Takuski Stanisław Władysław (1921–1984), inżynier górnik, profesor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.
Ur. 19 V w Jasiennej (pow. nowosądecki) w rodzinie chłopskiej, był najstarszym dzieckiem Bronisława (1880–1962), w okresie międzywojennym wieloletniego wójta Jasiennej, inicjatora budowy tamtejszego kościoła i drogi do sąsiednich wsi, oraz Aleksandry z domu Wetula.
Po ukończeniu szkoły powszechnej w Jasiennej uczył się T. od r. 1933 w gimnazjum, a następnie w II Państw. Liceum Humanistycznym im. Bolesława Chrobrego w Nowym Sączu. Współpracował wtedy z czasopismem „Zew Gór”, organem młodzieży szkół średnich Starego Sącza i Nowego Sącza, publikując tu artykuły i utwory poetyckie (m.in. Allegro zimowe, 1936 nr 36, Karnawał, 1939 nr 47); od r. 1938 był członkiem komitetu redakcyjnego, a w r. szk. 1938/9 redaktorem naczelnym tego periodyku. W r. 1939 uzyskał świadectwo dojrzałości.
Podczas okupacji niemieckiej za nielegalne słuchanie radia T. został 22 XI 1941 aresztowany; przetrzymywany w więzieniach w Nowym Sączu i Tarnowie, został 13 V 1942 osadzony w obozie koncentracyjnym Auschwitz (nr obozowy 35049). Przewieziony 9 VI t.r. do obozu Mauthausen-Gusen (od 24 I 1944 nr obozowy 43807), pracował w kamieniołomie Kastenhof, a następnie w magazynie narzędziowym. Po wyzwoleniu 5 V 1945 obozu przez wojsko amerykańskie wrócił do kraju.
W r. 1945 podjął T. studia na Wydz. Górniczym Akad. Górn. (od r. 1949 AGH) w Krakowie. Równocześnie w l. akad. 1946/7–1949/50 studiował na kierunku ogólnohandlowym w krakowskiej Akad. Handl., a w l. akad. 1949/50–1951/2 anglistykę na Wydz. Filologicznym UJ; w obu uczelniach uzyskał dyplom ukończenia studiów I st. Na macierzystej uczelni uczestniczył od r. 1947 w badaniach z zakresu mechaniki gruntu i już w grudniu 1949 został młodszym asystentem w Zakł. Badawczym Katedry Górnictwa II (od r. 1952 Katedra Głębienia Szybów i Obudowy Górniczej), kierowanej przez Feliksa Zalewskiego. Po uzyskaniu w r. 1951 dyplomu inżyniera górnika został w listopadzie t.r. starszym asystentem. W l. 1954–7 odbył studia aspiranckie (doktorskie) i w styczniu 1958 otrzymał etat adiunkta. Dn. 6 XII 1961 uzyskał stopień doktora nauk technicznych na podstawie napisanej pod kierunkiem Zalewskiego rozprawy Niektóre zagadnienia chemicznej stabilizacji piasków, w której zawarł szereg oryginalnych wniosków o dużym znaczeniu praktycznym, zwłaszcza przy głębieniu szybów i przebijaniu wyrobisk górniczych w skałach luźnych o małej wytrzymałości w górotworze. Od marca 1960 do maja 1961 był dodatkowo zatrudniony w Krakowskim Przedsiębiorstwie Geologicznych Surowców Hutniczych. Współpracował też z przemysłem miedziowym i pełnił funkcję przewodniczącego Uczelniano-Przemysłowego Zespołu ds. Cynku i Ołowiu. Dn. 12 I 1966 habilitował się w zakresie górnictwa podziemnego na podstawie pracy Niektóre zagadnienia wyciskania i zwalczania wyciskania spodu wyrobisk górniczych („Zesz. Nauk. AGH” 1966 nr 134, S. Rozprawy, z. 59); 1 IX 1967 otrzymał stanowisko docenta i został kierownikiem Zakł. Górnictwa Rud w Katedrze Górnictwa Rud i Soli. W r. 1968 wszedł w skład Rady Techniczno-Ekonomicznej Zjednoczenia Budownictwa Kopalń Rud w Warszawie. Po reorganizacji AGH w r.n. (likwidacja katedr i powołanie instytutów) objął w Inst. Górnictwa Podziemnego i Bezpieczeństwa Pracy kierownictwo Zakł. Eksploatacji Rud, który zorganizował od podstaw i od r. akad. 1970/1 kształcił w nim specjalistów w zakresie górnictwa rud. Pełnił funkcję prodziekana Wydz. Górniczego (1969–72), a następnie zastępcy dyrektora macierzystego Instytutu (1972–9).
T. jako ekspert wielokrotnie pracował za granicą, m.in. w Jordanii (1958), Ghanie (1959), Indonezji (1960, 1962), Nigerii (1963), Brazylii (1964) oraz Libii i Hiszpanii. Z wyjazdów tych publikował artykuły, m.in. Problemy ujęcia wód w Jordanii („Przegl. Geol.” T. 8: 1960 nr 3) i Złoża wapieni w Ghanie (tamże T. 9: 1961 nr 10). Jego pracę w puszczy amazońskiej w okolicach Porto Velho opisał Arkady Fiedler w książce „Piękna, straszna Amazonia” (W. 1971). Dn. 1 IV 1972 otrzymał T. tytuł profesora nadzwycz. Jego badania naukowe, oprócz chemicznej stabilizacji piasków oraz wyciskania i zwalczania spęcznienia spągów, dotyczyły zagadnień stabilizacji, cementacji i uszczelniania górotworu, a także szeroko rozumianej eksploatacji złóż. Był zwolennikiem badań «in situ» prowadzonych w kopalniach, jako najbliższych rozwiązaniom praktycznym, zmieniającym dotychczasowy stan techniki i technologii. Z jego inicjatywy odbyły się w l. 1976 i 1981 pierwsze w Polsce konferencje naukowe poświęcone problemom górnictwa rudnego. Był autorem wielu opracowań naukowo-badawczych dla przemysłu. Jako ekspert Min. Górnictwa i Energetyki brał udział m.in. w pracach związanych z opanowaniem zagrożeń wodnych i odtapianiem pierwszych głębionych szybów Lubelskiego Zagłębia Węglowego. Był współautorem kilku patentów, m.in. na Wewnętrzny wydłużony ładunek materiału wybuchowego (Patent nr 109395) i na Sposób wybierania grubych złóż rudnych (Patent nr 123562). Opublikował m.in. prace: Roboty wiertnicze i strzelnicze w szybach (Kr. 1969), Zasady przebijania szybów zwykłym sposobem (Kr. 1976, z J. Małoszewskim) i Technika podziemnej eksploatacji złóż rud. Część 1 (Kr. 1980). Do drugiego wydania pięciotomowego „Poradnika górnika” (Kat. 1972–6) napisał dwa rozdziały: Drążenie, pogłębianie i obudowa szybów oraz Głębienie szybów sposobami specjalnymi. Był też autorem skryptów: Teksty techniczne do nauki języka angielskiego dla studentów pionu górniczego AGH (Kr. 1973, z T. Krajewską) i Ten Lectures on Modern Mining. Wykłady dla studium podyplomowego szkolenia kadr do badań górniczo-poszukiwawczych za granicą (Kr. 1978). Osiągnięcia kierowanego przez siebie Zakładu opisał w pracy Działalność dydaktyczna i naukowo-badawcza Zakładu Eksploatacji Rud w okresie 10 lat (1969–1979 r.) („Rozwój technologii wydobycia rud”, Kr. 1980). Ogółem ogłosił samodzielnie i we współautorstwie ponad 60 prac, w tym 11 książek i skryptów. Był promotorem trzynastu przewodów doktorskich i kilkudziesięciu prac magisterskich. Dn. 1 V 1979 otrzymał tytuł profesora zwycz. Interesował się kulturą antyczną i z tego zakresu opublikował w czasopiśmie „Filomata” artykuły: poświęcony kompleksowi budowli seweriańskich w Leptis Magna (1978 nr 319) oraz Łuk triumfalny Septimusa w Leptis Magna (1983 nr 353). Zmarł 21 X 1984 w Krakowie, został pochowany 26 X na cmentarzu Salwatorskim (sektor SC1 rząd 1 grób 7). Był odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim (1973) i Krzyżem Oficerskim (1982) Orderu Odrodzenia Polski oraz Złotym Krzyżem Zasługi (1972).
W zawartym w r. 1947 małżeństwie z Wandą Sławską (1922–2007), lekarzem chirurgiem, miał T. dwie córki: Wandę (ur. 1947), dr socjologii, adiunkta AGH, i Ewę (ur. 1950), dr geologii, adiunkta AGH.
W dwudziestą rocznicę śmierci T-ego zorganizowano w dn. 9–10 XII 2004 w AGH konferencję naukową „Dwadzieścia lat w podziemnych technologiach górniczych”.
Fot. w Mater. Red. PSB; – Bibliografia publikacji pracowników Akademii Górniczo-Hutniczej z lat 1919–1958, Kr. 1960; toż z lat 1959–1967, Kr. 1969; toż w latach 1968–70, Kr. 1999; Katalog rozpraw doktorskich i habilitacyjnych 1959–1961, W. 1962 s. 355; toż 1966, W.–P. 1967 s. 425; Składy osobowe [AGH] z l. akad.1966/67–1982/83, Kr. 1967–83; – O l szewski G., Więźniowie KL Auschwitz z powiatu nowosądeckiego, Nowy Sącz 2012; Potoniec A., Korzenna i okolice, Korzenna 2008; Wacławik J., Kronika Wydziału Górniczego 1919–1999, Kr. 1999 s. 119; Wielka księga 85-lecia Akademii Górniczo-Hutniczej, Gliwice 2004 s. 368–9; Z dziejów Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie w latach 1919–1967, Kr. 1970; – Kicki J., Wspomnienie o Profesorze Stanisławie Takuskim (1921–1984), „Górnictwo i Geoinżynieria” R. 28: 2004 z. 4/1 s. 13–15 (fot. na okładce); – „Filomata” 1983 nr 353 (fot.); – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne: „Dzien. Pol.” 1984 nr 262, „Trybuna Ludu” 1984 nr 255, „Zesz. Nauk. AGH” 1987 nr 1134, S. Górnictwo, z. 131 (S. Piechota, fot.); – Arch. AGH w Kr.: Teczka osobowa (fot.); Arch. UJ: sygn. WF1g 141 (teczka osobowa); Arch. Uniw. Ekon. w Kr.: sygn. AH1/123 t. 7, sygn. AH1/123/2200 (karta indywidualna słuchacza Akad. Handl. w Kr.); – Informacje córki, Ewy Takuskiej-Węgrzyn z Kr. oraz z Archiv der KZ-Gedenkstätte Mauthausen, Häftlings-Personal Karte, AP Muz. Auschwitz-Birkenau, Parafii rzymskokatol. w Jasiennej (gm. Korzenna).
Jerzy Krawczyk