INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Stefan Sacha      Stefan Socha, wizerunek na podstawie fotografii.
Biogram został opublikowany w latach 1992-1993 w XXXIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sacha Stefan pseud.: Marek, Stefan (1888–1943), dziennikarz, działacz Narodowej Demokracji, prezes podziemnego Stronnictwa Narodowego. Ur. 26 VIII w Wojniczu (pow. brzeski), był synem Józefa, stelmacha, i Marianny z domu Marek.
S. zdał maturę w gimnazjum w Tarnowie w r. 1907; studiował w r. 1907/8 na wydz. filozoficznym na uniwersytecie w Wiedniu, a w l. 1908/9–1911/12 na UJ (filozofię) i pobierał wówczas stypendium z fundacji Samuela Głowińskiego. W r. 1912 kształcił się na uniwersytecie w Londynie. W czasie nauki w gimnazjum należał do «Promienia», a podczas studiów w Wiedniu był bibliotekarzem w polskim «Ognisku».
Od sierpnia 1914 służył S. w armii austriackiej na froncie rosyjskim w stopniu porucznika. Chory, po pobycie w szpitalu został przeniesiony na front włoski, a w czerwcu 1916 przydzielony do komendy uzupełnień w Nowym Sączu. Od listopada 1918 do kwietnia 1919 służył w WP, przydzielony do Powiatowej Komendy Uzupełnień w Nowym Sączu, po czym został zdemobilizowany.
Od października 1919 S. był bibliotekarzem w Bibliotece Uniwersyteckiej w Poznaniu, od czerwca 1920 zastępcą naczelnika Wydz. Prasowego w Min. b. Dzielnicy Pruskiej, a od lipca 1920 pracownikiem redakcji „Kuriera Poznańskiego”. W t.r. przeniósł się do Torunia, gdzie po wykupieniu dwu drukarni z rąk niemieckich przez Spółkę «Drukarnia Toruńska» został redaktorem naczelnym dziennika „Słowo Pomorskie”, wydawanego od 19 XII 1920. Stało się ono najpoważniejszym i najbardziej wpływowym organem Narodowej Demokracji na Pomorzu. Jednocześnie był S. wiceprezesem, a w l. 1931–2 p.o. prezesem Syndykatu Dziennikarzy Pomorza. Był także w r. 1927 inicjatorem utworzenia i w l. 1928–30 wiceprezesem odrębnego Syndykatu Dziennikarzy Polskich Pomorza, grupującego dziennikarzy prawicowej prasy opozycyjnej.
S. wchodził w skład Zarządu Głównego (ZG) utworzonego w r. 1919 Związku Ludowo-Narodowego, a od r. 1928 w skład ZG powstałego w t.r. Stronnictwa Narodowego (SN); od lutego 1935 był sekretarzem ZG SN. Jednocześnie od lutego 1935 do wybuchu wojny był członkiem Komitetu Głównego SN. Wchodził także w skład kolejnych tajnych zespołów kierowniczych ruchu narodowego: od r. 1918 – Ligi Narodowej, od r. 1928 – Ogniska Głównego Straży Narodowej, od r. 1934 – «siódemki», a od r. 1936–«dziewiątki».
W listopadzie 1922 został S. wybrany na posła do Sejmu RP w okręgu 10 (pow. Włocławek, Nieszawa i Lipno) z listy nr 8 Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej; był członkiem Komisji Wojskowej i Morskiej oraz członkiem sejmowego Klubu Związku Ludowo-Narodowego. Ponownie kandydował do Sejmu w wyborach w r. 1928, w okręgu 31 (miasto i pow. Toruń, Chełmno, Wąbrzeźno, Brodnica, Lubawa i Działdowo) z Listy Katolicko-Narodowej (24); został wówczas tylko zastępcą posła tej listy i wszedł do parlamentu po zrzeczeniu się mandatu przez Franciszka Wrzesińskiego; ślubowanie złożył 18 XII 1929. W wyborach do Sejmu RP III kadencji w r. 1930 kandydował z listy Narodowej (4) państwowej i w okręgu 31, wybrany został z listy okręgowej. W kadencji II i III był członkiem Klubu Narodowego.
Od r. 1934 był S. redaktorem naczelnym pisma „Lech” w Gnieźnie, a po śmierci Stefana Olszewskiego (wrzesień 1935) – redaktorem naczelnym „Warszawskiego Dziennika Narodowego”. Przeniósł się wówczas na stałe do Warszawy, kierując tym pismem do wybuchu wojny. Uważany był – obok Tadeusza Bieleckiego i Mieczysława Trajdosa – za czołowego przedstawiciela grupy «młodych». Do znanego antyżydowskiego «marszu na Myślenice» Adama Doboszyńskiego (czerwiec 1936) S. odniósł się krytycznie.
Po wybuchu wojny, zgodnie z ustalonym na posiedzeniu ZG SN w dn. 5 IX 1939 podziałem kierownictwa partii, wyjechał S. do Lublina, skąd wrócił do Warszawy na początku 1940 r. Wszedł wówczas do prezydium konspiracyjnego SN, odpowiadając w nim za sprawy propagandy. Po aresztowaniu M. Trajdosa (20 V 1941) został prezesem SN. Był przeciwko eksponowaniu haseł antysemickich w ideologii SN. Redagował organ Okręgu Stołecznego SN „Walka” nazywany w kręgach konspiracyjnych od jego nazwiska «sacharyna». Od czerwca 1941 reprezentował SN w Politycznym Komitecie Porozumiewawczym, przekształconym w marcu 1943 w Krajową Reprezentację Polityczną. W depeszy do kierownictwa SN z 13 I 1942 pisał o konieczności współpracy formacji zbrojnej SN – Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW) z Związkiem Walki Zbrojnej, zastrzegając: «ale tam rządzą piłsudczycy, więc nie mamy do nich zaufania» (A. Friszke). Jednak już w marcu t.r. zgłosił gotowość podporządkowania się AK i 3 V 1942 rozmawiał z dowódcą AK gen. Stefanem Roweckim, a potem prowadził rokowania scaleniowe (razem z Władysławem Jaworskim) z zastępcą dowódcy AK gen. Tadeuszem Komorowskim. Decyzję o scaleniu NOW z AK tłumaczył w depeszy z 11 VIII 1942 wysłanej do Londynu do czołowych polityków SN: Tadeusza Bieleckiego, Władysława Folkierskiego i Mariana Seydy (ministra spraw wewnętrznych): «Sytuacja od wschodu komplikuje się coraz niebezpieczniej» (J. Pilaciński). Dn. 3 XI t.r. obok komendanta głównego NOW ppłk. Józefa Rokickiego podpisał rozkaz w sprawie scalenia z AK (decyzji tej nie podporządkowała się część NOW, która wraz ze Związkiem Jaszczurczym utworzyła 20 IX 1942 Narodowe Siły Zbrojne). Od września do grudnia 1942 wraz z W. Jaworskim uczestniczył w rozmowach z Kazimierzem Bagińskim i Józefem Grudzińskim w sprawach współpracy SN ze Stronnictwem Ludowym w ramach Delegatury Rządu RP na Kraj.
Aresztowany podczas niemieckiej obławy 15 V 1943 w kawiarni Fuchsa przy ul. Filtrowej 62 (razem z prezesem konspiracyjnego Stronnictwa Demokratycznego Mieczysławem Bilkiem i redaktorem naczelnym pisma konspiracyjnego „Znak” Lucjanem Rościszewskim) i osadzony na Pawiaku, S. został rozstrzelany w masowej egzekucji 29 V 1943. W aktach warszawskiego gestapo przy jego nazwisku umieszczono adnotacje: «milczy jak skała» i «rozstrzelać» (dokument ten widział w Częstochowie po wojnie ks. dr Jan Stępień).
W małżeństwie z Zofią (nie udało się ustalić jej nazwiska panieńskiego) zamieszkałą po wojnie w Gnieźnie, miał S. trzech synów.

Kunert, Słown. konspiracji warsz., II (bibliogr., fot.); Mościcki-Dzwonkowski, Parlament RP, 1919–27; Rzepeccy, Sejm i Senat 1922–7, s. 157 (fot.), 159, 467, 468; Rzepeccy, Sejm i Senat 1928–33, s. 70; Skład osobowy Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 marca 1931 r., W. 1931 s. 32, 44, 53; toż, w dniu 25 stycznia 1935 r., W. 1935 s. 19, 24, 32; – Bartoszewski W., 1859 dni Warszawy, wyd. 2, Kr. 1984; tenże, Warszawski pierścień śmierci 1939–1944, wyd. 2, W. 1970 (fot.); Dobraczyński J., W stronę Mackiewicza, „Kierunki” 1958 nr 5 s. 2; Friszke A., O kształt niepodległej, W. 1989 (fot.); Jakubowska U., Oblicze ideowo-polityczne „Gazety Warszawskiej” i „Warszawskiego Dziennika Narodowego” w latach 1918–1939, W. 1984; Janowski A., Okręg stołeczny Stronnictwa Narodowego. Dzieje organizacji (1939–1944), w: Warszawa lat wojny i okupacji 1939–1944, W. 1972 z. 2; Paczkowski A., Prasa polska w latach 1918–1939, W. 1980; Pelpliński W., Oblicze społeczno-polityczne „Słowa Pomorskiego” w latach 1920–1939, Gd. 1978; tenże, Prasa pomorska w Drugiej Rzeczypospolitej 1920–1939. System funkcjonowania i oblicze społeczno-polityczne prasy polskiej, Gd. 1978; Pilaciński J., Narodowe Siły Zbrojne. Kulisy walki podziemnej 1939–1946, Londyn 1976; Siemaszko Z. S., Narodowe Siły Zbrojne, Londyn 1982; Terej J. J., Rzeczywistość i polityka. Ze studiów nad dziejami najnowszymi Narodowej Demokracji, Wyd. 2, W. 1979; Wanat L., Za murami Pawiaka, Wyd. 5, W. 1972 s. 549; Wapiński R., Endecja na Pomorzu 1920–1939, Gd. 1966; tenże, Narodowa Demokracja 1893–1939. Ze studiów nad dziejami myśli nacjonalistycznej, Wr. 1980; Wojtas A., Działalność polityczna ludowców w okresie II wojny światowej, W. 1979 cz. 1; Żochowski S., o Narodowych Siłach Zbrojnych, Brisbane–Londyn 1983; – „Monitor Polski” 1930 nr 241; Skorowidz do sprawozdań stenograficznych Sejmu 1928–35; – AAN, VI Oddz. (Arch. Lewicy Pol.): sygn. 202/I/3 k. 38; Arch. UJ: S II 515, WF II 349a, 350a, 351, 353a, 354, 356a, 358a; B. Jag.: rkp. sygn. 9738 III (Rymar S., Pamiętnik. Cz. III s. 145–151, 172–178); B. PAN w Kr.: sygn. 7785 t. 6 (teki J. Zielińskiego, życiorys S-y znaleziony w papierach po W. Jaworskim); Paraf. Rzymskokatolicka w Wojniczu: Odpis świadectwa chrztu; – Życiorys opracowany przez żonę Zofię Sacha (w posiadaniu Andrzeja Friszke); Życiorys niepodpisany (w posiadaniu Leszka Żebrowskiego).
Andrzej Krzysztof Kunert

 

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Julian Kramsztyk

1851 - 1926-09-25
lekarz pediatra
 

Ewa Pohoska

1918-07-19 - w nocy 1944-10-10 na 10-11
działaczka konspiracyjna
 

Sylweriusz Saski

1864-12-24 - 1954-01-25
malarz
 

Emanuel Mateusz Rostworowski

1923-01-08 - 1989-10-08
historyk
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.