Rutkowski Roman (ok. 1785–po 1813), tłumacz, dramatopisarz.
W r. 1807, w drukarni trynitarzy lubelskich, ukazało się pierwsze literackie dokonanie R-ego: sentymentalna «drama» w 5 aktach „Małżeństwo nieszczęśliwe czyli doświadczona czułość”. Wg informacji tytułu było to dzieło «oryginalnie w polskim języku ułożone», choć realia fabuły (więzienie za długi, podróż do Ameryki itp.) i nazwiska występujących osób (Monsoryn, Daligni, Beranger, Remond), jak też występujące w tekście skróty (MD = Monsieur Daligni) świadczyłyby raczej, że był to przekład z niewskazanego źródła francuskiego. W r. 1808 ukazał się, tym razem u J. Maja w Krakowie, następny utwór R-ego: „Eliezer i Nefali, poema hebrajskie. Dzieło pośmiertne p. Florian z francuskiego tłumaczone”. Do prozaicznego przekładu dołączył R. wiersz dedykacyjny do gen. Kazimierza Ruszczyca, który «tkliwe serce wziął natury dziełem», a więc godzien jest przyjąć dzieło, w którym autor «moralność kładzie za osnowę / I żywym pędzlem kryśli cnoty wdzięki». Oba dochowane utwory charakteryzują się czystością języka i poprawnością stylu. Dalszą twórczość pisarza śledzić możemy jedynie na podstawie afiszów, kronik i recenzji teatralnych z l. 1809–13. Były to przekłady z francuskich «dram» („Duch opiekuńczy czyli diabeł nienawiści” z R. Pixérecourta, 1809–14, „Wojskowi” z E. Favièresa. 1811, „Richardini” z Puisaye i Canula, 1812), komedio-oper („Turlupin czyli aktorowie wieku XVII” z J. N. Bouilly, 1809, „Sześć miesięcy oddalenia” «z francuskiego», 1810, „Małżeństwo pielgrzyma” z B. Pellelier-Volmérangesa, 1812), a nawet tragedii („Hrabia Warwik” z J. F. de La Harpe’a, 1810) wystawiane na scenie teatru warszawskiego, nieraz parokrotnie („Duch opiekuńczy” aż 9 razy), ale nie drukowane i nie zachowane w rękopisach. Recenzenci określali przekłady R-ego jako «dobre» lub «gładkie», mając jednak zastrzeżenia do wątłości intrygi w większości tłumaczonych przez niego sztuk, a w wypadku tragedii La Harpe’a, ubolewając «że tragedie wierszem napisane wiele z swej piękności tracą, gdy są prozą przetłumaczone» („Gaz. Warsz.” 1810 dod. do nru 99).
W latach współpracy z teatrem był R. sądowym urzędnikiem warszawskim. W 1809–10 pełnił funkcję asesora etatowego w Trybunale Cywilnym Departamentu Warszawskiego, kolegując z Marcelim Tarczewskim. W l. 1810–12 był podpisarzem Wydziału IV Sądu Apelacyjnego, w r. 1813 – ponownie asesorem w Trybunale Cywilnym (wg notatki „Kroniki Teatru Narodowego”, nie potwierdzonej przez kalendarzyki, od r. 1812 był podprokuratorem). W r. 1813 urywają się wszelkie ślady dotyczące życia i działalności literackiej pisarza. Na pewno nie należy go bowiem identyfikować z Romanem Rutkowskim służącym w l. 1815–26 w pułku strzelców konnych gwardii Królestwa Polskiego.
Estreicher; Bibliogr. dramatu pol., I–II; – Gembarzewski, Wojsko Pol., 1815–30; Szwankowski E., Teatr W. Bogusławskiego w l. 1799–1814, Wr. 1954; – „Gaz. Warsz.” 1809–13; „Kalendarzyk polityczny pijarski” 1809–13.
Elżbieta Aleksandrowska