INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Samuel Aleksander Komorowski h. Dołęga  

 
 
brak danych - 1659-10-20
 
Biogram został opublikowany w latach 1967-1968 w XIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Komorowski Samuel Aleksander h. Dołęga odmien. (zm. 1659), oboźny litewski. Pochodził z rodu wywodzącego się z ziemi dobrzyńskiej, który przeniósł się na Litwę. Był synem Jerzego, podkomorzego wiłkomierskiego, i Marianny Sapieżanki, córki Mikołaja, kuchmistrza lit. W r. 1632 był K. rotmistrzem husarskim; w t. r. podpisał z woj. wileńskim elekcję Władysława IV. Wziął udział w kampanii smoleńskiej w l. 1633–4, odznaczając się (od czerwca 1633) na czele chorągwi husarskiej pod wodzą hetmana Krzysztofa Radziwiłła. Dn. 4 VI 1633 r. zapędził się aż pod obóz Michała Szehina, «pięć taborów i zasieków nieprzyjacielskich… wysiekł, chorągiew nieprzyjacielską wziął, więźniów niemało przywiódł, bydłem i końmi wojsko nadgłodniałe … posilił» („Dyariusz wojny moskiewskiej”). W styczniu 1634 r. działał aż pod Białą, na północny-wschód od Smoleńska, rozpuszczając zagony pod Rżew, Torepiec, «wszędzie derewnie… palił i szable… nie żałował» („Dyariusz wojny moskiewskiej”), szczególnie niszczył dobra M. Szehina. Po kampanii smoleńskiej został w r. 1635 podczaszym wiłkomierskim. W latach następnych szybko awansował; w r. 1647 był podstolim wiłkomierskim i instygatorem litewskim, a w r. 1649 chorążym wiłkomierskim. K. wziął udział w wojnach kozackich; pod Korsuniem w r. 1648 był prawdopodobnie rotmistrzem kozackim. Jesienią t. r. jako rotmistrz dragonów walczył K. na Wołyniu, przyczyniając się do odbicia Pińska z rąk Kozaków Hładkiego. Szczególnie wyróżnił się w bitwie ze Stanisławem Michałem Krzyczewskim pod Łojowem nad Dnieprem 31 VII 1649 r. przez przyprowadzenie w decydującym momencie walki pomocy hetmanowi Januszowi Radziwiłłowi. W r. 1650 został chorążym, w r. 1652 starostą wiłkomierskim oraz mołczackim, a w przededniu wojny polsko-rosyjskiej 3 IV 1654 r. król mianował go oboźnym lit. Uczestniczył w kampanii moskiewskiej 1654 r. próbując bezskutecznie odzyskać Witebsk. K. posłował z pow. wiłkomierskiego na kilka sejmów: w l. 1647 i 1652 był komisarzem do zapłaty wojsku, w r. 1658 komisarzem do uregulowania spraw handlowych z elektorem.

W latach zawieruchy wojennej ze Szwedami K. zrazu stanął przy hetmanie Januszu Radziwille i we wrześniu 1655 r. aresztował opornych wobec hetmana oficerów i senatorów, wśród nich hetmana polnego lit. Wincentego Gosiewskiego. Ale w latach następnych współdziałał z wojskami rosyjskimi A. Ł. Ordin-Naszczokina przeciw Szwedom. W r. 1658 walczył na Żmudzi. Po wzięciu hetmana Gosiewskiego do niewoli rosyjskiej pod Werkami (21 X) 1658 r. król powierzył K-emu obowiązki regimentarza nad wojskiem litewskim w tej części kraju. Zbierał więc rozproszone chorągwie i oddziały litewskiego oraz kurlandzkiego pospolitego ruszenia i na polecenie króla podjął się zorganizowania obrony Żmudzi. W listopadzie 1658 r. zaczął działania wojenne przeciw Szwedom w okolicach Szawel, dowodząc na lewym skrzydle wojsk litewskich tzw. żmudzką dywizją, złożoną głównie z jazdy. W początkach 1659 r. dysponował K. nie tylko resztkami chorągwi Gosiewskiego, ale również zaciężnymi rotami z Kurlandii. Dn. 12 III zaatakował wraz z pospolitym ruszeniem obsadzone przez Naszczokina Czadosy, doprowadzając po dwumiesięcznym oblężeniu do zawieszenia broni z Rosjanami. W maju 1659 r. skierował się z frontu moskiewskiego przez Birże, Szawle i Telsze ku portowi Połądze na Żmudzi, by przeszkodzić połączeniu sił szwedzkich R. Douglasa z P. Wirtzem. Dn. 18 V 1659 r. stoczył w 3 000–4 000 jazdy litewskiej bitwę z Douglasem pod Żydykami (Zydylią), na pograniczu Żmudzi i Kurlandii. Z powodu braku spodziewanej pomocy ze strony wojsk elektorskich, pozostających pod wodzą Bogusława Radziwiłła, nie mógł jednak rozwinąć większych działań wojennych. Dopiero uzyskawszy w czerwcu posiłki pruskie pod pułkownikiem Schönaichem, w wypadzie do woj. trockiego pobił Szwedów pod Sałatami, wziął do niewoli gen. Aderkosa oraz wielu innych jeńców. Współdziałając w dalszym ciągu z sojuszniczymi wojskami pruskimi zaatakował K. okupowaną przez Szwedów Mitawę, a z końcem lipca i Rygę. W połowie sierpnia obiegł twierdzę Kuldyngę (Goldyngę), główną pozycję nieprzyjaciela w centrum Kurlandii. Z braku artylerii i oczekiwanej pomocy pisarza polnego lit. Aleksandra Hilarego Połubińskiego, który uspokajał skonfederowane wojsko, K. musiał wdać się w układy z załogą Kuldyngi. Zostały one jednak zerwane przez Szwedów, którzy zabili brata K-ego Eliasza, chorążego wiłkomierskiego i rotmistrza królewskiego. Z końcem sierpnia 1659 r. połączyły się siły K-ego i Połubińskiego i 10 IX rozgromiły odsiecz Douglasa, zmuszając go do wycofania się pod Rygę. Dn. 19 IX K. zdobył Kuldyngę, biorąc 1 500 jeńców i 7 dział. Sukces ten ocenili współcześni wysoko, gdyż kapitulacja tej twierdzy ułatwiła dalsze działania w Kurlandii. Dn. 25 IX opanował K. port Windawę, a 18 X Szkrudy w Kurlandii nad Windawą. Był to już ostatni sukces wojenny K-ego.

Za położone zasługi spotykały K-ego należne nagrody. I tak w r. 1634 otrzymał w dożywocie Horodeczne i Nowe Sioło w woj. nowogrodzkim, a następnie Mohyle-Hajdamowicze. Sejm zaś 1649 r. nagrodził go jako «zasłużonego z dawna w inflanckiej, moskiewskiej ekspedycyjach żołnierza» za starostwo sierpejskie, odpadłe na rzecz Rosji, kwotą 10 000 zł, zabezpieczoną na Suchowiczach i Nosowiczach w pow. mozyrskim. Konstytucje z r. 1662 i jeszcze z 1677 przypominały zasługi K-ego i polecały jego żonę i sukcesorów opiece króla. K. był żonaty z księżną Dorotą Drucką-Sokolińską. Pozostawił syna Adama. Zmarł 20 X 1659 r.; podobno wracając w stanie nietrzeźwym z uczty u Bogusława Radziwiłła udusił się szalem zaplątanym w koła kolasy.

 

Estreicher, XII 492, XIX 485; Enc. Wojsk., IV 399; Boniecki; Niesiecki; Uruski; Żychliński; Wolff, Senatorowie W. Ks. Lit., 219, 247; – Codello A., Konfederacja wojskowa na Litwie w l. 1659–1663, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1960 VI cz. 1 s. 20–46; tenże, Wydarzenia wojenne na Żmudzi i w Kurlandii 1656–1660, „Przegl. Hist.” T. 57: 1966 z. 1 s. 50–67; Czapliński W., Dwa sejmy w roku 1652, Wr. 1955; Jasnowski J., Aleksander Hilary Połubiński. (Działalność wojskowa w l. 1650–1665), „Przegl. Hist. Wojsk.” T. 10: 1938 s. 163–93; Kalicki B., Bogusław Radziwiłł, Kr. 1878 s. 77, 80, 82, 83, 87; Kotłubaj E., Galeria nieświeska portretów Radziwiłłowskich, Wil. 1857 s. 197–200; tenże, Życie Janusza Radziwiłła, Wil.–Witebsk 1859 s. 124, 143–5, 368, 416, 417; Kubala L., Wojny duńskie i pokój oliwski, Lw. 1922 s. 489, 509, 585, 608, 609; Lipiński W., Działania wojenne polsko-rosyjskie pod Smoleńskiem od października 1632 do września 1633, „Przegl. Hist. Wojsk.” R. 4: 1932 t. 5 s. 172, 175, 200; Manteuffel G., Ks. Jakub Kurlandzki i jego następcy, „Przegl. Powsz.” T. 49: 1896 s. 34–52; Nowak T., Oblężenie Torunia w r. 1658, Tor. 1936 s. 150, 151, 154, 155, 157, 168, 171; Ożarowski K., Gorczak  B., Sapiehowie, Pet. 1890 II 111; Podhorodecki L., Kampania polsko-szwedzka 1659 r. w Prusach i Kurlandii, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1958 IV 235–40; Polska w okresie II wojny północnej, W. 1957, II 116, 117, III 46, 71–2; Zarys dziejów wojskowości polskiej do r. 1864, W. 1965 I 461; – Akty Vil. Archeogr. Kom. XIII 97, XXXIV 100, 133; Dyaryusz wojny moskiewskiej 1633 r., Wyd. A. Rembowski, W. 1895 s. 9, 23, 36, 86, 87, 89, Bibl. Ord. Krasińskich XIII; Medeksza S., Księga pamiętnicza wydarzeń zaszłych na Litwie 1654–1668, Kr. 1875 s. 17, 122, 124, 165, 473, Script. Rer. Pol., III; Michałowski J., Księga pamiętnicza, Kr. 1864 s. 20; Poczobut-Odlanicki J. W., Pamiętnik (1640–1684), W. 1877 s. 22, 23, 26–31; Radziwiłł A. S., Pamiętniki, P. 1839 z 12, 18, i 25 I 1634; Relacja Krzysztofa Radziwiłła z wojny moskiewskiej 1632–1634, Podał W. Lipiński, „Przegl. Hist. Wojsk.” R. 6: 1935 t. 7 s. 119–120; Temberski S., Roczniki 1647–1656, Wyd. W. Czermak, Kr. 1897 s. 280–1; Vol. leg., IV 122, 326, 327, 377, 541, 897, V 519; – AGAD w W.: Arch. Nieświeskie Radziwiłłów; B. Czart.: Teki Naruszewicza 151, 152, 153, 156, 164, rkp. 416, Teka Pacowska (listy do K-ego) 429.

Adam Przyboś

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.