Świrkowski Romuald, pseud.: Romulus, Tarcza (1886—1942), ksiądz rzymskokatolicki, działacz społeczny.
Ur. 20 IX w Perszukszcie (pow. święciański), był synem Adolfa, felczera gminnego, i Marii z Niedźwieckich. Miał czterech braci i trzy siostry.
Ś. uczył się w szkole ludowej w Twereczu (pow. święciański) i w «zakładzie naukowym 4-klasowym» w Święcianach. Po jego ukończeniu w r. 1901 pracował w charakterze ucznia w aptece w Widzach (pow. nowoaleksandrowski). W r. 1903 udał się do Tereszpola na Podolu, gdzie przez rok udzielał korepetycji dla kilkorga dzieci. Następnie w Wilnie uczył się języków łacińskiego i francuskiego. Po zdaniu egzaminów z ich znajomości w r. 1905 w Moskwie wstąpił do seminarium duchownego w Wilnie. Po przyjęciu 23 V 1909 święceń kapłańskich był wikariuszem w parafii p. wezw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty oraz kapelanem w szpitalu Sawicz i nauczycielem religii w szkole miejskiej. Od października 1911 studiował w Akad. Duchownej w Petersburgu, jednak z powodu krwotoków płucnych przerwał naukę i po kuracji otrzymał 2 I 1912 nominację na proboszcza w Rukojniach (pow. wileński). Niepokojony przez donosy do władz kierowane przez duchownego prawosławnego, poprosił o przeniesienie i po krótkim wikariacie w parafii p. wezw. Wszystkich Świętych w Wilnie został w grudniu t.r. proboszczem w Szczuczynie koło Lidy.
Po powołaniu w r. 1920 Litwy Środkowej został Ś. wybrany 8 I 1922 na posła do Sejmu Wileńskiego w okręgu nr 11 (Wasiliszki) z listy Polskiego Centralnego Komitetu Wyborczego. W Sejmie zasiadał w Zespole Stronnictw i Ugrupowań Narodowych oraz pełnił funkcję sekretarza prezydium. Po włączeniu t.r. Litwy Środkowej do Polski i utworzeniu t.r. w Szczuczynie Państw. Seminarium Nauczycielskiego został w nim prefektem. Od r. 1927 był proboszczem w Miorach (pow. brasławski) i od r. 1930 także dziekanem miorskim. Od r. 1932 pełnił te funkcje w Słonimie. W parafiach rozpowszechniał prasę katolicką, zakładał biblioteki, organizował teatrzyki amatorskie, prowadził kursy i wycieczki oraz urządzał imprezy sportowe. Dn. 20 III 1936 został w Wilnie sekretarzem Archidiec. Inst. Akcji Katolickiej; pełnił też od tego czasu funkcję kapelana sióstr wizytek przy kościele Najśw. Serca Jezusowego i św. Franciszka Salezego. W l. 1937—8 wydawał miesięczny dodatek dla dzieci do wileńskiego „Tygodnika Katolickiego” pt. „Mały Przyjaciel”.
Po włączeniu Wilna 28 X 1939 do Republiki Litewskiej Ś. na przełomie l. 1939 i 1940 został przedstawicielem wileńskiej Kurii w Radzie Komendanckiej (potem Radzie Wojewódzkiej), organie doradczym przy dowództwie Służby Zwycięstwu Polski/ZWZ. W tym czasie był też sekretarzem rady ds. zarządzania majątkiem kościelnym archidiec. wileńskiej. Po włączeniu 16 VI 1940 Wileńszczyzny do ZSRR wszedł w skład zawiązanego wówczas Politycznego Komitetu Porozumiewawczego. W jego mieszkaniu przy ul. Rossa odbywały się zebrania konspiracyjne, jednak po fali aresztowań, aby uniknąć dekonspiracji, objął 13 VI 1941 probostwo wileńskiej parafii p. wezw. Świętego Ducha. Pod okupacją niemiecką został jesienią t.r. przedstawicielem arcybp. wileńskiego Romualda Jałbrzykowskiego w Okręgowej Radzie Politycznej przy Komendancie Okręgu Wileńskiego ZWZ. Tworzył konspiracyjną służbę duszpasterską, uczestniczył w pracach tajnego USB, a Żydom dostarczał metryki chrztu i organizował im schronienie. Aresztowany 15 I 1942, był brutalnie przesłuchiwany w więzieniu na Łukiszkach. Dn. 5 V 1942 został rozstrzelany na Ponarach w zbiorowej egzekucji i pochowany w masowym grobie. Był odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami.
Bibliografia katolickich czasopism religijnych w Polsce 1919—1944, L. 1981; Enc. katol., XIX; Jacewicz—Woś, Martyrologium duchowieństwa, IV; Kviklys B., Lietuvos bażnyčios, Chicago 1985 V 197; Pasierbska H., Wileńskie Ponary, Gd. 1996 (fot.); Słownik Polski Walczącej na kresach północnowschodnich Rzeczypospolitej, Bydgoszcz 1995 I (fot.); — Grabowski W., Polska tajna administracja cywilna 1940—1945, W. 2003; Korab-Żebryk R., Biała księga w obronie Armii Krajowej na Wileńszczyźnie, L. 1991; Krahel T., Archidiecezja wileńska w latach II wojny światowej. Studia i szkice, Białystok 2014 (fot.); tenże, Ks. Romuald Świrkowski (1886—1942), „Czas Miłosierdzia” [Białystok] 2000 nr 2 s. 14 (fot.); tenże, Stuła — świadkiem zbrodni, „Magazyn Wil.” 2014 nr 10 s. 4—5; tenże, Świadkowie zbrodni w Ponarach, „Drogi Miłosierdzia” 2014 nr 10 s. 32 (fot.); Laukaityte R., Lietuvos bażnyčios vokiečiu okupacijos metais (1941—1944), Vilnius 2010; Pałka D., Kościół katolicki wobec Żydów w Polsce międzywojennej, Kr. 2006; Pasierbska H., W cieniu Ostrej Bramy, „Gwiazda Morza” 1986 nr 18 s. 5—7 (fot.); Snastin W., Inspektorat „F” Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej (Materiały do historii), Bydgoszcz 1997; Strzembosz T., Opór wobec okupacji sowieckiej w Zachodniej Białorusi 1939—1941, w: Studia z dziejów okupacji sowieckiej (1939—1941), W. 1997 s. 151; Szołdrski W., Martyrologium duchowieństwa polskiego pod okupacją niemiecką w latach 1939—1945, „Sacrum Poloniae Millenium” [Rzym] T. 11: 1965; Tomaszewski L., Wileńszczyzna lat wojny i okupacji 1939—1945, W. 1999; Tomkiewicz M., Zbrodnia w Ponarach 1941—1944, W. 2008; Udział kapelanów wojskowych w drugiej wojnie światowej, W. 1984; Wardzyńska M., Sytuacja ludności polskiej w Generalnym Komisariacie Litwy czerwiec 1941 — lipiec 1944, W. 1993; Wilanowski C., Konspiracyjna działalność duchowieństwa katolickiego na Wileńszczyźnie w latach 1939—1944, W. 2000; Wilczyński L., Działalność diecezjalnych Instytutów Akcji Katolickiej w Polsce w latach 1930—1939, Tor. 2003 s. 288; Wołkonowski J., Okręg Wileński Związku Walki Zbrojnej Armii Krajowej w latach 1939—1945, W. 1996; — Calendarium pro clero dioecesis Vilnensis, 1913—16; Catalogus ecclesiarum et cleri archidioecesis Vilnensis, 1926—39; Catalogus ecclesiarum et cleri dioecesis Vilnensis, 1922—5; Directorium horarum canonicarum et missarum pro dioecesi Vilnensi, 1906—12; Księża archidiecezji wileńskiej, którzy zginęli w latach 1939—1945, Oprac. M. Paszkiewicz, M. Sopoćko (mszp. w Arch. Archidiec. w Białymstoku); Ordo divini officii recitandi missaeque celebrandae ad usum insignis ecclesiae cathedralis totiusque dioecesis Vilnensis, 1917—22; — Arch. Archidiec. w Białymstoku: teczka 1 (dok. kurialne i dekrety rzymskie 1943—57); Lietuvos mokslų akademijos biblioteka w Wil.: F. 318 — 26 179, 28 — 034, 31 070, 31 071, 31 072.
Tadeusz Krahel