INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Siemowit V Mazowiecki      Odcisk pieczęci Siemowita V Mazowieckiego u pergaminu wystawionego w Miedniewicach 2 października 1435 - w zbiorach Książąt Czartoryskich / Muzeum Narodowego w Krakowie - źródło kopii cyfrowej: POLONA.pl
Biogram został opublikowany w latach 1996-1997 w XXXVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Siemowit V (ok. 1389–1442), książę mazowiecki. Ur. nie wcześniej niż w r. 1388 i nie później niż w r. 1391, najprawdopodobniej w r. 1389, był najstarszym synem ks. płockiego Siemowita IV (zob.) i księżniczki lit. Aleksandry (zob.). Miał podwójne imię Siemowit Aleksander, którego używał sporadycznie do chwili, gdy jego młodszy brat Aleksander osiągnął wiek młodzieńczy. W źródłach występuje często ze zdrobniałym imieniem Siemiszek. Braćmi S-a byli: Aleksander, biskup trydencki (zob.), Kazimierz II, książę bełski (zob.), Trojden II i Władysław I, książę płocki. Miał też osiem sióstr: Jadwigę, Cymbarkę (zob.), Eufemię (zob.), Amelię (zob. Emilia), Annę, Aleksandrę, Marię (zob.) i Katarzynę (zob.).

Od wczesnego dzieciństwa S. był wychowywany i kształcony w Krakowie na dworze swego wuja Władysława Jagiełły. Być może, w wypadku bezdzietnej śmierci Jagiełły (Jadwiga, pierwsze dziecko króla, ur. dopiero w r. 1408), przewidywany był na jego następcę na tronie polskim, na co wskazuje częste występowanie S-a w otoczeniu króla (także po r. 1408), powierzanie mu dowództwa nad wojskami Korony oraz istnienie stronnictwa popierającego kandydaturę S-a po śmierci Jagiełły. S. był obeznany z rzemiosłem rycerskim, z pewnością uczestniczył w turniejach organizowanych na dworze królewskim. W r. 1410 wziął udział w bitwie grunwaldzkiej, pełniąc straż przy królu.

W r. 1414 papież Aleksander V przyznał S-owi przywilej korzystania z przenośnego ołtarza. W lutym 1416 był S. na soborze w Konstancji (poświadcza to zapis zamieszczony w kronice Ulricha von Reichental).

Pod koniec r. 1418 został S. przez ojca dopuszczony do współrządów księstwem. Dn. 4 VIII 1422 wystąpił po raz pierwszy na dokumencie Siemowita IV wraz z bratem Kazimierzem. Źródła potwierdzają również jego obecność przy podpisywaniu pokoju kieżmarskiego, zawartego w marcu 1423 między Władysławem Jagiełłą a Zygmuntem Luksemburskim. W listopadzie 1425 w Brześciu Lit., wraz z bratem Kazimierzem S. uczestniczył w rozmowach z Władysławem Jagiełłą. Obaj książęta w imieniu ojca wystawili dokument, w którym stwierdzali zawisłość lenną Mazowsza wobec króla i Korony. Po śmierci Siemowita IV wraz z braćmi (Kazimierzem II i Władysławem I) sprawował S. aż do r. 1434 rządy niedzielne na Mazowszu zachodnim i w ziemi bełskiej. Już 21 I 1426 młodzi książęta wspólnie z matką Aleksandrą wystawili dwa dokumenty dla dominikanów w Płocku. Dn. 4 VIII t.r. razem ze stryjem Januszem I (zob.) wydali statut regulujący mazowieckie prawo sądowe. W miesiąc później, 8 IX, w Sandomierzu książęta: S., Trojden II i Władysław I wraz ze znaczną liczbą rycerzy mazowieckich złożyli hołd królowi polskiemu. Z okresu sprawowania przez braci rządów niedzielnych w l. 1426–34 znamy jedynie trzy dokumenty wystawione samodzielnie przez S-a: z 21 IV 1430, z 1 VI 1433 (w obecności braci) i z 21 VIII 1434. Przed objęciem własnej dzielnicy książę posiadał pieczęć sygnetową, wspólnie z braćmi używał pieczęci większej ojcowskiej.

W początkowym okresie rządów książęta wiedli spór z nowo obranym bpem płockim Stanisławem Pawłowskim. Wytoczyli mu procesy w Rzymie i Krakowie, oskarżając go o sfabrykowanie pism, w których zobowiązywać się mieli wspólnie do zawarcia przymierza z Zygmuntem Luksemburskim i zakonem krzyżackim przeciwko Koronie. Pomimo przegrania procesu, nie dopuścili do objęcia przez Pawłowskiego posiadłości biskupich na Mazowszu. Jeszcze w r. 1429 administratorem diec. płockiej był Marek, biskup gryzopolitański.

Dn. 25 VI 1427 w Bełzie S., Kazimierz II i Władysław I zawarli układ, w którym określili zakres i podział sprawowanej przez siebie władzy na obszarze księstwa płockiego oraz zasad wspólnej polityki. Nieobecny w Bełzie, ciężko chory Trojden II zmarł 25 VII 1427, o czym informuje zapis w „Kalendarzu czerwińskim”. W styczniu 1429 S. uczestniczył w zjeździe monarchów w Łucku, na którym spotkali się Władysław Jagiełło, Zygmunt Luksemburski oraz Witold. Doszło wówczas do zbliżenia między S-em i cesarzem, który tuż po zjeździe był gościem w ruskich posiadłościach Piastów mazowieckich. Podczas pobytu w Bełzie (6 II) Zygmunt przyjął S-a w poczet domowników dworu cesarskiego i wyznaczył mu roczną pensję w wysokości 4 tys. zł. węgierskich. W r. 1430 S. otrzymał od umierającego ks. Witolda list informujący o zrzeczeniu się roszczeń do korony lit. W czasie wojny o Podole między Władysławem Jagiełłą a jego bratem Świdrygiełłą, która wybuchła w czerwcu 1431, S. był z nominacji królewskiej wodzem naczelnym wojsk kor. W wojnie wzięli udział również pozostali lennicy mazowieccy, bracia S-a: Kazimierz II i Władysław I. Dn. 2 IX 1431, w obecności wspomnianych książąt, zostało zawarte zawieszenie broni, które pozwoliło królowi zaangażować się pełniej w rozpoczęty miesiąc wcześniej konflikt zbrojny z zakonem krzyżackim. Za zasługi w kampanii wojennej na Podolu S. dostał od Władysława Jagiełły we wrześniu 1431 w dożywocie pow. żydaczowski z miastem Doliną, wieś Grodziszcze oraz kilka innych wsi w pow. hrubieszowskim. Otrzymał ponadto 1 tys. grzywien z podatków królewskich zebranych w tych dobrach. W początkach lutego 1432 S. przebywał wraz z królem w Lublinie, później zaś w Jedlni, gdzie – jak się zdaje – pośredniczył w rokowaniach między królem a Świdrygiełłą. W okresie tym nastąpił nagły, krótkotrwały zwrot w stosunkach S-a z Zakonem. Dn. 2 VI 1432 książę, wraz ze swoją radą, spotkał się z wielkim mistrzem Pawłem von Russdorf w Działdowie, gdzie zawarty został sojusz mazowiecko-krzyżacki. W końcu lipca t.r. w Grodnie S. spotkał się ze Świdrygiełłą; rozmowy dotyczyły ewentualnej pomocy mazowiecko-krzyżackiej dla Świdrygiełły. Do zawarcia trójprzymierza nie doszło z powodu zmiany sytuacji politycznej na Litwie, gdzie na przełomie sierpnia i września dokonano zamachu stanu i wielkim księciem ogłoszono Zygmunta Kiejstutowicza.

W czasie toczącej się wojny z Zakonem S. pełnił już jednak funkcję honorowego naczelnego wodza wojsk kor. i był jedynym z książąt mazowieckich biorącym udział w rokowaniach pokojowych. We wrześniu 1433 między stroną polską a Zakonem zawarte zostało zawieszenie broni.

Po śmierci Władysława Jagiełły, na zjeździe w Opatowie 13 VII 1434, część szlachty z Korony (m.in. Spytek Melsztyński, Strasz z Kościelnik) próbowała obwołać S-a królem. Gdy plany te zawiodły, stronnictwo opowiadające się za S-em wysunęło projekt powierzenia mu opieki nad młodym następcą tronu, synem Jagiełły – Władysławem. Projekt ten został odrzucony przez większość rady królewskiej. Dn. 25 VII S. i Kazimierz II wzięli udział w koronacji Władysława III w Krakowie. S. spotkał się wówczas z bpem płockim Stanisławem Pawłowskim i wystawił mu glejt umożliwiający bezpieczny przejazd na Mazowsze. Kilka tygodni później, 18 VIII w Płocku, S. rozstrzygając spór między bratem Władysławem I a Pawłowskim, zasądził na rzecz brata 1 tys. grzywien. Wyrok ten został unieważniony przez kurię papieską, do której odwołał się biskup.

Po śmierci księżny Aleksandry, wdowy po Siemowicie IV, władającej dożywotnio ziemiami gostynińską i rawską, na zjeździe w Płocku 31 VIII 1434 nastąpił ostateczny podział księstwa płockiego między żyjących synów Siemowita IV: S-a, Kazimierza II i Władysława I. S. otrzymał we władanie ziemie: rawską, gostynińską i sochaczewską, ze stolicą w Rawie. Jeszcze tego samego dnia książęta zawarli układ, regulujący ich wzajemne stosunki i ustalający sposób postępowania wobec poddanych. W grudniu 1435 w Brześciu kujawskim S., wraz ze swoimi dostojnikami, był ze strony polskiej gwarantem pokoju z Zakonem, kończącego wojnę polsko-krzyżacką. Na zjeździe w Nowym Mieście Korczynie w kwietniu 1438 S. i Władysław I, w obawie przed wzmocnieniem pozycji Jagiellonów, sprzeciwili się przyjęciu przez królewicza Kazimierza korony czeskiej, nie wzięli również udziału w wyprawie na Czechy. Dn. 3 XI t.r. w Błoniu S., Władysław I i Bolesław IV warszawski zawarli porozumienie o wzajemnej pomocy w obronie praw i wolności Mazowsza oraz o pomocy w ściganiu przestępców. Dn. 29 X 1440 S. sprzedał bratu Władysławowi wieś Wilków na północnym obrzeżu Puszczy Kampinoskiej, poszerzając jego władztwo w tym rejonie ziemi sochaczewskiej. Ostatnie dokumenty księcia pochodzą z r. 1441; jeden bez daty dziennej, drugi z datą 2 X. Datę 14 X 1441 nosi pismo z kancelarii królewskiej Władysława III, w którym król prosił S-a o osobiste przybycie wraz z posiłkami mazowieckimi na Węgry. List królewski pozostał najprawdopodobniej bez odpowiedzi, bowiem ani S. nie udał się na Węgry, ani nie posłał królowi żadnych posiłków.

W czasie krótkiego, zaledwie osiem lat trwającego, okresu samodzielnych rządów S. powiększył domenę książęcą i prowadził intensywną działalność gospodarczą. Dokonał lokacji na prawie chełmskim kilku głównych miast księstwa rawskiego, m.in. Sochaczewa (15 XII 1434), Gąbina (1 VII 1437), Mszczonowa (28 VII 1437), Budziszewic (5 I 1441) oraz potwierdził lokacje kilku innych (m.in. Rawy 6 XI 1436). Ufundował kilka kościołów m.in. w Sannikach, Osmolinie i kaplicę zamkową w Gostyninie. Wsi Brwilno należącej do norbertanek płockich nadał prawo niemieckie z czynszem książęcym wynoszącym 12 groszy praskich z włóki.

W momencie objęcia samodzielnych rządów w księstwie rawskim S. miał ok. 45 lat i nie był jeszcze żonaty. Między r. 1435 a 1437 zawarł małżeństwo z księżniczką raciborską Małgorzatą (zob.), wdową (od r. 1434) po ks. oświęcimskim Kazimierzu; Jeszcze 15 X 1434 Małgorzata przebywała na Śląsku i tytułowała się księżną oświęcimską; żoną S-a została przed 17 II 1437. T.r. książę wyznaczył jej ziemię sochaczewską jako dzielnicę oprawną, którą w listopadzie 1440 zamienił na ziemię gostynińską.

S. zmarł w Nowym Dworze pod Rawą w czwartek 15 II 1442, co zostało odnotowane w Liber mortuorum klasztoru w Czerwińsku. Zwłok nie przewieziono do Płocka; jako jedyny z książąt mazowieckich został pochowany w kościele parafialnym w Rawie, stolicy swego księstwa.

W małżeństwie z Małgorzatą miał S. córkę Małgorzatę (zob.), urodzoną pomiędzy 1435 a 1440 r., żonę ks. oleśnickiego Konrada (IX) Czarnego (zob.).

Nie zachował się żaden wizerunek księcia. Najprawdopodobniej jego barwny herb znajduje się w herbarzu Konrada Grüneberga.

Po śmierci S-a władzę w ziemi gostynińskiej objęła wdowa, księżna Małgorzata. Ziemie: rawską i sochaczewską przejęli we wspólne posiadanie bracia księcia: Władysław I i Kazimierz II. Kilka miesięcy później po bezpotomnej śmierci Kazimierza, zmarłego na Rusi 16 IX 1442, obie ziemie oraz prawo do objęcia władzy w ziemi gostynińskiej, po wygaśnięciu dożywocia księżny Małgorzaty, przejął Władysław I.

 

Balzer, Genealogia; Das Conrad Grüneberg Ritters und Bürgers zu Constanzer Wappenbuch, Hrsg. v. R. Stillfried Alcantara und A. M. Hildebrandt, Görlitz 1875 s. 58; Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, II 190–2, III 163–4; – Caro J., Geschichte Polens, Gotha 1886 IV 171, 186, 225; Dworzaczek W., Leliwici Tarnowscy, W. 1971 s. 151, 229; Jasiński K., Imię Aleksander wśród potomstwa Olgierda, w: Cultus et cognitio. Studia z dziejów średniowiecznej kultury, W. 1976 s. 211–12; Krzyżanowski S., Morsztynowie w XV wieku, „Roczn. Krak.” T. 1: 1898 s. 356; Kuczyński S. K., Pieczęcie książąt mazowieckich, Wr. 1978 s. 345–8; Maleczyńska E., Książęce lenno mazowieckie 1351–1526, Lw. 1926; Pacuski K., Ziemia gostynińska od XII wieku do 1462 roku na tle dziejów Mazowsza płockiego i rawskiego, w: Dzieje Gostynina i ziemi gostynińskiej, W. 1990 s. 158–61; Piekosiński F., Goście polscy na soborze w Konstancji, Rozpr. AU Wydz. Hist.-Filoz., 1899, S. 2 XII s. 133, 143; Prochaska A., Hołdy mazowieckie 1386–1430, tamże 1905, S. 2 XXII s. 49, 52; tenże, Konfederacja Spytka z Melsztyna, Lw. 1887 s. 12–13; Senkowski J., Skarbowość Mazowsza od końca XIV wieku do roku 1526, W. 1965; Świeżawski A., Rawskie księstwo Piastów mazowieckich 1313–1462, Ł. 1975 s. 128–34; tenże, Ziemia bełska, Częstochowa 1990 s. 133–57; – Arch. Sanguszków, II nr 122; Bullarium Poloniae, III nr 1433, V nr 622; Cod. epist. saec. XV, I nr 78, 82, II nr 116, 280; Cod. epist. Vitoldi, nr 1249–1251, dod. nr 26; Długosz, Historia, IV 50, 52, 129, 344, 346, 455, 471, 542, 547, 568; Iura Masoviae terrestria, W. 1972 I nr 72, 73, 74, 76, 77, 78, 86, 87; Kod. maz. (Lubomirskiego), nr 172, 175, 183, 184, 187; Liber cancellariae Stanislai Ciołek, Wyd. J. Caro, Wien 1871 I nr 103, 120; Mon. Pol. Hist., II 946, III 123, 124, V 454, 457, VI 634; Przezdziecki A., Życie domowe Jadwigi i Jagiełły, W. 1854 s. 29, 40, 112–15; Rachunki dworu Władysława Jagiełły, s. 308–18, 458, 461–2, 478–83, 489–91, 568; Rachunki królewskie z lat 1393–1395 i 1412. Rachunki podrzęctwa krakowskiego i rachunki stacji nowosądeckiej. Oprac. H. Wajs, W. 1993 s. 132, 135, 140–41, 143–4; Regesta historico-diplomatica Ordinis S. Mariae Theutonicorum 1198–1525, [Wyd.] E. Joachim, W. Hubatsch, Göttingen 1948, I/1 nr 4626, 4881, 4692, 6113, 6118, 6138, 6150, 6152, 6162, 6171, 6182, 6523, 6591, II nr 2361; Rozbiór krytyczny Annalium Długosza, I 227–8, 233; Zbiór dok. m. Płocka, I nr 103, 106, 107, 114; Zbiór dok. mpol., V nr 1399; – AGAD: Metryka Kor. t. 12 k. 219–220, t. 17 k. 46v.–47v., t. 26 k. 16, t. 37 k. 315–316, 631–634, t. 118 k. 257–259v., t. 337 k. 39–40; Arch. Diec. w Płocku; dok. perg. nr 216, KDNorb., s. 101–103; B. Kórn.: rkp. 194 k. 39v., 40–40v., 46, 182v., 194, 200v.; Muzeum parafialne i misyjne salezjanów w Czerwińsku: Liber mortuorum... k. 102 (B. Narod. mf 17298-300).

Anna Supruniuk

 

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.