INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Stanisław Koniecpolski h. Pobóg      Grabowicz, Franciszek (-1713) - Tvmvlvs ... - Zamość 1682 - w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie - sygn.: SD W.3.930 - źródło kopii cyfrowej: POLONA.pl - rubrykacja: iPSB.

Stanisław Koniecpolski h. Pobóg  

 
 
po 1643 - 1682
Biogram został opublikowany w latach 1967-1968 w XIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Koniecpolski Stanisław h. Pobóg (ur. po 1643–1682), kasztelan krakowski. Był synem Aleksandra, woj. sandomierskiego, i Joanny Barbary Zamoyskiej, córki Tomasza, kanclerza w. kor., a bratem ciotecznym króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Otrzymawszy staranne wykształcenie, m. in. w r. 1662 kształcił się w Paryżu, młodo rozpoczął służbę wojskową. W czasie rokoszu Jerzego Lubomirskiego stanął z Janem Sobieskim przy królu i był w sierpniu 1665 r. w obozie pod Jarocinem. Zdaje się, że była to pierwsza jego kampania wojenna. Wplątany w r. 1665, po śmierci wojewody sandomierskiego Jana Zamoyskiego, swego wuja, w przewlekły proces z ciotką Marysieńką Zamoyską-Sobieską i Marcinem Zamoyskim, podstolim lwowskim, stawał po stronie Gryzeldy Zamoyskiej-Wiśniowieckiej, siostry zmarłego wojewody sandomierskiego. Sprawa ta była szczególnie głośna w całej Rzpltej ze względu na procesujące się osoby i zatrudniała sejmy, sejmiki i trybunały. Wyrok sądu sejmowego z 25 IV 1666 r. nie rozstrzygnął sporu definitywnie; proces ciągnął się latami. Konstytucja z r. 1674 pomimo protestów K-ego nakazała mu zwrócić dobra ordynacji zamojskiej, a szczególnie fortecę zamojską w ręce Marcina Zamoyskiego, pozwalając zatrzymać K-emu w dożywotną dzierżawę tylko klucze: krzeszowski i tarnogrodzki, oraz rezydencję w Zwierzyńcu. Ostateczne zakończenie długoletniego procesu nastąpiło dopiero w r. 1677.

W kampanii podhajeckiej 1667 r. dowodził K. we wrześniu, już jako starosta doliński po ojcu, samodzielnym oddziałem jazdy 700 koni przeciw Kozakom Piotra Doroszeńki i osłaniał główne siły Sobieskiego. Zamknął się wówczas K. w Tarnopolu i bronił go skutecznie przeciw Tatarom, a potem ścigał ich i gromił pod Kopyczyńcami. W konstytucji z r. 1670 wymieniono jakiegoś Stanisława Koniecpolskiego wśród infamisów, co niektórzy historycy niesłusznie odnieśli do starosty dolińskiego. Z początkiem października 1671 r. przyprowadził K. Sobieskiemu na wyprawę bracławską trzy własne chorągwie, pancerną, wołoską i dragońską. W r. n. pełnił funkcję strażnika generalnego w Bieczu. W konflikcie malkontentów z królem Michałem pozostał neutralny; w lipcu 1672 r. bawił w Warszawie w 1 200 koni. Jesienią t. r., współdziałając z konfederatami gołąbskimi, gromadził koło Bełżyc w Lubelskiem wojsko i chłopstwo z Zamojszczyzny, chyba na obronę króla. Jego chorągiew kozacka (80–100 koni) spod Ładyżyna uczestniczyła w październiku w wyprawie Sobieskiego na czambuły tatarskie.

W kampanii chocimskiej 1673 r. prowadził zrazu działania pod tureckim Jazłowcem, zdobywając to miasto i osłaniając marsz głównych sił polskich ku Dniestrowi. Pod Chocimiem walczył w środkowym szyku pod wodzą swego teścia, hetmana Dymitra Wiśniowieckiego, na czele królewskich chorągwi. W tym czasie otrzymał starostwo bełskie. W l. 1673–7 utrzymywał K. regiment dragonii w sile 150–300 ludzi. W r. 1674 podpisał elekcję Jana III. Na sejmie koronacyjnym 1676 r. był już oboźnym kor. Na wyprawę żurawińską przyprowadził z Brodów z końcem września 1 500–3 000 żołnierzy, w tym część prywatnych, jakby w odwet za zniszczenie okolic tego miasta przez Tatarów latem t. r. W r. 1679 (po 16 V) król mianował K-ego wojewodą podolskim. W r. 1682 dostąpił najwyższej godności senatorskiej, kasztelanii krakowskiej, po swym teściu Dymitrze Wiśniowieckim. Mówiono, że otrzymał tę kasztelanię od królowej Marysieńki za Brody i Podhorce, odstąpione królewiczowi Jakubowi Sobieskiemu.

K. był żonaty od 23 I 1667 r. z córką hetmana Dymitra Wiśniowieckiego Eugenią Katarzyną, która wniosła mu 150 000 zł posagu w gotówce i 50 000 w klejnotach. Koniecpolska zmarła w Załoźcach po r. 1681. K. zmarł w r. 1682, nie pozostawiwszy potomstwa. Testamentem sporządzonym 22 VIII 1682 r. w Bieszczy (pierwszy sporządził w Brodach 13 IX 1676) zapisał cały olbrzymi swój majątek swemu stryjowi Janowi Aleksandrowi Koniecpolskiemu, staroście balińskiemu. W tekście testamentu znajduje się dokładny spis majątków. K. otrzymawszy dużą fortunę po ojcu, znacznie ją jeszcze powiększył. I tak w r. 1661 konstytucją sejmową przyznano mu dobra Mliowszczyznę nad rzeką Olszaną w woj. kijowskim, tj. miasta Taśmin, Konstantynów i Orłowiec. Wykaz majątków utraconych traktatem buczackim z r. 1672 z podaniem rocznej ich dochodowości daje nam pojęcie o rozmiarach tych obszernych latyfundiów; wykaz ten wylicza 110 miast i 186 wsi w woj. kijowskim, podolskim i bracławskim z rocznym dochodem przeszło pół miliona złotych. K. pisał się księciem Świętego Cesarstwa Rzymskiego i hrabią na Tarnowie, panem na Jarosławiu, Koniecpolu i Brodach.

 

Estreicher, XVII 306, XX 29; Enc. Wojsk., IV 448; Boniecki; Dworzaczek, Genealogia; Uruski; – Korzon T., Dola i niedola Jana Sobieskiego, Kr. 1898 I 293, 294, 298, 300, 320, 360, 362, 403, 429, 475, 495, 512, 513, II 30, 53, 92, 228, III 53–4, 177, 184, 192, 202, 261–2, 307–8, 333, 447; tenże, Dzieje wojen i wojskowości, Lw.–W. Kr. 1923; Majewski W., Podhajce, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1960 VI 1, 81, 82, 85, 86; Przyboś A., Konfederacja gołąbska, Tarnopol 1936; Wimmer J., Materiały do zagadnienia organizacji i liczebności armii koronnej w l. 1660–1667, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1960 VI 1; toż w l. 1673–1679, tamże, W. 1961 VII 2; tenże, Wojsko polskie w II połowie XVII w., W. 1965; Woliński J., Żórawno, „Przegl. Hist.-Wojsk.” 1930 s. 45–61; Zieliński H., Wyprawa Sobieskiego na czambuły tatarskie, „Przegl. Hist.-Wojsk.” 1930 s. 1–44; – Akta sejmikowe woj. krak., II, III, IV; Jemiołowski M., Pamiętnik, Wyd. A. Bielowski, Lw. 1850; Kochowski W., Annalium Poloniae. Climacter III, Cracoviae 1698 s. 297–8; Maria Kazimiera d’Arquien de la Grange, Listy do Jana Sobieskiego, oprac. L. Kukulski, W. 1966; Pamiętniki o Koniecpolskich, Wyd. S. Przyłęcki, Lw. 1842 s. 182, 364–89; Pisma do wieku i spraw Jana Sobieskiego, Wyd. F. Kluczycki, Kr. 1881; Sobieski J., Listy do żony, oprac. L. Kukulski, W. 1962; Vol. leg., IV 723, V 76, 260–2, 280, 336, 465.

Adam Przyboś

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.