Paweł z Zalesia (ok. 1450–1511), profesor Uniw. Krak., kanonik gnieźnieński. Był synem Gawła, a młodszym bratem Jakuba z Zalesia (zob.). Studia na Uniw. Krak. rozpoczął w r. 1464, bakałarzem sztuk wyzwolonych został w r. 1469, mistrzem w r. 1475. W l. n. wykładał na Wydziale Sztuk Wyzwolonych, w r. 1480 pełnił funkcję prepozyta Kolegium Mniejszego. Dn. 22 V 1484 P. na zebraniu wszystkich profesorów Uniwersytetu poprosił o udzielenie mu pozwolenia na odwiedzenie grobu św. Piotra i Pawła oraz na zwiedzenie obcych krajów. Udzielono mu urlopu do 11 XI t. r. dla odbycia pielgrzymki, pod warunkiem, iż da na swoje miejsce innego mistrza tego samego stopnia oraz że nie będzie się ubiegał za granicą o uzyskanie stopnia naukowego pod karą pozbawienia go kolegiatury. P. nie dotrzymał terminu powrotu, przywiózł też, prawdopodobnie z Rzymu, dwa doktoraty: dekretów i teologii. Pobyt w Rzymie upamiętnił ogłoszeniem drukiem (jako Paulus de Polonia) pod koniec 1484 r. drobnego almanachu astronomicznego Stellarum ad nunc mundum inferiorem pro anno 1485 recollecti effectus, wytłoczonego prawdopodobnie w oficynie Stefana Plancka. Był to pierwszy polski druk w Rzymie. Przypuszcza się (H. Barycz), że P. chciał sobie tym drukiem zarobić nieco grosza, bądź też wykazać się swą umiejętnością w naukach astronomicznych, np. celem uzyskania lektury tego przedmiotu w uniwersytecie rzymskim. Uniw. Krak. nie uznał zagranicznych stopni naukowych P-ła i pozostawił go na kolegiaturze mniejszej. Wprawdzie w l. 1487–93 P. był wymieniany w spisie wykładów Wydziału Sztuk Wyzwolonych Uniw. Krak., ale wykłady i ćwiczenia z gramatyki i dzieł Arystotelesa prowadzili za niego Stanisław Selig z Krakowa, Szymon z Sierpca, Aleksander z Mszczyn i inni. Zrażony stanowiskiem profesorów Uniw. Krak. P. zrezygnował z kariery profesorskiej. Uzyskawszy dzięki kardynałowi Fryderykowi Jagiellończykowi kanonię gnieźnieńską, opróżnioną przez śmierć Jakuba z Boksic, w sierpniu 1497 przeniósł się na stałe do Gniezna. Pozyskał nadto liczne beneficja: był proboszczem tarnowskim, kanonikiem płockim, od kardynała Fryderyka Jagiellończyka otrzymał w r. 1501 w dożywocie dziesięciny z kilku posiadłości arcybiskupich. W r. 1499 przekazał Uniw. Krak. czynsz wieczysty 10 grzywien rocznie, zakupiony u Jana Amora Tarnowskiego, zabezpieczony na jatkach rzeźniczych tarnowskich, przeznaczając go dla prebendariusza kościoła Św. Marii Magdaleny w Krakowie oraz na rzecz wspólnego stołu studentów Bursy Kanonistów. P. zmarł w r. 1511, po 29 IV; w październiku t. r. kanonię gnieźnieńską po nim otrzymał Jan z Leśnicy.
Estreicher, XXIV 156; PSB (Jakub z Zalesia); Korytkowski, Prałaci gnieźn.; – Barycz, Polacy na studiach w Rzymie; Dzieje UJ, I; Karbowiak A., Dzieje wychowania i szkół w Polsce, Lw. 1923 III; Szelińska W., Biblioteki profesorów Uniwersytetu Krakowskiego w XV i początkach XVI wieku, Wr. 1966; – Acta capitulorum, I, II; Acta rectoralia; Album stud. Univ. Crac., I 178; Arch. Sanguszków, II, V; Liber diligentiarum; Statuta nec non liber promotionum, s. 67, 77; – B. Jag.: rkp. 5359 t. 16.
Marian Zwiercan