INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
Biogram został opublikowany w latach 2000-2001 w XL tomie Polskiego Słownika Biograficznego.


 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sokolnicki Piotr Prokop Hiacynt h. Nowina III (1762–1808), poseł na Sejm Wielki, konfederat targowicki i powstaniec 1794 r., urzędnik sądowy w Ks. Warsz. Ur. 6 VII w Gogolewie w pow. kościańskim, był wnukiem Piotra Antoniego (zob.), synem przedostatnim z sześciorga dzieci Jana Nepomucena konfederata barskiego, i Teresy z Trąmpczyńskich (zm. 1767), chorążanki poznańskiej. Ochrzczony został w kościele paraf. w Nieparcie.

Razem z synem swego kuzyna Franciszka Piotra, Michałem Sokolnickim (zob.) pobierał S. przez pewien czas nauki domowe we dworze w Wierzei koło Buku pod kierunkiem ks. Jana Courrieu; później kształcił się prawdopodobnie w kolegium pojezuickim w Poznaniu, zw. Akad. Wielkopolską. Dn. 7 I 1783 otrzymał od króla Stanisława Augusta urząd szambelana. Po śmierci ojca był właścicielem Gogolewa. Dn. 19 IV 1788 wspólnie ze szwagrem Janem Suchorzewskim, wojskim wschowskim, wydał memoriały, w których postulował rozpisanie ofiary dobrowolnej na wojsko (J. Suchorzewski, P. Sokolnicki, Ofiara podana […] królowi JMCI i Prześwietnej Radzie Nieustającej, z odwołaniem się do narodu całego, o ratunek ojczyzny, W. 1788) i występował w sprawie podatków (O zaprowadzeniu podatków uprzedzenie, W. 1788). Zobowiązywali się oni wraz z rodzinami, że będą płacić podwójne podymne, bez obciążenia nim poddanych; S. w imieniu własnym i żony deklarował 1 066 złp., przeznaczone na powiększenie Kawalerii Narodowej i piechoty. Podejmowali się też wystawiać co 4 lata z daniny 400 złp. jednego żołnierza, pełniącego służbę przez taki sam czas. Do pójścia w swe ślady zachęcali cały stan szlachecki. Deklaracja ta, którą J. Suchorzewski złożył w Warszawie już 25 IV 1788, została przyjęta przez króla i Radę Nieustającą 6 V t.r. ze zleceniem jej realizacji przez Dep. Wojskowy i Komisję Skarbu Kor. pod warunkiem urzędowej oblaty, której dokonano 26 VII t.r. w księdze grodzkiej kościańskiej.

W dn. 18 VIII 1788 S. obrany został przez sejmik średzki posłem na sejm z woj. kaliskiego i uczestniczył w jego czteroletnich obradach. W końcu października 1788 popierał w sejmie posłów należących do hetmańskiego skrzydła opozycji, dążącego do przywrócenia prerogatyw buławy. Na 12. sesji sejmu wystąpił 3 IX 1788 na fali antyrosyjskich nastrojów z mową, w której podobnie jak J. Suchorzewski, będący posłem kaliskim, domagał się likwidacji Dep. Wojskowego Rady Nieustającej. Sprawił tym zawód królowi, który zaliczał go do swych zwolenników. Dn. 8 XI t.r. wystawił weksel na 10 tys. złp., zobowiązując się w ten sposób do spełnienia «Dobrowolnej ofiary na potrzeby ojczyzny 1788 r.», uchwalonej przez sejm. Dn. 19 VI 1789 wybrano go w drodze losowania na sędziego sejmowego. W sejmie parokrotnie zabierał głos, m.in. 14 IV 1791 w obronie miast. Nie był obecny 3 V podczas uchwalania Ustawy Rządowej. Na sejmiku deputackim 14 II 1792 w Pyzdrach został jednomyślnie wybrany na sędziego ziemiańskiego powiatów pyzdrskiego i średzkiego. Dn. 20 VIII 1792 wybrano go zaocznie na konsyliarza z woj. kaliskiego i urzędnika sądowego konfederacji targowickiej w Wielkopolsce.

S. wziął udział w powstaniu kościuszkowskim. W czasie wyprawy gen. Jana Henryka Dąbrowskiego do Wielkopolski, przybył wraz z Celestynem Sokolnickim w licznej grupie szlachty wielkopolskiej do Gniezna (26 IX 1794), rehabilitując się w ten sposób z targowickiej przeszłości. Wkrótce został wysłany jako kurier z obozu Dąbrowskiego z ustną relacją do Tadeusza Kościuszki, zaś 5 X t.r. patentem wydanym w obozie pod Mokotowem mianował go Kościuszko rotmistrzem Kawalerii Narodowej w 9. szwadronie 7. brygady gen. Dąbrowskiego. Po upadku powstania wyjechał za granicę, był m.in. w Anglii, gdzie 10 VII 1797 odwiedził rezydującego w Strathwell ks. Jakuba Paleologa z dawnej bizantyńskiej dynastii. Skazany 18 IX 1797 przez Prusaków na 4 tys. talarów kontrybucji (pod groźbą sekwestru jego majątku Pigłowice), zapłacił tę kwotę. Powrócił do działalności publicznej w czasach napoleońskich. W listopadzie 1806 został mianowany jednym z trzech komisarzy Kasy Centralnej «ofiar dobrowolnych na uzbrojenie i opatrzenie na wszystko żołnierza narodowego», z pełnomocnictwem zastępowania jej prezesa, gen. Dąbrowskiego, gdyby ten miał opuścić Poznań. W dn. 7 II 1807 mianowany przez Komisję Rządzącą Ks. Warsz. konsyliarzem Sądu Apelacyjnego dep. poznańskiego kandydował następnie 1 IV t.r. bez powodzenia na stanowisko jego prezesa. W niecałe półtora roku później minister sprawiedliwości Feliks Łubieński mianował go 29 IV 1808 prezesem Tryb. I Instancji dep. poznańskiego (a nie dep. piotrkowskiego jak pomyłkowo u M. Sokolnickiego).

W r. 1786 S. zawarł układ w sprawie spadku z siostrami Kunegundą Ksawerową Łukomską i Marianną Władysławowa Suchorzewską i ich mężami; odziedziczone dobra Gogolewo sprzedał (za 350 tys. złp.) w r. 1788 Weronice Garczyńskiej. W r. 1789 był właścicielem Staregogrodu, Kołaczkowa i Łagiewek w pow. pyzdrskim (woj. kaliskie) oraz (do r. 1791) Sannik z Olędrami i Żbierkowa w pow. gnieźnieńskim, które nabył od teścia Ignacego Suchorzewskiego, a w r. 1791 sprzedał Onufremu Krzyckiemu. Przywilejem wieczystym z 15 III 1791 potwierdził lokację osady Łagiewki koło Wrześni. W r. 1791 został wraz z J. Suchorzewskim opiekunem ośmiorga małoletnich dzieci owdowiałej siostry Marianny Władysławowej Suchorzewskiej. W r. 1793 kupił od Bogdańskich za 480 tys. złp. dobra Sulęcin, Pigłowice i Borowo pod Środą. Od r. 1784 dzierżawił od krewnego, opata komendatoryjnego cysterskiego w Lądzie Macieja Sokolnickiego, m.in. Koszuty, gdzie najchętniej mieszkał. S. miał przyczynić się do fundacji kościoła Cystersów, wzniesionego w r. 1684 w Kowalewie Opackim (Kowalewo-Opactwo). Po ojcu odziedziczył dobra Karmin i Karminek w pow. kaliskim, które sprzedał w r. 1804, a zakupił od Bieńkowskich Strzeszki pod Środą. Zmarł 12 V 1808, pochowany został w kościele Bernardynów w Poznaniu.

S. był żonaty (od ok. r. 1785) z Marią Nepomuceną z Suchorzewskich (zm. 4 V 1843), z którą miał siedmioro dzieci: Telesfora Melchiora Józefa, zw. Józefem (ur. 5 I 1786), Kaspra Melchiora Baltazara Adama (26 XII 1786 – 23 III 1820), Tadeusza (zob.), Mariannę Elżbietę (1788–1810), Karolinę (ur. 10 VI 1793), zamężną (od r. 1812) za Mikołajem Sokolnickim z Ciesiel, Mariannę Różę (ur. 30 VIII 1800) i Teresę (11 I 1795 – 1828), zamężną za Antonim Taczanowskim, właścicielem dóbr Chorzew.

 

Finkel, Bibligr., I 272, 274 poz. 5269, dok. 5270; Wojtkowski, Bibliogr. historii Wpol., I 227 poz. 8063, 8066; Żychliński, III 251–2; – Czaja A., Miedzy tronem, buławą a dworem petersburskim. Z dziejów Rady Nieustającej 1786–1789, W. 1988 s. 266, 326 (mylnie jako Celestyn); Kaleta R., Oświeceni i sentymentalni, W. 1971 s. 483–4; Kalinka W., Sejm czteroletni, W. 1991; Korzon, Wewnętrzne dzieje, III 427 (omyłkowo jako Sokolicki i bez imienia); Łoś R., Działalność Suchorzewskiego, posła kaliskiego w początkach obrad Sejmu Wielkiego (6 X 1788 – 19 I 1789), „Roczn. Kaliski” T. 23: 1991 s. 11, 14, 24; Muszyńska J., Uczestnicy insurekcji 1794 r. w zaborze pruskim, P. 1937 s. 33; Muszyńska-Zygmańska J., Wielkopolska w powstaniu kościuszkowskim, P. 1947; Rostworowski E., Sprawa aukcji wojska na tle sytuacji politycznej przed Sejmem Czteroletnim, W. 1957; Sokolnicki M., Generał Michał Sokolnicki 1760–1815, Kr.–W. 1912; Wąsicki J., Powstanie 1806 roku w Wielkopolsce, P. 1958 s. 63; Wegner L., Konfederacja województw wielkopolskich poznańskiego, kaliskiego, gnieźnieńskiego i ziemi wschowskiej dnia 20 sierpnia 1792 r. w mieście Środa zawiązana, „Roczn. Tow. Przyjaciół Nauk Pozn.” T. 2: 1863 s. 560; Zajewski W., Józef Wybicki, W. 1977 s. 177; – Arch. Wybickiego, II 52–3; Diariusz sejmu ordynaryjnego pod Związkiem Konfederacji Generalnej Obojga Narodów w Warszawie rozpoczętego […] 1788, [Wyd. J. P. Łuszczewski], W. [1789] I cz. 1 s. 259; Materiały do dziejów chłopa wielkopolskiego w drugiej połowie XVIII wieku. Z ksiąg grodzkich wyboru dokonał i wydał J. Deresiewicz, T. 1: Województwo poznańskie, Wr. 1956 s. 356–61; Materiały do dziejów Komisji Rządzącej, Wyd. M. Rostworowski, Kr. 1918 s. 86, 123–4; Vol. leg., IX 48, 99; Teki Dworzaczka, CD-ROM, Kórnik–P. 1995 (Regesty: Sokolniccy); Transakcje chłopami w Rzeczypospolitej szlacheckiej (w. XV–XVIII), Wyd. i oprac. J. Deresiewicz, W. 1959 s. 583; – Arch. Archidiec. w P.: Akta metrykalne paraf. katol. Poznań, Paraf. św. Marii Magdaleny sygn. 110, Liber Mortuorum. Index alphabeticus mortuorum ecclesiae colegialis ac parochialis S. Mariae Magdalenae. Ab Anno 1800 [niezachowanych ksiąg] R. 1808 poz. 11 (Sokolnicki Petrus) p. [księgi] 7; AP w P.: Poznań Gr. 1188 k. 495–495v. (laudum sejmiku średzkiego z 18 VIII 1788), 532, Kościan Gr. 209 k. 155, Gr. 211 k. 249–249v., 330, 331–334, 338–3401 nlb., 341–342v. (druk memoriału z 19 IV 1788), Kalisz Gr. 482 k. 782v.–784, 796, Gr. 484 k. 450, 453., 461, 462v.–463, Gr. 493 k. 153v., Pyzdry Gr. 115 k. 163–164v., Zm. 1 k. 1–2v., 5, 33–34v., Zbiór tabel podatkowych i lustracji, Tab. 44 Pyzdry k. 169, 283v.–284, Tab. 46 Pyzdry k. 212v., 338; – Mater. Red. PSB: Mater. nadesłane przez Juliusza Sokolnickiego z Wielkiej Brytanii.

Zbigniew Chodyła

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Powstanie Kościuszkowskie

Insurekcja kościuszkowska rozpoczęta 24 marca 1794 roku, zakończona 16 listopada 1794 roku, to powstanie narodowe początkowo przeciwko Rosji, później także skierowane przeciwko Prusom. Jedno z najbardziej......

Bitwa Pod Racławicami, 4 kwietnia 1794 r.

24 marca 1794 roku na rynku krakowskim ogłoszony został „Akt powstania obywatelów mieszkańców województwa krakowskiego”, dający początek powstaniu kościuszkowskiemu, jednemu z przełomowych......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Ignacy Błażej Krasicki

1735-02-03 - 1801-03-14
poeta
 
 

Hugo Kołłątaj (Kołłontay)

1750-04-01 - 1812-12-28
filozof
 

Jędrzej Śniadecki

1768-11-30 - 1839-05-11
chemik
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.