INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Stanisław Jaszowski  

 
 
1803 - 1842-02-12
Biogram został opublikowany w latach 1964-1965 w XI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Jaszowski Stanisław (1803–1842), poeta, powieściopisarz, wydawca, krytyk literacki. Ur. w Czyżkach w obwodzie samborskim, w rodzinie szlacheckiej, syn Józefa, susceptanta przemyskiego, i Franciszki z Kędzierskich. Kształcił się J. we Lwowie; w czasie studiów na kursie filozofii, zwalczając germanizację życia umysłowego Galicji, skupił wokół siebie ok. r. 1819 kółko młodzieży zainteresowanej żywo literaturą polską. Po ukończeniu Wydziału Filozoficznego poświęcił się całkowicie działalności literackiej. Debiutował bardzo wcześnie (ok. 1816, 1817); pisał i publikował dużo we wszystkich niemal ówczesnych czasopismach galicyjskich (zwłaszcza w „Rozmaitościach” i dodatku do „Gazety Lwowskiej”). Wydawał almanachy, jak „Sławianin” (1837, 1839), „Dniestrzanka” (1841), a także współredagował „Lwowianina” (1835–42). J. ma duże zasługi jako popularyzator nowych zjawisk literackich na gruncie galicyjskim, m. in. w r. 1820 opublikował znamienny szkic pt. Nieco o bardach i Osjanie (do twórczości własnej wprowadzał również motywy osjaniczne, uprawiał «osjanizm galicyjski», wg określenia M. Szyjkowskiego); z r. 1824 pochodzi jego artykuł o Puszkinie uznany za «pierwszy głos krytyki polskiej o autorze „Oniegina”». Bardzo konsekwentnie wielbił i naśladował Mickiewicza. Te wczesne na gruncie galicyjskim objawy kultu romantycznego wieszcza mają jednak charakter sentymentalny. W ogóle utwory J-ego, wybitnie niesamodzielne, najczęściej utrzymane są w konwencjach sentymentalizmu. Produktem schyłkowego, zmanierowanego sentymentalizmu jest np. opublikowany w trzecim tomie „Zabawek rymotwórczych” (1826) poemat pt. Hajdamacy (aluzja w tekście pozwala umiejscowić akcję w czasach powstania Chmielnickiego). W licznych powieściach historycznych (J. zdradzał wyraźną predylekcję do tematyki zaczerpniętej z przeszłości), jak np. Bitwa pod Stubnem (2 t. 1831), nie wyszedł poza pseudohistoryczny romans sentymentalny. Dadzą się również łatwo odnotować przejawy epigonizmu wobec klasycyzmu («poema opisujące», pt. Karpaty z r. 1821). W latach późniejszych pisywał J. gawędy szlacheckie. Jego działalność wydawnicza spotkała się współcześnie z ostrą krytyką ze strony «nowej fali» pisarzy galicyjskich, którzy wystąpili u schyłku lat 30-tych. „Dniestrzankę” oskarżono o «ducha poddańczego i szkodliwe dążności», J-ego nazwano kompilatorem i zaliczano do «starych rutynistów». Zmarł J. 12 (13?) II 1842 r. we Lwowie. Nawet najbardziej życzliwie usposobieni do J-ego współcześni odmawiali mu na ogół talentu i widzieli w nim tylko naśladowcę, podkreślając zarazem ogólną pożyteczność jego działalności. W istocie wkład J-ego do literatury polskiej jest mierny (na uwagę zasługiwać mogą tylko Sonety ku czci uczonych Słowian z r. 1837). Poważne natomiast są jego zasługi dla rozwoju życia literackiego Galicji.

 

Korbut, III; W. Enc. Ilustr.; – Bruchnalski W., Pierwsze utwory Mickiewicza naśladowane w literaturze galicyjskiej, Lw. 1894; tenże, Sąd Galicyanina o Mickiewiczu z lat 1822–1824, „Pam. Tow. Liter. im. A. Mickiewicza” R. 5: 1891 z. 214; [Kłodziński A.?] A. K., S. J., Wspomnienie pozgonne, „Bibl. Ossol.” 1842 I 230–2; Knot A., Dążenia oświatowe młodzieży galicyjskiej w latach 1815–1830, Wr. 1959; Komarnicki L., Historia literatury polskiej wieku XIX, W. [b. r.] II 213–5; Księga wierszy polskich XIX wieku, W. 1955 I 216–8; [Pietrusiński L.], Czyli pamiętasz?, Wieniec, W. 1858 III; Rath L., Aleksander A. F. Bronikowski, Lw. 1937 s. 153–6; Szyjkowski M., Osjan w Polsce, Kr. 1912 s. 90–3, 142–6; Toporowski M., Puszkin w Polsce, W. 1950 s. 143–4; Zawadzki W., Pamiętniki życia literackiego w Galicji, Kr. 1961; Zbiór poetów polskich XIX w., W. 1961 II 160–9; Zieliński L., „Lwowianin” 1842 III.

Maria Janion

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Józef Rufin Wybicki

1747-09-29 - 1822-03-10
działacz polityczny
 

Józef Wysocki

1809 - 1873-12-31
generał
 

Narcyza Żmichowska

1819-03-04 - 1876-12-24
powieściopisarka
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Józef Franciszek Rychter

1820-09-09 - 1885-06-25
aktor
 

Julian Erhard Simmler

1829-01-04 - 1876-06-29
kupiec
 
 

Franciszek Karpiński h. Korab

1741-10-04 - 1825-09-16
poeta
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.