INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Stanisław zwany Szyszka z Górki  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 2003-2004 w XLII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

Kliknij, aby edytować tekst...

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Stanisław zwany Szyszka (Szijska, Zijschka) z Górki (Srebrnej Górki, Złotej Górki) (zm. 1501), rektor szkoły katedralnej poznańskiej, kaznodzieja, profesor teologii Uniwersytetu Krakowskiego.

Był synem Jana z Górki. Miejscowość, z której pochodził, nazwana jest w źródłach trzykrotnie (1479, 1486, 1493) Srebrną Górką – było to wówczas miasteczko na Pałukach, w pobliżu Żnina i Wągrowca. Raz tylko (1476) określony został S. jako «magister Stanislaus de Slotha [Złota] Gorka».

Do metryki Uniw. Krak. wpisał się S. w semestrze zimowym 1461. W r. 1463 uzyskał stopień bakałarza. Niewykluczone, że w r. 1469 pracował jako rektor szkoły parafialnej w Bochni. W l. 1470–1 procesował się przed sądem rektorskim o obrazę z Jakubem z Kokanowa, kantorem w kościele Wszystkich Świętych w Krakowie i sprawę wygrał. W r. 1472 uzyskał stopień magistra sztuk i objął posadę rektora szkoły katedralnej w Poznaniu. W r. 1475 nabył tam kilka traktatów szkolnych, z których zapewne korzystał jako nauczyciel: w ramach kursu trivium – z gramatyki łacińskiej Donata, podczas wykładów katechetycznych dla kleryków – z „Compendium theologicae veritatis” Hugona Ripelina ze Strasburga, „Expositio articulorum fidei christianae, de symbolo, decalogo et peccatis” Tomasza z Irlandii, „De ordine misse et sacerdotalium vestimentorum significatione” Hugona a Sancto Caro oraz „Formuła confessionis” (podręcznik spowiedniczy) franciszkanina Jana Rigalda.

Po opuszczeniu Poznania wrócił S. do Krakowa, gdzie w r. 1476 w domu Walentego przy ul. Floriańskiej ukończył przepisywanie traktatów, które wraz z poznańskimi złożyły się na kodeks (przechowywany obecnie w B. Jag., rkp. 2068). W semestrze letnim 1479 jako extraneus należący do Wydz. Artium wykładał Arystotelesowskie „Metafizykę” i „De anima” (B. Jag., rkp. 702). Podczas wykładów z „Metafizyki” korzystał z kwestii opracowanych w Uniw. Krak. przez Piotra z Sienna (B. Jag., rkp. 2003). W semestrze letnim 1485 pełnił obowiązki dziekana Wydz. Artium i t.r. był rektorem szkoły parafialnej św. Anny w Krakowie. Posadę rektorską opuścił przed 23 II 1486, gdyż w tym dniu uniwersytecki sąd rektorski nakazał mu, jako już byłemu rektorowi, dostarczyć drewno do opalenia szkoły, ze względu na pobraną od uczniów opłatę na ten cel (lignalium). W semestrze letnim t.r. wykładał „Meteora” Arystotelesa wg komentarza Benedykta Hessego. Natomiast w semestrze zimowym 1487, nadal jako extraneus, prowadził ćwiczenia z drugiej części gramatyki łacińskiej Aleksandra de Villa Dei dotyczącej składni. W l.n. prowadził wykłady, ćwiczenia i dysputy z zakresu gramatyki (Donat, Aleksander de Villa Dei), poetyki (Ganifred de Vino Salvo), logiki, fizyki oraz etyki (traktaty Piotra Hiszpana i Arystotelesa).

W tym czasie podjął S. studia teologiczne. Ok. r. 1489 został bakałarzem biblijnym (cursor biblicus) i kaznodzieją polskim przy kościele św. Barbary w Krakowie. Po przyjęciu do Kolegium Mniejszego w r. 1492 otrzymał prebendę św. Wojciecha przeznaczoną dla mistrzów Wydz. Artium. W r.n. został pozwany przed sąd rektorski przez Jodoka, studenta, a zarazem introligatora, w sprawie zapłaty za oprawę trzech woluminów „Operum” św. Ambrożego, wydanych w r. 1492 w Bazylei; musiał wtedy uiścić 18 gr. W l. 1495–6 prowadził wykłady z problematyki teologicznej poruszanej w trzech księgach „Sentencji” Piotra Lombarda, korzystając z komentarzy Hessego (B. Jag., rkp. 1518, 1519, 1531); dzięki temu uzyskał najpierw stopień bakałarza sentencjariusza, a potem bakałarza formata. Następnie wykładał prawdopodobnie czwartą księgę „Sentencji”, lecz nie wiadomo, z jakiego korzystał komentarza. W tym samym czasie prowadził nadal zajęcia na Wydz. Artium. W semestrze letnim 1499 wystąpił jako członek Kolegium Większego. W r. 1500, jako młodszy magister, pełnił obowiązki prepozyta Kolegium Większego i był zobowiązany jeszcze do dwóch zajęć (actus) na Wydz. Artium, które rzeczywiście prowadził do semestru letniego t.r. Starania o licencjat na przyjęcie stopnia doktorskiego z teologii pokrzyżowali mu starsi koledzy, uważający, że powinien poczekać do promocji bakałarzy teologii przyjętych przed nim do Kolegium. Sąd rektorski 24 I t.r. uznał ten argument. Ostatecznie promocji doktorskiej z teologii S. nie doczekał, gdyż w październiku 1501 zmarł; pochowany został 15 X t.r. w Krakowie.

Kolegium Większemu zapisał S. puchar (picarium) i inne naczynia, natomiast biblioteka otrzymała od niego sporo rękopisów i inkunabułów z zakresu filozofii, teologii, kaznodziejstwa oraz patrologii. W kodeksie należącym do S-a (B. Jag., rkp. 666) zachował się ponadto tekst objawień św. Brygidy szwedzkiej i „Varia” Kasjodora. Wg współczesnej zapiski był S. człowiekiem prostodusznym i dobrym («simplex et bonus»). W swych wykładach teologicznych kontynuował tradycję augustynizmu nominalizującego, panującą na krakowskim Wydz. Teologicznym od l. dwudziestych XV w.

W literaturze historycznej był S. błędnie utożsamiany ze Stanisławem, synem klucznika (claviger) Macieja z Górki w Poznańskiem, studentem (1446), bakałarzem (1451) i magistrem sztuk wyzwolonych (1454) Uniw. Krak., który w r. 1456 pełnił funkcję rektora szkoły katedralnej poznańskiej.

 

Catalogus codicum manuscriptorum medii aevi latinorum qui in Bibliotheca Jagellonica Cracoviae asservantur, Wr. 1980–2000 I–V; Wisłocki W., Incunabula typographica Bibliothecae Universitatis Jagellonicae, Kr. 1900; tenże, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kr. 1877–81 I–II; – Indeks studentów Uniw. Krak.; Słown. Geogr., XI (Srebrna Góra); Markowski M., Spis osób dopuszczonych do wykładów i do katedry na Wydziale Teologii Uniwersytetu Krakowskiego w XV wieku, Mater. do hist. filoz. średniowiecznej w Pol. T. 4: 1965 s. 209 (tu mylnie utożsamiony z magistrem sztuk z r. 1454); – Karbowiak A., Dzieje wychowania i szkół w Polsce w wiekach średnich, Lw. 1923 III; Markowski M., Burydanizm w Polsce w okresie przedkopernikańskim, Wr. 1971; tenże, Dzieje Wydziału Teologii Uniwersytetu Krakowskiego w latach 1397–1525, Kr. 1996; Stopka K., Szkoły katedralne metropolii gnieźnieńskiej w średniowieczu, Kr. 1994 (mylnie jako magister z r. 1454); Włodek Z., Krakowski komentarz z XV wieku do „Sentencji” Piotra Lombarda, cz. 1: Wstęp historyczny i edycja tekstu księgi I i II, „Studia Mediewistyczne” T. 7: 1966 s. 142–6, 157; Wolny J., Z dziejów katechezy, w: Dzieje teologii katol., I (tu jako S. ze Złotej Górki); Hist. B. Jag., I 126; – Acta rectoralia, I; Album stud. Univ. Crac., I 167; Księga promocji Wydz. Sztuk Uniw. Krak.; Liber diligentiarum; – Arch. Kurii Metropolitalnej w Kr.: Acta Officialia, t. 14 k. 821; Arch. UJ: rkp. 63 s. 42, rkp. 69 s. 32; B. Jag.: rkp. 188 k. 1v, rkp. 189 k. 2, 359, rkp. 287 k. 1, rkp. 674 k. 3v, rkp. 1638 k. 1.

Bibliogr. dot. Stanisława z Górki, magistra z r. 1454: Nowacki, Dzieje archidiecezji pozn., II; – Album stud. Univ. Crac., I 114; – Księga promocji Wydz. Sztuk Uniw. Krak.

Krzysztof Stopka

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.