Epstein Mikołaj Stanisław (1831–1902), powstaniec i wygnaniec sybirski. Pochodził z rodziny wielkopolskiej Epsteinów, której jeden z przedstawicieli osiedlił się w Warszawie w czasie sejmu czteroletniego i na fabrykacji świec stearynowych dorobił się znacznej fortuny. Mikołaj Stanisław E. ur. się w Warszawie jako syn Hermana. Był pierwszym z tej rodziny, który przeszedł na wyznanie rzym.-katol., chociaż w r. 1859 należał do owej grupy młodzieży żydowskiej, która wystąpiła z protestem przeciwko wycieczce antysemickiej J. Keniga w »Gazecie Warszawskiej« redagowanej przez St. Lesznowskiego. Po ukończeniu Akademii Rolniczej w Marymoncie osiadł na roli we własnym majątku Osiny, bawiąc się literaturą i pisząc poezje, które ogłaszał w różnych periodykach współczesnych. W wypadkach styczniowych miał wybitny udział, skoro dostał się do cytadeli i skazany został na śmierć. Ułaskawiony przez w. ks. Konstantego, wywieziony został na katorgę do Nerczyńska, skąd przeniesiono go jako posieleńca do Tiumena i Wiatki. Amnestionowany wyjechał do Paryża (1870), a po krótkim tam pobycie wrócił do kraju i osiadł na stałe we Lwowie (1873). Żonaty był dwukrotnie: z Bronisławą Włodzimierą Frankowską, a po rozwodzie z nią z Łucją Szypowałow Pokleską. Dom Epsteinów gromadził co niedzieli ówczesny świat literacki we Lwowie. Bywali tam: Ujejski, Goszczyński, początkujący Władysław Bełza i Agaton Giller. Mikołaj E. umarł we Lwowie 3 III 1902. Pozostawił pamiętnik z pobytu na Syberii, dotąd nie wydany.

Dr A. Z., nekrolog »Nowe Słowo Polskie« z 7 IV 1902; Drescher Karol, Miesięcznik żydowski. Rok drugi, s. 422–5; Mieses Mateusz, Polacy chrześcijanie pochodzenia żydowskiego, W. 1938, 1, s. 106–7; – "Dzien. Pol." 1902 nr 106.

Justyn Sokulski