Piotr Świnka ze Strzyg h. Świnka (zm. po r. 1405), kasztelan rypiński. Był wnukiem sędziego sieradzkiego Piotra Świnki (zob.), synem Adama Świnki, który w podziale rodzinnym wziął dobra w ziemi dobrzyńskiej (na północ i wschód od Rypina), pozostawiając bratu lub synowcowi posiadłości w ziemi sieradzkiej. P. miał brata Jana, wzmiankowego w źródłach tylko raz (1382), jako obecnego na zaślubinach rycerza pomorskiego z siostrą Łabędziów ze Świętego na Kujawach. P., rezydujący w Strzygach (na północ od Rypina), posiadał majętności również poza Dobrzyńskiem: w mazowieckiej ziemi zawkrzeńskiej oraz na terytorium państwa krzyżackiego, w ziemi chełmińskiej. W r. 1367 P. był stolnikiem dobrzyńskim; otrzymał wówczas od Kazimierza Wielkiego przywilej dla swych synów, Jakusza i Pietrasza, nadający posiadłościom tej rodziny w ziemi dobrzyńskiej (które powstały w wyniku przedsięwzięcia lokacyjnego dziada P-a) polskie prawo dziedziczne i zwalniający je od świadczeń na rzecz skarbu królewskiego (dokument ten interpolowano później, dodając posiadłości mazowieckie). Przed r. 1371 awansował na chorążego dobrzyńskiego – nie wiadomo, czy z rąk króla Kazimierza, czy już jego następcy w tej ziemi, księcia Kazimierza (Kaźka) Bogusławica. Ten ostatni w każdym razie wyniósł P-a następnie (między 27 XI 1371 a 11 V 1373) do godności kasztelana rypińskiego. P. występuje z reguły na dokumentach kolejnych książąt dobrzyńskich z l. 1370–92: Kazimierza Bogusławica, wdowy po nim Małgorzaty mazowieckiej, a wreszcie Władysława Opolczyka, jak również dobrzyńskiego sądu ziemskiego. Wraz z kaszt. dobrzyńskim Andrzejem z Woli i Radzików oraz marszałkiem Iwanem z Radomina stworzył obóz polityczny sprawujący przy kolejnych książętach rządy w ziemi dobrzyńskiej. Odgrywał również poważną rolę wśród szlachty chełmińskiej; obok Jana z Kruszyna był czołowym sprawcą uwięzienia bpa chełmińskiego Wigbalda oraz prepozyta kapituły chełmińskiej (1375) na tle sporu między biskupem a szlachtą o dziesięciny. Incydent ten, którym zajmował się następnie sąd papieski, znalazł epilog (1381) w ufundowaniu przez Jana z Kruszyna i P-a ołtarza w kościele brodnickim.
W sprawie obsady tronu polskiego początkowo był P. prawdopodobnie zwolennikiem Kazimierza Bogusławica. W latach bezkrólewia po Ludwiku Węgierskim, wraz z kaszt. dobrzyńskim Andrzejem, zaangażował się na rzecz kandydatury księcia płockiego Siemowita IV. Wkrótce po zajęciu Kujaw brzeskich, 10 VIII 1383, Siemowit nadał synowi P-a, również Piotrowi, na prawie chełmińskim wieś Zieloną na Zawkrzu. Dn. zaś 23 XI 1384 – w trakcie opanowywania dalszych terytoriów Królestwa – P. z kaszt. dobrzyńskim Andrzejem towarzyszyli księciu mazowieckiemu na brodnickim zjeździe z w. mistrzem krzyżackim i poręczyli swymi pieczęciami zastaw ziemi zawkrzeńskiej. Opowiedzenie się obu kasztelanów po stronie Siemowita oznaczało ich zerwanie z Władysławem Opolczykiem, który jako zwolennik Andegawenów odnosił się wrogo do kandydatury mazowieckiej. Ogólna jednak pacyfikacja stosunków w kraju (pokój krakowski z grudnia 1385) przywróciła dobre stosunki między ówczesnym księciem dobrzyńskim a jego najwyższymi urzędnikami. Odtąd P. związał się już konsekwentnie z linią polityczną Władysława Opolczyka. Podczas zbrojnej próby przyłączenia lenna dobrzyńskiego znów bezpośrednio do królestwa (1391) P. należał do grupy czterech dostojników tej ziemi (obok marszałka Iwana z Radomina, kaszt. dobrzyńskiego Andrzeja z Radzików oraz miecznika Piotra z Lubina), którzy odmówili hołdu Władysławowi Jagielle. W lipcu 1392 P., Iwan i Andrzej wyjechali z Władysławem Opolczykiem do Malborka i przywiesili pieczęcie do aktu zastawnego ziemi dobrzyńskiej na rzecz Krzyżaków. Uzyskane poprzez zastaw pieniądze zdeponowali na rozkaz księcia jego kanclerz Bernard z Granowic oraz P. w skarbcu toruńskiej rady miejskiej. Pod władzą Zakonu P. uczestniczył jeszcze kilkakrotnie w wiecach sądowych ziemi dobrzyńskiej; poręczył także w. mistrzowi za kaszt. bydgoskiego Mikołaja ze Ściborza, który pożyczył odeń 300 kóp gr praskich (1397). Krzyżacki wykaz ceł w ziemi dobrzyńskiej podaje, iż P. posiadał całe cło w Księtem i 1/3 cła w Rypinie; dochody te otrzymał zapewne jeszcze od Kazimierza Bogusławica lub Władysława Opolczyka. Między 1 I 1398 a 15 III 1401 P. zrezygnował, bez wątpienia z powodu starości, z urzędu kasztelana rypińskiego na rzecz swego wnuka Adama Świnki ze Mgowa i Zielonej. Żył jednak co najmniej do 28 XII 1405, pod którą to datą występuje jeszcze w malborskiej księdze skarbowej. Wbrew Gustawowi i Janowi Zielińskim nie można natomiast utożsamiać P-a ze świadkiem dokumentu w. mistrza z r. 1409, Piotrem ze Starego Rypina, która to miejscowość nie należała do Świnków.
Obaj synowie P-a zmarli przed ojcem; Jakusz był przodkiem Świnków z Chojnowa i Sarnowa na Mazowszu; Piotr (Pietrasz) zaś, stolnik dobrzyński (1392), dał początek Świnkom z Zielonej; w jego gałęzi utrzymały się także Strzygi. Potomstwo obu synów P-a posiadało dobra również w granicach państwa krzyżackiego. Zapewne z czasów P-a pochodzi zachowany do dziś murowany kościół Św. Stanisława w Strzygach.
Lasocki Z., Dostojnicy i urzędnicy ziemi dobrzyńskiej w XIV i XV wieku, „Mies. Herald.” R. 13: 1934 s. 37–8, 53–6, 151; – Bieniak J., Epilog zabiegów Siemowita IV o koronę polską, „Acta Universitatis Nicolai Copernici”, Historia. Nr 9: 1973 s. 83, 85; Bogucki A., Powiat rypiński w średniowieczu (do połowy XV wieku), w: Szkice rypińskie, Bydgoszcz 1967 s. 62, 69, 70, 72, 75, 80; Górski K., Polacy i Niemcy w ziemi chełmińskiej w średniowieczu, „Strażnica Zachodnia” R. 13: 1937 s. 277; Zielińscy G. i J., Wiadomość historyczna o rodzie Świnków oraz rodowód pochodzącej od nich rodziny Zielińskich herbu Świnka. Cz. 1, Tor. 1880 s. 37–43, 58–62, 124–6, 134–5; – Akta grodz. i ziem., V 14; Cod. Pol., I–II; Cod. Pruss., IV 26; Cramer R., Geschichte der Lande Lauenburg und Bütow. Bd II (Urkundenbuch), Königsberg 1858 s. 23–4; Dok. kuj. i maz.; Kod. maz. (Lubomirskiego), nr 141; Das Marienburger Tresslerbuch der Jahre 1399–1409, Wyd. E. Joachim, Königsberg 1896; Materiały do dziejów krzyżackiej okupacji w ziemi dobrzyńskiej na przełomie XIV i XV w., Oprac. M. Biskup, „Zap. Hist.” T. 25: 1960 z. 2 s. 74–6, 81; Regesta historico-diplomatica Ordinis S. Mariae Theutonicorum 1198–1525, Wyd. E. Joachim, W. Hubatsch, Göttingen 1948–65 I 418a, 547a; Rypin i jego kościoły, Oprac. A. Sławeńko-Sławiński, „Pam. Relig.-Moralny” T. 30: 1856 s. 137; Script. Rer. Pruss., III 96, 174–5; Urk.-buch d. Bisthums Culm, I 340, 342, 359; Vet. Mon. Pol., I 989; – AGAD: Metryka Kor., t. 201 k. 89–90; Arch. Diec. w Płocku: dok. 84; Arch. Państw. w Bydgoszczy: Koronowo K1. A 111; Arch. Państw. w Toruniu: dok. 155, 1240; B. Jag.: rkp. 5012 k. 606–9; B. Raczyńskiego: rkp. 134 k. 382; Staatsarchiv Greiswald: Ducalia K 68.
Janusz Bieniak