Piotr Świętopełk z Zambrzecza i z Nieznanowic (zm. 1497), profesor Uniw. Krak. Pisał się z Zambrzecza (dziś Rząbiec) i Nieznanowic, wsi położonych koło Włoszczowej w pow. chęcińskim. Był zapewne synem Świętopełka, dziedzica wsi Ząbrzec (potwierdzonego w l. 1423 i 1424); jego szlacheckie pochodzenie potwierdza fakt używania przez P-a w superekslibrisach h. Lis. Na Uniw. Krak. zapisał się w semestrze letnim 1446. Bakałarzem sztuk wyzwolonych został jesienią 1449, mistrzem dopiero po Bożym Narodzeniu r. 1460. W latach następnych do semestru zimowego 1493/4 P. wykładał na Wydziale Sztuk Wyzwolonych. W l. 1470 i 1488/9 pełnił obowiązki dziekana tegoż Wydziału. Jeszcze w czasie studiów na Wydziale Sztuk Wyzwolonych przepisywał mowy humanistyczne Jana z Ludziska, ucząc się na nich języka łacińskiego, wyrazy klasyczne komentując swoją łaciną, bardzo nieudolną u progu studiów uniwersyteckich. Dn. 10 IV 1480 został przez rektora Jana Sakrana z Oświęcimia powołany do komisji, której zadaniem było zreformowanie Wydziału Artium. W podobnej roli wystąpił w r. 1485, obok Macieja z Kobylina, Stanisława z Krakowa, Bernarda z Nysy, Andrzeja z Łabiszyna i Jakuba z Gostynina. Pod nieobecność zastępował go Wojciech z Brudzewa. P. pełnił też funkcję doradcy uniwersyteckiego («consiliarius»). Jako profesor Wydziału Sztuk Wyzwolonych podjął P. studia teologiczne; przyjmuje się (M. Markowski), że bakałarzem teologii został ok. r. 1481 (potwierdzony źródłowo 2 IV 1485). Był nim jeszcze 1 X 1491. Doktorem i profesorem teologii został przed 15 IX 1494. Mieszkał w Bursie Ubogich, pełniąc w r. 1473 funkcję seniora tej bursy. Prowadził częste spory, m. in. z Kolegium Mniejszym oraz Maciejem z Szydłowa, Stanisławem z Zawady, Stanisławem z Brzezin, egzekutorami testamentu Michała z Krosna, jak również ze współmieszkańcem, bakałarzem Stefanem, który wyrzucił mu rzeczy i nie wpuszczał go do pokoju, oraz z innymi. W r. 1476 rektor napominał P-a, by opuścił mieszkanie u ludzi świeckich i wprowadził się do Kolegium Mniejszego. P. podporządkował się decyzji rektora. Dopiero w r. 1478 został członkiem Kolegium Większego i już w r. n. pełnił obowiązki prepozyta tegoż Kolegium. W r. 1469 był plebanem w Mstyczowie (pow. ksiąski). W r. 1474 został prebendariuszem kościoła Św. Wojciecha w Krakowie. W r. 1483 objął funkcję prokuratora generalnego dóbr kapitulnych kolegiaty Św. Floriana na Kleparzu; zapewne był już wówczas kanonikiem tejże kolegiaty i pozostał nim już do śmierci. Zmarł 14 VI 1497.

Z bogatej biblioteki P-a dochowały się w Bibliotece Jagiellońskiej 3 rękopisy i aż 202 inkunabuły. Wśród rękopisów zwraca uwagę zbiór mów z XV w. (B. Jag.: rkp. 126), uzupełniony później przez Stanisława Biela z Nowego Miasta. Zespół pierwodruków w swej głównej części złożony z dzieł teologiczno-scholastycznych zawiera książki, które świadczą, że właścicielowi nie obce były zainteresowania nowe, świeckie, i humanistyczne kierunki filozoficzne. Są to dzieła Platona, Seneki, Cycerona, Kwintyliana, Eneasza Sylwiusza Piccolominiego, Mikołaja Perottiego i innych. Znaczną część ksiąg P-a oprawił introligator Jakub Jeżowski, psałterzysta katedry krakowskiej. Oprawy zdobi superekslibris w trzech odmianach, przedstawiający h. Lis z inicjałami właściciela: M[agister] P[etrus] S[vanthopelk]. Stanisław Biel własnoręcznie osygnował znaczną część ksiąg. Kilkanaście dzieł przyjętych w niezłożonych arkuszach dał Biel do oprawy na własny koszt i przekazał do zbiorów Uniw. Krak.

Catalogus codicum manuscriptorum medii aevi Latinorum qui in Bibliotheca Jagellonica Cracoviae asservantur, Composuerunt S. Włodek, G. Zathey, M. Zwiercan, Wr. 1980 I; Wisłocki W., Incunabula Typographica Bibliothecae Universitatis Jagellonicae Cracoviensis, Kr. 1900; – Barycz, Historia UJ; Chwalewik E., Exlibrisy polskie szesnastego i siedemnastego wieku, Wr. 1955; Fijałek J., Mistrz Jakub z Paradyża i Uniwersytet Krakowski w okresie soboru bazyłejskiego, Kr. 1900; tenże, Studia do dziejów Uniw. Krak.; Hajdukiewicz L., Biblioteka Macieja z Miechowa, Wr. 1960; Hist. B. Jag., I; Karbowiak A., Dzieje wychowania i szkół w Polsce, Lw. 1923 III; Lewicka-Kamińska A., Ekslibris anonima herbu Prus I, „Biul. B. Jag.” R. 20: 1970 s. 146; taż, Nowo odnaleziony w Bibliotece Jagiellońskiej fragment Donata w czcionce Biblii 42 wierszowej, „Biul. B. Jag.” R. 17: 1965 nr 2 s. 6; Markowski M., Burydanizm w Polsce w okresie przedkopernikańskim, Wr. 1971; tenże, Spis osób dopuszczonych do wykładów i do katedry na Wydziale Teologii Uniwersytetu Krakowskiego w XV w., Mater. do hist. filoz. średniowiecznej w Pol., Wr. 1965 IV 131, 170, 173, 207, 245; Piekarski K., Exlibris Jana Brożka czyli o profesorskiej genezie polskiego znaku książkowego, „Silva Rerum” T. 3: 1927 s. 128; tenże, Superexlibrisy polskie od XV do XVIII wieku, Kr. 1929 tabl. 29–31; Szelińska W., Biblioteki profesorów Uniwersytetu Krakowskiego w XV i początkach XVI wieku, Wr. 1966; – Acta capitulorum, II 645; Acta rectoralia; Album stud. Univ. Crac., I 112; Cod. Univ. Crac., III; Conclusiones Univ. Crac.; Liber diligentiarum; Statuta nec non liber promotionum, s. XLI, 41, 54, 73, 102; Zapiski sądowe województwa sandomierskiego z lat 1395–1444, Wyd. F. Piekosiński, Arch. Kom. Prawn. AU, Kr. 1907 VIII cz. 1 nr 956, 1027; – Arch. UJ: rkp. 69 s. 38.

Marian Zwiercan