Suchodolski Rajnold, pseud. i krypt.: Górowicki, Rajnold S., Raj. S…, S… (1804–1831), poeta, powstaniec listopadowy.
Ur. zapewne na Grodzieńszczyźnie, w rodzinie drobnoszlacheckiej h. Ślepowron, był wnukiem Antoniego (zob.), synem Jana (informacje o nim zob. w biogramie Antoniego) i Tekli z Downarowiczów. Miał braci: Januarego (zob.), Walentego, Kazimierza i Jacka (Jana), oraz siostry: Marię i Salomeę.
Od 2 IX 1818 do 29 VI 1824 uczęszczał S. do gimnazjum w Świsłoczy (woj. nowogródzkie). W r. 1823 lub na początku r. 1824 został tam członkiem kierowanego przez Feliksa Lachowicza Tow. «Zorzan»; wystąpił z niego po roku. W l. 1824–1825/6 przebywał w Wilnie; nie jest pewne, czy podjął studia na Wydz. Prawa Uniw. Wil. W toczącym się w r. 1826 wileńskim procesie zorzan uniknął represji. Zgodnie z zaleceniem w. ks. Konstantego danym lit. gubernatorowi A. Rimskiemu-Korsakowowi 23 X 1827 zaliczał się do kategorii III, najmniej winnych członków Towarzystwa, toteż został oddany wraz z innymi konspiratorami pod «najsroższy dozór tej zwierzchności i policji, pod której zasięgiem się znajdowali, do czasu póki nie przedstawią dostatecznych świadectw, że zmienili dawny sposób myślenia i dobrze się sprawują». Zapewne pod koniec r. 1826 lub na początku r. 1827 przeniósł się do Warszawy i podjął pracę urzędniczą w Ministerium Skarbu Król. Pol.
S. debiutował jako poeta w r. 1830 w warszawskim „Pamiętniku dla Płci Pięknej” (t. 1) sonetami Do Wilhelma M** i Nadzieja oraz balladą Czarnobrewa. W kolejnych tomach tego periodyku ukazały się jego sonety Przyjaźń i Do O** oraz Skon wodza Kleftów. Pieśń nowogrecka (t. 2), litewska pieśń gminna Dajna (t. 3), a także ballada Noc (t. 4). W tym okresie zaprzyjaźnił się ze współredaktorem „Pamiętnika dla Płci Pięknej”, Konstantym Gaszyńskim. W drugim dniu powstania listopadowego, 30 XI t.r., na warszawskiej ul. Podwale deklamował publicznie swój pierwszy wiersz powstańczy, ułożony na melodię „Mazurka Dąbrowskiego”, Śpiew (inc. Dalej bracia do bułata). Opublikował go 2 XII w drugim numerze czasopisma „Patriota”, a następnie w „Bardzie Oswobodzonej Polski” (T. 1 nr 1) pt. Bóg! Wolność! Niepodległość! Śmierć! Dn. 5 XII Śpiew został wykonany na scenie Teatru Narodowego i zdobył dużą popularność. S. wstąpił do założonego 1 XII Tow. Patriotycznego i z jego członkami spotykał się w kawiarni «Honoratka» przy ul. Miodowej; gdy wchodził «wszyscy go wesołym krzykiem witali. W środku sali czekał na niego fotel, na którym zasiadał i śpiewał coraz nowe zwrotki, które całe zgromadzenie za nim chórem powtarzało» (J. Falkowski). Kazimierz Władysław Wójcicki wspominał po latach S-ego także jako doskonałego rysownika «odznaczającego się między towarzyszami swymi zarówno wzrostem, jak i obliczem».
Od 5 XII 1830 był S. członkiem Gwardii Akademickiej, przekształconej 12 XII t.r. w Gwardię Honorową przy gen. Józefie Chłopickim. Na początku grudnia do melodii „Chałupeczka niska” napisał Mazurka (inc. Rżnijcie nam od ucha / Tęgiego mazura, druk ulotny, W. 1830 oraz w: „Pieśni ojczyste”, wyd. K. W. Wójcicki, W. 1830), nawołującego do rozprawy z ujawnionymi wówczas agentami tajnej policji. Ułożył również wtedy, wspólnie z Ignacym Maciejowskim, piosenkę Pożegnanie albo Kacap (kolejne zwrotki dopisane później, W. 1830), oraz satyryczny utwór nawiązujący do wycofania się z Warszawy w. ks. Konstantego Dodatek I do Pożegnania na melodię „Doktorze kochany” z „Cyrulika Sewilskiego” G. Rossiniego („Guslar Gwardii Narodowej”, wyd. K. W. Wójcicki, W. 1830). Jedną z najbardziej znanych pieśni powstańczych stał się Polonez (inc. Patrz Kościuszko, na nas z nieba, tamże); S. nawoływał w nim do skupienia się narodu wokół dyktatora Chłopickiego i wzywał do bezkompromisowej walki z wrogiem («Kto powiedział, że Moskale / To są bracia nas, Lechitów, / Temu pierwszy w łeb wypalę / Przed kościołem Karmelitów»). Zapewne w tym czasie powstał również Marsz na cześć obrońców Ojczyzny („Guslar Gwardii Narodowej”, W. 1830), uroczysta pieśń ku czci podchorążych i młodzieży akademickiej, na nutę „Marsza ulubionego ks. Józefa Poniatowskiego” Ignacego Dobrzyńskiego. W grudniu 1830 lub styczniu 1831 ułożył S. Białą chorągiewkę („Bard Oswobodzonej Polski” T. 2: 1831), pobudkę wojenną na nutę „Kujawianki” Dobrzyńskiego, ofiarowaną Polkom w powstańczej Warszawie. W r. 1831 wszedł w skład komitetu redakcyjnego „Dziennika Gwardii Narodowej”, obok m.in. Gaszyńskiego, Krystyna Lacha Szyrmy i Józefa Hubego. Jako członek Gwardii Honorowej przygotował 25 I t.r. oprawę plastyczną manifestacji żałobnej, zorganizowanej na ulicach Warszawy na cześć dekabrystów; jej głównym akcentem była trumna przystrojona laurowym wieńcem i trójkolorowymi kokardami, między którymi widniały nazwiska pięciu ofiar caratu; trumnę nieśli członkowie Gwardii na złożonych na krzyż karabinach.
Zapewne 1 II 1831, po rozwiązaniu Gwardii Honorowej, wstąpił S. do 5. Pułku Strzelców Pieszych. Dn. 25 II t.r. wziął udział w bitwie o Olszynkę Grochowską, 31 III walczył pod Wawrem i Dembem Wielkim, a 10 IV pod Iganiami. W obozach powstańczych pisał wiersze, które przesyłał do Warszawy, gdzie publikowane były w postaci druków ulotnych. Napisany 23 IV w obozie pod Kałuszynem Śpiew (inc. Witaj majowa jutrzenko, „Polak Sumienny” 1831 nr 128) stał się jednym z najpopularniejszych wierszy S-ego, wykonywanym odtąd przez dziesięciolecia podczas 3-majowych obchodów patriotycznych. Dn. 30 IV w obozie pod Mińskiem Maz. napisał S. Śpiew wojenny «ofiarowany Janowi Skrzyneckiemu, naczelnemu wodzowi siły zbrojnej narodowej…» (W. 1831), który w r. 1848 stał się pieśnią Legionu Adama Mickiewicza. Utwory S-ego, wraz z wierszami Stanisława Starzyńskiego i Feliksa Frankowskiego, ukazały się w zbiorach: „Ulubiona śpiewka Warszawiaków znana pod tytułem Kacapa ze wszystkiemi dodatkami a mianowicie ostatnim w obozie Dwernickiego napisanym” (W. 1831) oraz „Ulubione pieśni” (W. 1831, wyd. 2, poprawione i rozszerzone, W. 1831, wyd. 3, t.r.).
Dn. 26 V 1831 wziął S. udział w bitwie pod Ostrołęką, gdzie żołnierze śpiewali m.in. jego pieśń Dalej bracia do bułata. Ranny w tej bitwie, został 2 VI t.r. awansowany na podoficera, a także odznaczony Srebrnym Krzyżem Virtuti Militari. Podczas letniej ofensywy armii rosyjskiej napisał Krakowiaka obozowego („Bard Nadwiślański” 1832 nr 63). Dn. 6–7 IX 1831 uczestniczył w obronie Warszawy. Ponownie ranny, został umieszczony w szpitalu ujazdowskim. Zmarł 8 IX 1831 z upływu krwi; wg przekazu powtarzanego przez kolejnych pamiętnikarzy, zerwał opatrunki na wieść o wkroczeniu Rosjan do stolicy. Nie wiadomo, gdzie został pochowany, być może stało się to na nieistniejącym obecnie cmentarzu świętokrzyskim («na Koszykach») przy szpitalu ujazdowskim.
S. nie założył rodziny.
Gaszyński poświęcił S-emu w r. 1835 sonet „Pamiątce Rajnolda Suchodolskiego” („Poezje Konstantego Gaszyńskiego”, Paryż 1844). S. nazwany został przez współczesnych «nowym Tyrteuszem» (Falkowski), a jego poezje weszły do kanonu najpopularniejszych pieśni patriotycznych. Wielokrotnie przedrukowywane w ulotkach okolicznościowych, czasopismach, śpiewnikach i antologiach, z dopisywanymi przez anonimowych autorów kolejnymi zwrotkami, były i są wykonywane podczas rocznic narodowych. Strofa Kto powiedział, że Moskale…, zakazywana przez cenzurę w czasach PRL, stała się prototypem wielu żartobliwych wierszyków, układanych przy różnych okazjach pod koniec XX w., tzw. moskalików.
Nowy Korbut, IX; PSB (Lachowicz Feliks); Słownik dawnych pisarzy polskich, W. 2003 IV; – Gomulicki J. W., Rajnold Suchodolski, w: Tuwim J., Księga wierszy polskich XIX wieku, W. 1956; Janion M., Reduta. Romantyczna poezja niepodległościowa, Kr. 1979; Janion M., Żmigrodzka M., Romantyzm i historia, W. 1978; Jaruga N., Formacje wojskowe akademików warszawskich w roku 1830–1831, w: Studia z dziejów Warszawy 1830–1831, W. 1937; Kaczyński T., Konstytucja 3 Maja w pieśni i piosence, „Ruch Muzycz.” 1991 nr 8; Łempicki S., Rajnold Suchodolski, bard wstającej Warszawy, „Kur. Liter.-Nauk.” 1939 nr 15; Moraczewski A., Pułki „Dzieci warszawskich”: 5 strzelców pieszych i 6 ułanów w powstaniu listopadowym, tamże; Powstanie Listopadowe 1830–1831. Geneza – uwarunkowania – bilans – porównania, Wr. 1983; Smolarski M., Poezja powstania listopadowego, Kr. 1911 s. 51, 54–6; Turowska J., Poezja ulotna powstania listopadowego, Kr. 1930; Windakiewicz S., Romantyzm w Polsce, Kr. 1937; Zetowski S., Rajnold Suchodolski. Nieznane szczegóły z życia poety, „Ruch Liter.” 1932 nr 7; Znamirowska J., Liryka powstania listopadowego, W. 1930; – Chamski T. J., Opis krótkich lat upłynionych, Red. R. Bielecki, W. 1989; Falkowski J., Upadek powstania listopadowego, P. 1881 s. 230; Hertz, Zbiór poetów pol., Ks. 2; January Suchodolski. 1795–1875. Fragment z pamiętnika, „Przegl. Pol.” R. 35: 1900 t. 138; Mochnacki M., Pisma krytyczne i polityczne, Red. J. Kubiak, E. Nowicka, Z. Przychodniak, Kr. 1996 II; Orpiszewski L., Kilka wspomnień, „Roczn. Tow. Hist.-Liter. w Paryżu. Rok. 1867”, Paryż 1868; Poezja powstania listopadowego, Red. A. Zieliński, Wr. 1971; Promieniści, filareci i Zorzanie. Dokumenty urzędowe dotyczące towarzystw tajnych na Litwie (1822–27), Red. Z. Wasilewski, „Arch. do Dziej. Liter.”, IX; Wójcicki K. W., Kawa literacka w Warszawie (1829–1830), W. 1873 s. 21–2; – „Kur. Pol.” 1831 nr 532; „Kur. Warsz.” 1831 nr 221.
Jacek Lyszczyna