniał na ponad 250 000 zł poprzez przerzucenie na niego wszystkich wierzytelności po Maksymilianie i Zygmuncie Karolu. Wielokrotnie musiał zastawiać swoje dobra dziedziczne celem uzyskania niezbędnych sum na spłacanie wierzycieli. Oprócz star. tuszyńskiego trzymał P., wniesione mu przez drugą żonę, star. szydłowskie z dzierżawą pierzchnicką w woj. sandomierskim. Królewszczyzny te scedował za zgodą króla na rzecz syna Stefana ok. r. 1682. Zmarł w r. 1694, na krótko przed 20 VIII, na co wskazuje wystawiona tegoż dnia nominacja na kaszt. sądeckiego dla Michała Czernego, pośpiesznie wysłana przez posłańca do zainteresowanego.

P. dwukrotnie wchodził w związki małżeńskie. Pierwszą jego żoną była Anna Konstancja Wieruska, krewna Lubomirskich, zmarła w r. 1655 (wystawił jej nagrobek z czarnego marmuru w kościele Franciszkanów w Krakowie), drugą Jadwiga Wiktoria Wilamówna, 1. v. Sieniutowa, 2. v. Lanckorońska. Z pierwszego małżeństwa P. pozostawił synów: Jana Władysława (zob.), Stanisława, chorążego sieradzkiego, oraz Stefana, kaszt. konarskiego-sieradzkiego, który w młodości odbył podróż po krajach Europy Zachodniej, a po powrocie był na dworze króla Jana III w charakterze majordoma królewicza Konstantego. Miał też syna Mikołaja, o którym jednak nie wiadomo nic bliższego (B. Ossol.; rkp. 14616 s. 45–52, list oryginalny do ojca z 14 X 1682).

 

Estreicher; Niesiecki (z błędami); Okolski; Uruski; Elektorów poczet, s. 290; Katalog zabytków sztuki w Pol., IV 114, 116; – Kobierzycki J., Przyczynki do dziejów ziemi sieradzkiej, W. 1915–10 I 91, II 92–4, 101; Kubala J., Jerzy Ossoliński, Lw. 1924 s. 270, 446; Matwijowski K., Pierwsze sejmy z czasów Jana III Sobieskiego, Wr. 1976; Przyboś A., Konfederacja gołąbska, Tarnopol 1936 s. 150; Tomkiewicz W., Więzień kardynała, W. 1957 s. 144–5, 148–9, 220; Wasilewski T., Jan Kazimierz. Ostatni Waza na tronie polskim, Kat. 1984 s. 31–2; – Akta sejmikowe woj. krak., II–IV; Album stud. Univ. Crac., IV 148; Arch. nacji pol. na uniw. padewskim, I; Diariusz kołowania i konfederacji pod Gołębiem i Lublinem w r. 1672, Wr. 1972 s. 50; Kaffka T., Obserwa życia regularnego…, Kr. 1772 (Dedykacja z genealogią Przerembskich); Pamiętniki o Koniecpolskich, Wyd. S. Przyłęcki, Lw. 1842 s. 199–200; Receptiones seu instalationes ad episcopatum… ecclesiae cathedralis Posnaniensis…, „Roczniki Tow. Przyj. Nauk Pozn.” T. 35: 1908 [druk.] 1909 s. 121; Rejestr poborowy woj. krakowskiego z r. 1629, Wr. 1956 s. 177; Sarnecki K., Pamiętniki z czasów Jana Sobieskiego, Wr. 1958; Vol. Leg., IV 166, 203, 217, 528, 542, 548, 560, 621, V 32, 102, 107, 135, 283, 335, 584, 785; – AGAD: Sigillata, t. 11 s. 283, t. 15 s. 46v.–47; B. Czart.: rkp. 1376 s. 469–471, rkp. 3738 s. 33–34, 39, 43, 55–56, 59, 61–63, 69–70, 73, 75, 83, 85–87, 89–90, 93–95, 111–113, 115, 117–119, 123, 135–137, 236; B. Jag.: rkp. 6147 t. 7 k. 81–83, rkp. 7872 k. 23–24, 51; B. Kórn.: rkp. 11449–11453, 11473 (bez paginacji); B. Narod.: rkp. 3093 k. 13–14, rkp. 6634, k. 130v.–131v., rkp. 6892 k. 37–38; B. Ossol.: rkp. 90 k. 275v.–277, rkp. 189 s. 96–98, rkp. 14224 s. 63–66, rkp. 14616 s. 1–39, 41–72, 77–95, 219, 271–274; B. PAN w Kr.: rkp. 690 k. 158–164, rkp. 2255 k. 4–5, rkp. 8342 s. 445, 515, 545, 683, 852, 920, 923, 1006, 1067, 1074, 1071, 1081; B. Uniw. Warsz.: rkp. 27, s. 104–107; WAP w Kat.: Arch. Pol. Rok., rkp. 248 (bez paginacji).

Janusz Byliński

 

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

studia w Paryżu, dzieci - 4 synów, budowa mostów, dwór króla Władysława IV, konfederacja gołąbska 1672, kolegium jezuickie w Rawie, sejm 1676, koronacyjny, krakowski, komisje do uregulowania granic, rada wojenna przy królu, sejm 1648 konwokacyjny, warszawski, sejm 1648 elekcyjny, warszawski, marszałkostwo sejmikowe, sejm 1673, pacyfikacyjny, warszawski, Akademia Krakowska XVII w., wierność Królowi podczas Potopu, kasztelania sądecka, uwięzienie Jana Kazimierza we Francji 1638, pertraktacje z Francuzami, sejm 1668 zimowy, nadzwyczajny, warszawski, dobra zastawione, polityka mennicza, rozgraniczanie ze Śląskiem, senatorowie rezydenci przy Królu, posłowanie z Woj. Sieradzkiego, sejm 1678-1679, zwyczajny, grodzieński , dobra w Woj. Sieradzkim, dobra w Woj. Krakowskim, posiadanie młynów, matka - kasztelanka oświęcimska, cesje królewszczyzn w rodzinie, sejmiki sieradzkie, sejmiki szadkowskie, starostwo szydłowskie (Woj. Sandomierskie), dowodzenie garnizonem, królewszczyzny w Woj. Sandomierskim, sejmiki proszowickie, herb rodu Nowinów, rodzina Przerębskich (z Przerąbu) h. Nowina, sejm 1658, nadzwyczajny, warszawski, posłowanie od Króla na sejmiki, posłowanie od sejmiku do Króla, syn - kanonik poznański, posiadanie browaru, królewszczyzny w Woj. Sieradzkim, rodzeństwo przyrodnie XVII w., rewizja skarbu koronnego, elektorzy z Woj. Sieradzkiego, syn - ksiądz, wuj - Kasztelan Biecki, syn - sekretarz królewski, wuj - dworzanin królewski, procesy spadkowe, ciotka - ksieni, syn - starosta w Woj. Sandomierskim, wuj - Kasztelan Nakielski, posiadanie gorzelni, syn - kanonik krakowski, syn - kanonik warszawski, rotmistrzostwo powiatowe, sejmy XVII w. (1 poł.), wuj - protonotariusz apostolski, sprawa wojny z Turcją, wuj - proboszcz, studia w Padwie, syn - prałat w kapitule gnieźnieńskiej, syn - prałat w kapitule łęczyckiej, wuj - Wojewoda Rawski, elekcja Jana II Kazimierza 1648, elekcja Michała Wiśniowieckiego 1669, wuj - sędzia kapturowy, wuj - arcybiskup, bezkrólewie po śmierci Króla Michała 1673, elekcja Jana III (Sobieskiego) 1674, małżeństwo z wdową XVII w., małżeństwa - 2 (osób zm. w XVII w.), wuj - kanonik krakowski, wuj - urzędnik ziemski krakowski, sejmiki Woj. Sieradzkiego, syn - referendarz koronny, korespondencja z królem Janem III, syn - urzędnik ziemski sieradzki, syn - Kasztelan Konarski Sieradzki, sejmy XVII w. (4 ćwierć), sejmy XVII w. (3 ćwierć)
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Chmura tagów

 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 

Michał Sędziwój h. Ostoja

1566-02-02 - między 20 V a 12 VIII 1636
alchemik
 

Jan Wężyk

1575 - 1638-05-27
prymas Polski
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.