INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Stanisław z Jeżowa (Jeżowski) h. Strzemię  

 
 
2 poł. XIV w. - po 26.05.1410
Biogram został opublikowany w latach 2003-2004 w XLII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Stanisław z Jeżowa (Staszek Jeżowski) h. Strzemię (zm. 1410), kasztelan biecki, protoplasta rodziny Jeżowskich.

Pochodził z najbogatszej gałęzi rodu Strzemieniów z Łapszowa, której nieznany z imienia przedstawiciel otrzymał zapewne w XIII w. duże nadanie w południowo-wschodniej części ziemi sądeckiej. Był najpewniej synem Stanisława z Rosławic (pow. wiślicki, dziś nie istnieją) i Węgrzynowic. Najbliższymi krewnymi S-a byli dziedzice Zębocina w pow. proszowickim i Jasiennej w ziemi sądeckiej.

W r. 1383 wystąpił S. w sporze z Katarzyną, wdową po Stanisławie z Rosławic i Węgrzynowic, być może swoją matką, a najprawdopodobniej macochą. Spowiadał się wówczas plebanowi z Zębocina. Przedmiotem sporu były zapewne prawa wienne, obciążające część dóbr zmarłego ojca S-a. Katarzyna trzymała Rosławice i Węgrzynowice co najmniej od r. 1389 – zapewne stało się tak w wyniku ugody zawartej ze S-em. Po śmierci Katarzyny wszedł S. w posiadanie tych wsi i zaczął skupować dobra w sąsiedztwie Rosławic, starając się stworzyć wokół nich kompleks majątkowy. W r. 1398 kupił od Hanki, żony Sąda, działy w Ilkowicach. T.r. pozyskał, drogą zamiany z opatem tynieckim Mścisławem, Rudno wraz z prawem pobierania dziesięciny z tej wsi przez osiem lat oraz na cztery lata wieś Kargów z dziesięciną od dwóch kmieci; w zamian odstąpił oddalone znacznie Węgrzynowice. Jesienią t.r. kupił za 100 grzywien szerokich gr praskich od bliskiego krewnego Piotrasza z Jasiennej dział w Sędziszowicach, mocno rozdrobnionej wsi, stanowiącej jedną z najstarszych siedzib Strzemieniów. Współwłasność była źródłem toczonych w l.n. procesów, m.in. z Mikołajem z Jasiennej i Mroczkiem z Sędziszowic. S. pozbył się udziałów w tej wsi z powodu braku możliwości ich powiększenia. Z podobnej przyczyny zainteresowanie S-a w l.n. kompleksem rosławickim stopniowo malało. Konsekwentnie na tych właśnie dobrach zabezpieczał wszelkie zaciągane pożyczki, chroniąc od obciążeń dobra jeżowskie. S. obracał poważnymi sumami pieniędzy, sięgającymi setek grzywien.

Między 22 VII 1407 a 22 III r.n. otrzymał S. kaszt. biecką, wakującą po śmierci Paszka Złodzieja z Biskupic. W tym czasie rozpoczął rozbudowę kompleksu dóbr położonych na pograniczu ziemi sądeckiej i bieckiej. W r. 1409 był obecny na wiecu generalnym w Wiślicy, gdzie poświadczał dekrety między Wawrzyńcem z Zabawy a bp. krakowskim Piotrem Wyszem w sprawie o wrąb w należące do biskupów krakowskich lasy we wsi Radłów, oraz między Praksedą, żoną Paszka z Barućwierdzi, a opatem cystersów w Koprzywnicy Jakubem. T.r. sprzedał star. generalnemu Wielkopolski Wincentemu Granowskiemu Rudno, Ilkowice i Rosławice, natomiast w r.n. kupił za 200 grzywien szerokich gr od współrodowca Jaszka (Jaśka) z Łapszowa jego działy dziedziczne w Starych czyli Niżnych Stróżach, powiększając tym samym dobra jeżowskie. Z działalnością majątkową S-a wiązać także należy powstanie obronnej siedziby, nazywanej w źródłach zamkiem (castrum), położonej na lewym brzegu rzeki Białej, dziś na terenie wsi Jankowa. S. zgromadził duży majątek, na który składały się wsie: Jeżów z zamkiem, Jeżowa, Jankowa, Lipnica Wielka (inaczej Niemiecka), Lipniczka, Wilczyska, Wojnarowa, Stróże Niżne. Dn. 26 V 1410 pożyczył 100 grzywien szerokich gr woj. krakowskiemu Janowi Tarnowskiemu, zapewne w związku z przygotowaniami do wojny z zakonem krzyżackim, zastawiając wcześniej Wojnarową z sołectwem Mikołajowi Uchaczowi z Adamwoli za 67 grzywien szerokich gr i 93 grzywien półgroszków. S. zmarł wkrótce potem, tj. po 26 V 1410.

Z małżeństwa z nieznaną bliżej Spytką pozostawił S. trzech synów: Spytka (zm. 1435/6), w r. 1406 studenta Uniw. Krak., potem burgrabiego krakowskiego (1411–33) i łożnego królewskiego (1429–32), ożenionego z Elżbietą, wnuczką woj. krakowskiego Piotra Kmity (zob.), córką Piotra Kmity zwanego Lunakiem z Wiśnicza h. Szreniawa; Dobiesława (zm. 1439/40), burgrabiego zamku krakowskiego w l. 1424–38, ożenionego z Jadwigą, córką mieszczanina krakowskiego Kaspra Krugela (od których wywodzą się dwie linie rodziny Jeżowskich); Mikołaja, ożenionego z Małgorzatą, dziedziczką z Ryglic i Bistuszowej h. Pobóg (od których wywodzi się rodzina Wojnarowskich). S. miał też córkę Stachnę, wydaną krótko po r. 1400 za Paszka z Bobowej h. Gryf; w kontrakcie zawartym ze Stanisławem, ojcem Paszka, wyznaczył S. córce 100 grzywien posagu i 100 grzywien w szatach. Do r. 1416 synowie S-a pozostawali w niedziale, być może ze względu na niepełnoletność najmłodszego z nich, Mikołaja. Podział dóbr dokonany t.r. służyć miał utrzymaniu wysokiej pozycji zdobytej przez ojca i wyraźnie faworyzował najstarszego z synów, Spytka. Otrzymał on wsie Jankowa, Lipniczka i Wilczyska z kościołem parafialnym podlegającym patronatowi rodziny oraz poł. lasów położonych między Wilczyskami, Stróżą i Bobową, nadto Jeżów z zamkiem, gdzie zobowiązał się dać braciom mieszkanie. Dobiesław otrzymał dużą wieś Lipnicę Wielką z kościołem parafialnym, Mikołaj zaś – Wojnarową i Stróże.

 

Boniecki, IX; – Indeks studentów Uniw. Krak., s. 277; Słown. Hist.-Geogr. Ziem Pol., V (Jeżów); Urzędnicy, IV/1, IV/5; – Dworzaczek W., Leliwici Tarnowscy, W. 1971; Jodłowski A., Reguła K., Materiały archeologiczne z badań powierzchniowych w dolinie Białej Dunajcowej, „Acta Archeologica Carpatica” T. 14: 1974; Krzepela J., Księga rozsiedlenia rodów ziemiańskich w dobie Jagiellońskiej. Cz. I: Małopolska, Kr. 1915 s. 384, 432; Sikora F., Uwagi o przygotowaniach rycerzy małopolskich do wielkiej wojny z Zakonem Niemieckim, w: Venerabiles, nobiles et honesti. Studia z dziejów społeczeństwa Polski średniowiecznej, Red. A. Radzimiński, A. Supruniuk, J. Wroniszewski, Tor. 1997 s. 252; – Arch. Kom. Hist., VIII 35; Arch. Kom. Prawn., VIII/1 nr 463, 471; Kod. katedry krak., II; Kod. Mpol., IV; Kod. tyniecki, nr 123, 124; Starod. Prawa Pol. Pomn., II nr 1121, 1257, VIII nr 2043, 2238, 2906, 2988, 6856, 6906, 6922, 6923, 6988, 7194, 7725, 7771, 8201, 10383, 10648, 10649, (uw. 167/14, 290/28, 312/15, 343/28); – AP w Kr., Oddz. na Wawelu: Castr. Crac., t. 1a k. 46, 104v, Terr. Biec., t. 1 s. 208–9, Terr. Crac., t. 3 s. 156, t. 3a s. 26, 81, 165, 459, 481, 491, 519, t. 3b s. 306, t. 4 s. 52, 156, t. 5 s. 49, 175, 209, 219, 226, 234, Terr. Czchov., t. 1 s. 42, Terr. Pils., t. 22 s. 114, 116, 352; IH PAN w Kr., Pracownia Słown. Hist.-Geogr. Mpol. w Średniowieczu: Kartoteka.

Marian Wolski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.