INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Stefan Sołtyk     

Stefan Sołtyk  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 2000-2001 w XL tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sołtyk Stefan (1880–1945), nauczyciel, poseł na sejm RP, senator. Ur. 22 VI w Zwoleniu (pow. kozienicki) w rodzinie drobnomieszczańskiej, był synem Szymona i Józefy z Kacperskich.

Uczęszczał S. do dwuklasowej szkoły w Zwoleniu, a gdy jego rodzina przeniosła się do Radomia – do tamtejszej prywatnej czteroklasowej szkoły realnej Piotra Biernackiego. Progimnazjum ukończył w Sandomierzu, zaś gimnazjum w Radomiu w r. 1901. W l. gimnazjalnych należał do tajnego kółka samokształceniowego o charakterze socjalistyczno-niepodległościowym. Następnie podjął studia na wydz. fizyko-matematycznym Uniw. Warsz.; działał w radykalnym stow. studenckim «Spójnia», a w r. 1904 został wybrany na członka sądu koleżeńskiego studentów. Za udział w wydarzeniach 1905 r. był relegowany z uczelni i wcielony do 25. Smoleńskiego PP w Kozienicach. W wojsku nadal prowadził pracę polityczną i utrzymywał związek z Polską Partią Socjalistyczną. Złożenie egzaminu z matematyki na nauczyciela domowego umożliwiło S-owi uzyskanie zwolnienia z wojska; we wrześniu 1906 objął posadę nauczyciela w siedmioklasowej miejskiej Szkole Handlowej Męskiej w Radomiu. W r. 1908 uzyskał zgodę min. oświaty na ukończenie studiów; procedurę egzaminacyjną przeszedł przed komisją uniwersytecką w Odessie. W r. 1909 podjął dodatkowo nauczanie matematyki w prywatnej pensji żeńskiej (typu progimnazjalnego) Józefy Julii Waręskiej w Radomiu. W r.n. zorganizował «Towarzystwo dla prowadzenia i utrzymania średniej Szkoły Żeńskiej Handlowej w Radomiu», które przejęło i przekształciło pensję; S. został w nowej siedmioklasowej szkole dyrektorem i wykładowcą matematyki, rezygnując z pracy w szkole męskiej. Dla swej szkoły nabył od Banku Handlowego nowy gmach przy ul. Lubelskiej (obecnie S. Żeromskiego).

Po zajęciu Radomia przez Niemców w czasie pierwszej wojny światowej został S. wybrany na komendanta Milicji Obywatelskiej miasta i w wyniku konfliktu z władzami okupacyjnymi był aresztowany. Po zwolnieniu w r. 1915 opuścił Radom i w przekonaniu, że głównym przeciwnikiem sprawy polskiej są Niemcy, wstąpił do wojska rosyjskiego, by z nimi walczyć. W tym czasie był już zwolennikiem endecji i członkiem Ligi Narodowej. Po ukończeniu oficerskiej szkoły radiotelegraficznej został jako chorąży odkomenderowany na front w dorzeczu Prypeci. Po czterech miesiącach przeszedł na stanowisko kierownika szkoły radiotelegraficznej. Jednocześnie za zgodą sztabu Frontu Zachodniego (FZ), wykładał matematykę w polskich szkołach średnich (męskiej i żeńskiej) w Mińsku. W r. 1917, po rewolucji lutowej, należał do pomysłodawców ruchu wojskowego zrzeszającego oficerów i żołnierzy polskich w armii rosyjskiej i był zwolennikiem formowania z nich odrębnych jednostek wojskowych w Rosji. Dn. 5 IV (18 IV) t.r. wszedł do Zarządu Tymczasowego Związku Wojskowych Polaków (ZWP) Załogi Mińskiej. Na wiecu w Mińsku w dn. 16–21 IV (29 IV – 4 V), na którym utworzono ZWP FZ, został obrany członkiem jego zarządu. W dn. 7–22 VI uczestniczył w I Ogólnym Zjeździe Polaków Wojskowych w Piotrogrodzie i został wybrany do Polskiego Wojskowego Komitetu Wykonawczego (PWKW). W ukonstytuowanym potem z członków PWKW i Zarządu Centralnego ZWP – Naczelnym Polskim Komitecie Wojskowym (Naczpolu) objął funkcję sekretarza. Działał głównie w Mińsku; zorganizował tam Wydz. Kulturalno-Oświatowy Naczpolu (pracowali w nim, m.in.: Ignacy Matuszewski, Henryk Bagiński i Melchior Wańkowicz), który w poł. listopada przejął całkowity nadzór nad pracą kulturalno-oświatowa w I Korpusie Polskim na Białorusi. Na początku sierpnia uczestniczył jako delegat Naczpolu w rosyjskiej komisji śledczej badającej sytuację w Pułku Biełgorodzkim, podejrzanym o sympatie rewolucyjne. Dn. 4 II 1918 wziął udział w zjeździe działaczy Naczpolu w Kijowie, na którym zapadła decyzja o jego rozwiązaniu i utworzeniu Rady Naczelnej Polskiej Siły Zbrojnej (PSZ) z Władysławem Raczkiewiczem na czele. Negatywnie S. ustosunkował się do umowy pomiędzy dowódcą I Korpusu i PSZ, Józefem Dowborem-Muśnickim, a sztabem wojsk niemieckich i 11 III t.r. wystosował z Kijowa list do Raczkiewicza krytykujący go za brak zdecydowanego przeciwdziałania. Mimo to, powrócił do I Korpusu i został sekretarzem osobistym Dowbora-Muśnickiego; w tym charakterze uczestniczył 9 IV w rozmowach z niemieckim gen. M. Hoffmanem oraz przedstawicielami Rady Regencyjnej – Januszem Radziwiłłem i Janem Steckim w Brześciu nad Bugiem. Pod koniec maja próbował pośredniczyć w konflikcie między Dowborem-Muśnickim a przywódcami buntu w I Korpusie przeciw poddaniu się Niemcom. Wobec zamierzonej demobilizacji oddziałów polskich przygotował, wraz z płk. Edwardem Malewiczem i ks. Marianem Pajkertem, plan roztoczenia opieki nad zwalnianymi żołnierzami przez utworzenie dla nich w większych miastach Król. Pol. biur pośrednictwa pracy i gospód wojskowych oraz zrzeszenie ich w Lidze Czynu.

W r. 1918 objął S. ponownie kierownictwo szkoły w Radomiu, noszącej od t.r. nazwę Żeńskiego Gimnazjum Filologicznego Tow. Akcyjnego (ośmioklasowego, potem im. Marii Konopnickiej) z prawami państwowymi. Wykładał w nim matematykę; opracował skrypt litografowany Algebra dla średnich zakładów naukowych. Był członkiem Wydz. Wykonawczego Rady Szkolnej Okręgowej w Radomiu i przewodniczył radomskiemu kołu Tow. Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych. Od r. 1919 był prezesem Zarządu Okręgu Związku Ludowo-Narodowego (ZLN) w Radomiu. W styczniu t.r. został wybrany do Sejmu Ustawodawczego z okręgu Radom-Kozienice. W Sejmie był sekretarzem prezydium, przewodniczącym Komisji Oświatowej i sekretarzem Komisji Wojskowej. Wszedł w skład Konwentu Seniorów, który przygotował tzw. Małą Konstytucję, uchwaloną 20 II t.r. Początkowo należał do Klubu ZLN, ale w lipcu t.r. przyłączył się do posłów, którzy pod przywództwem Leopolda Skulskiego i Edwarda Dubanowicza dokonali w nim rozłamu. Wszedł do Komisji Wspólnej rozłamowców oraz działaczy Polskiego Zjednoczenia Ludowego i Narodowego Stronnictwa Ludowego, która 10 VIII utworzyła nową partię – Narodowe Zjednoczenie Ludowe (NZL); S. został członkiem jej zarządu. Zabiegał w sejmie o sprawy oświatowe, m.in. był 28 VII t.r. sprawozdawcą Komisji Skarbowo-Budżetowej odnośnie do wniosku nagłego o przyznanie nauczycielstwu szkół średnich dodatku drożyźnianego, 14 X – sprawozdawcą Komisji Oświatowej w sprawie wniosku o utworzenie szkół kolejowych; 9 VII 1920 przemawiał w dyskusji nad ustawą o szkołach akademickich, uzasadniając projekt wprowadzenia tytułu magisterskiego, a 13 VII – w dyskusji nad ustawą o uposażeniu nauczycieli szkół średnich. W czasie wojny polsko-sowieckiej wstąpił do Armii Ochotniczej i został w randze kapitana szefem gabinetu jej dowódcy, gen. Józefa Hallera. Dn. 24 VII został delegatem Sejmu do Rady Obrony Państwa jako członek-zastępca z ramienia NZL. Dn. 25 II 1921 wystąpił w Sejmie z wnioskiem nagłym o przekazanie gmachu byłego Sejmu Krajowego we Lwowie Uniw. Lwow. Kilkakrotnie występował z interpelacjami i wnioskami, m.in. w lokalnych sprawach radomskich. W czerwcu 1921 znalazł się S. w grupie posłów NZL, kierowanej przez Dubanowicza, która zabiegała o włączenie ZLN do koalicji rządowej. Wobec fiaska tych starań, grupa ta opuściła klub NZL, jednak z powodów ambicjonalnych nie przeszła do ZLN, ale 23 VI utworzyła Narodowo-Chrześcijańskie Stronnictwo Ludowe; S. został sekretarzem jego zarządu. Nowa partia zawarła unię parlamentarną z Narodowo-Chrześcijańskim Stronnictwem Pracy – Centrum Narodowe, we władzach której S. zasiadł. W tym czasie faktycznie kierował radomską prasą endecką: „Głosem Radomskim” (do r. 1920) i „Odrodzeniem” (1919–23). W r. 1922 założył wraz ze Stefanem Kaluschą i Władysławem Lippomanem spółkę, która 23 IV t.r. wydała pierwszy numer nowego regionalnego organu endecji – „Słowa Radomskiego” (od 2 I 1923 – „Słowo Radomskie i Kieleckie”, od 24 I t.r. – „Słowo”). S. zamieszczał w nim własne artykuły; publikował też na łamach centralnej prasy endeckiej.

W listopadzie 1922 został S. ponownie wybrany do Sejmu z listy nr 8 koalicyjnego (wraz z endecją) Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej w okręgu Radom-Końskie-Opoczno. W Sejmie I kadencji (1922–7) objął ponownie funkcje sekretarza prezydium oraz przewodniczącego Komisji Oświatowej; należał do klubu ZLN. W marcu 1923 przedłożył w imieniu ZLN projekt ustawy o pragmatyce nauczycielskiej obejmującej szkoły średnie; nie wszedł on pod obrady, gdyż rząd zamierzał wprowadzić jednolity system dla nauczycieli szkół wszystkich szczebli. Mniej aktywny niż w poprzedniej kadencji, wypowiedział się szerzej jedynie w dyskusji nad budżetem Min. WRiOP (27 IV 1925), wzywając rząd do rozwoju szkolnictwa zawodowego, a usprawiedliwiając go przed zarzutem zbyt małych nakładów na szkolnictwo mniejszościowe; w tym ostatnim punkcie polemizowali z S-iem Izaak Grünbaum i Noe Pryłucki.

Po utworzeniu Obozu Wielkiej Polski (grudzień 1926) był S. jego oboźnym na woj. radomskie, a w r. 1928 został prezesem powiatowego zarządu Stronnictwa Narodowego; był też prezesem honorowym Związku Hallerczyków w Radomiu. W marcu 1928 startował w wyborach sejmowych z listy Komitetu Katolicko-Narodowego, lecz nie uzyskał mandatu. Liczne konfiskaty i rosnące zadłużenie zmusiły go do zamknięcia w r. 1930 „Słowa” (ostatni numer z 21 XI skonfiskowany). Dn. 23 XI 1930 został wybrany do Senatu (kadencja 1930–5). Represje wobec szkoły S-a (obniżenie kategorii przez Kuratorium) spowodowały, że poczuł się zmuszony do rezygnacji z jej kierowania w r. 1931. W Senacie był członkiem Klubu Narodowego i krytykował z pozycji swego stronnictwa politykę oświatową sanacji. Przemawiając kilkakrotnie (5 IX 1931 w sprawie noweli do ustawy o kwalifikacjach zawodowych nauczycieli, 11 II 1932 w dyskusji nad ustawą o ustroju szkolnictwa, 1 III 1935 w dyskusji nad preliminarzem budżetowym Min. WRiOP), polemizował z programem «wychowania państwowego», piętnował upolitycznienie szkoły i zawodu nauczycielskiego, zarzucał władzom popieranie walki z religią i utrudnianie młodzieży wiejskiej dostępu do szkół. Był członkiem senackich Komisji Spraw Wojskowych oraz Oświaty i Kultury. W styczniu 1934 przystąpił do wydawania w Radomiu nowego organu endecji – „Gazety Radomskiej”. Mimo zakulisowych nacisków lokalnych władz dążących do zablokowania tej inicjatywy już na początku (aż pięć drukarni wycofało się kolejno z umowy, sprawa stała się przedmiotem interpelacji w Sejmie, a w czerwcu cała redakcja została aresztowana), S. wydawał ją – z przerwami (czerwiec – listopad 1934, maj 1935 – październik 1937) wywołanymi konfiskatami i procesami prasowymi – do wybuchu drugiej wojny światowej. W tym czasie uzyskał od Julii Więckowskiej darowiznę majątku Brześce w pow. kozienickim na cele szkolne i, wygrawszy proces o unieważnienie zapisu inspirowany przez władze, zarządzał nim od r. 1934. W styczniu 1935 wystąpił z listem otwartym do starosty radomskiego Adolfa Klotza, skarżąc się na nieustanne represje policyjne wobec działaczy endeckich.

Po zajęciu Radomia przez Niemców, 4 X 1939 udał się S. do władz okupacyjnych, by uzyskać zgodę na prowadzenie szkoły. Aresztowany przez Gestapo jako zakładnik był więziony kolejno w: Radomiu, Łodzi, Poznaniu, Głogowie i Berlinie, a następnie w obozach koncentracyjnych: Sachsenhausen-Oranienburg, Flossenburg, Buchenwald i Dachau. W kilka dni po wyzwoleniu zmarł z wycieńczenia 7 V 1945 w szpitalu amerykańskim w Dachau.

S. był od czerwca 1908 żonaty z Ireną z Jotkiewiczów; miał z nią dwóch synów: Tadeusza (ur. 30 VIII 1909), inżyniera mechanika, konstruktora samolotów, specjalistę z zakresu automatyki okrętów, profesora nadzwycz. w Przemysłowym Inst. Automatyki i Pomiarów, oraz Witolda (ur. 1915), inżyniera-mechanika.

 

Fot. zbiorowe z r. 1901 (tableau maturalne) w AP w Radomiu i z r. 1921 (uroczystość uchwalenia konstytucji) w: „Tyg. Ilustr.” 1918 nr 18, 1921 nr 13, oraz z l. dwudziestych i z r. 1932, w: Arch. Dok. Mechanicznej w W., sygn. IKC A 787, IKC A 1070; – Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej, Red. J. J. Majchrowski, W. 1994 (fot.); Mościcki–Dzwonkowski, Parlament RP 1919–27; Rzepeccy, Sejm i Senat 1922–7; Rzepecki, Sejm 1919; Senatorowie w latach II wojny światowej. Zamordowani, zaginieni, zmarli, W. 1998 (fot.); Znani i nieznani ziemi radomskiej, Radom 1990 III (W. Macherzyński); Księga bólu i pamięci. Więźniowie hitlerowskich obozów koncentracyjnych z dystryktu radomskiego w latach 1939–1945, Radom 1993 II; Skład osobowy i Komisje Senatu Rzeczypospolitej Polskiej. Styczeń 1931, W. 1931 s. 12, 16, 21–2; Skład osobowy Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 15 lutego 1923 r., W. 1923 s. 32, 39, 60; toż…w dniu 20 października 1925 roku, W. 1925 s. 32, 39; Walczak M., Ludzie nauki i nauczyciele podczas II wojny światowej. Księga strat osobowych, W. 1995; Zagorówski, Spis nauczycieli; – Bagiński H., Wojsko polskie na Wschodzie 1914–1920, W. 1921 s. 117, 123, 132; Grosfeld L., Polskie reakcyjne formacje wojskowe w Rosji 1917–1919, W. 1956; Kozicki S., Historia Ligi Narodowej, Londyn 1964; Madey J., Laskowski M., Ruch wolnościowy młodzieży szkolnej w Sandomierzu (1899–1906), „Niepodległość” T. 12: 1935; Notkowski A., Polska prasa prowincjonalna Drugiej Rzeczypospolitej (1918–1939), W. Ł. 1982; Pająk J., Konspiracyjne życie polityczne w Staropolskim Okręgu Przemysłowym 1882–1904, Kielce 1994; Pietrzak M., Reglamentacja wolności prasy w Polsce (1918–1939), W. 1963; Przybylski H., Chrześcijańska Demokracja i Narodowa Partia Robotnicza w latach 1926–1937, W. 1980; Radom. Dzieje miasta w XIX i XX w., Red. S. Witkowski, W. 1985; Wątor A., Chrześcijańsko-narodowi. Z dziejów nurtu politycznego do 1928 roku, Szczecin 1999; tenże, Działalność Związku Ludowo-Narodowego w latach 1919–1922, Szczecin 1992; tenże, Od Zjednoczenia Narodowego do Narodowo-Chrześcijańskiego Stronnictwa Ludowego, zagadnienia organizacyjne, „Przegl. Zachodniopomorski” R. 3 (32): 1988 z. 3 s. 128, 130–2; Wrzosek M., Polskie Korpusy Wojskowe w Rosji w latach 1917–1918, W. 1969; Zatorski A., „Polska Prawda”, pierwszy polski dziennik socjalistyczny w rewolucyjnej Rosji 1917–1918, Z dziejów stosunków polsko-radzieckich. Studia i materiały, W. 1972 IX; tenże, Polska lewica wojskowa w Rosji o okresie rewolucji 1917–1918, W. 1971; Związek Nauczycielstwa Polskiego. Zarys dziejów 1905–1985, Oprac. F. Filipowicz, W. 1986 (jako Ignacy Sołtyk); Życka L., Łęska M., Działalność popowstaniowa Polaków na ziemi mińskiej, W. 1939; – Błońska-Gajewska L., Powstanie harcerstwa żeńskiego w Radomiu, w: Zarzewie 1909–1920. Wspomnienia i materiały, [Wyd.] A. Garlicka, W. 1973; Dokumenty i materiały do historii stosunków polsko-radzieckich, W. 1962–4 I–III; Dowbor-Muśnicki J., Moje wspomnienia, W. 1935, poza indeksem: Załączniki, s. 49–52, 59; Henning-Michaelis E. de, W zamęcie („Burzy dziejowej” część trzecia. Przyczynek do historii formacji polskich w Rosji 1917–1918), W. 1929; Jednodniówka zjazdu koleżeńskiego Radomiaków w dniu 6, 7 i 8 maja 1923 w Radomiu, [W., b.r.w.] s. 88, 98; Komunikaty informacyjne Komisariatu Rządu na M. St. Warszawę, W. 1991 I z. 1; Miklaszewski W., Sejmowładztwo. Sejm Ustawodawczy (1919–1922), W. 1931 s. 609, 733; Mowa senatora Stefana Sołtyka wygłoszona w Senacie w dniu 11-ym marca 1932 r…, Radom 1932; Protokoły Rady Obrony Państwa. Z dziejów stosunków polsko-radzieckich. Studia i materiały, [Wyd.] A. Leinwand, J. Molenda, W. 1965 I; Rataj M., Pamiętniki 1918–1927, W. 1965; Roskoszny J., Diariusz wielkiej wojny, 1914–1915, Kielce 1998 I; Spraw. stenogr. Sejmu, 1919–22; toż, 1922–8; Spraw. stenogr. Senatu 1930–5; Świtalski K., Diariusz 1919–1935, W. 1992; Wańkowicz M., Strzępy epopei, W. 1936; Witos W., Moja tułaczka, [Wyd.] J. R. Szaflik, W. 1967; – „Gaz. Radomska” 1934 nr 2, 1935 nr 5, 9, 10, 1937 nr 9; „Słowo” (Radom–Kielce) R. 7: 1928 nr 30, 47; – B. Narod.: sygn. 5997 k. 23; – Mater. Red. PSB: Informacje nadesłane przez żonę, Irenę Sołtyk.

Andrzej A. Zięba

 

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Stanisław Jasiukiewicz

1921-05-14 - 1973-06-27
aktor filmowy
 

Józef Lipski

1894-06-05 - 1958-11-01
dyplomata
 
 

August Konstanty Krasicki

1873-04-19 - 1946-07-04
botanik
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Ferdynand Marten

1827-01-19 - 1900-08-10
nauczyciel matematyki
 

Stanisław Antoni Sopicki

1903-10-01 - 1976-02-11
dziennikarz
 

Augustyn Łosiński

1867-01-08 - 1937-04-30
biskup kielecki
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.