Świętek (Swanthco, Swentko) (1. poł. XIV w.), żupnik i celnik krakowski, budowniczy szybu w salinie wielickiej.
O pochodzeniu Ś-a brak pewnych informacji. Jan Ptaśnik uważał, że był krewnym (może zięciem) Witka, mieszczanina krakowskiego, pierwszego znanego zarządcy salin za panowania księcia Leszka Czarnego oraz zasadźcy Sandomierza w r. 1286, który w r. 1311 wystąpił przeciw Władysławowi Łokietkowi i w konsekwencji utracił wójtostwo sandomierskie oraz nieruchomości w Krakowie. Hipotezę tę oparł Ptaśnik na zapisce w najstarszej krakowskiej księdze miejskiej z 10 XII 1339, informującej o sprzedaży Hankowi Romanczowi domu w Krakowie, należącego niegdyś do Witka i jego syna Konrada, przez Annę, żonę Staszka i jej dzieci. Transakcji dokonano za zgodą zapewne prawnych spadkobierców Witka i Konrada: innego Witka, krewnego Konrada, oraz Hinczy, brata niejakiego Świętka (Swentkonis), którego Ptaśnik identyfikował z Ś-em.
Ś. pojawił się w źródłach z tytułem żupnika na liście świadków dokumentu z 24 XII 1337, wystawionego w Krakowie przez opata Świętosława (może krewnego Ś-a) wraz z konwentem premonstratensów (norbertanów) w Brzesku-Hebdowie, którzy potwierdzali sprzedaż sołectwa w należącej do klasztoru wsi Gunów Kunkowi, synowi Kunka, niegdyś sołtysa w Kowalach. Jako żupnik i zarazem celnik toczył spór z Radą Miejską i mieszczanami krakowskimi dotyczący uiszczania przez krakowskich kupców cła na komorze w Rytrze koło Starego Sącza nad rzeką Poprad. Spór rozsądził 6 I 1338 król Kazimierz Wielki na korzyść krakowskich kupców, którzy wspierani przez pewnych rycerzy oraz mieszczan sądeckich dowiedli, że nie są obowiązani do opłaty.
Wg Jerzego Wyrozumskiego na czasy administrowania przez Ś-a żupami (ok. l. 1337/8) należy datować powstanie w kopalni w Wieliczce szybu nazywanego później Świętosławskim, jednego z trzech zlokalizowanych poniżej zamku żupnego (obok szybu Regis oraz Surowiczego zwanego też Wodnym). Z kolei wg Józefa Piotrowicza Ś-owi należy przypisać założenie szybu Swadkowskiego (Świątkowskiego), najpewniej położonego w starszym skupisku w pobliżu warzelni i studni solankowych. Piotrowicz uważał, że oba szyby nie mogły powstać z inicjatywy jednej osoby i założenie szybu Świętosławskiego łączył z osobą Świętosława (zm. po 1384), podskarbiego i komornika królewskiego.
O rodzinie Ś-a brak informacji.
Kuraś S., Katalog opatów klasztoru premonstrateńskiego w Brzesku-Hebdowie 1179—1732, „Nasza Przeszłość” T. 2: 1959 s. 46; Łabęcki H., Spisy chronologiczne dawnych żupników w Polsce, „Bibl. Warsz.” 1846 t. 1 s. 812; Słown. hist.-geogr. ziem pol., II (Gunów); Urzędnicy, IV/1, X; — Hrdina J. N., Geschichte der Wieliczkaer Saline, Wien 1842 s. 16—17; Markowski I., Zarys rozwoju kopalni wielickiej, „Studia i Mater. do Dziej. Żup Solnych w Polsce” T. 7: 1978 s. 12—13; Marzec A., Urzędnicy małopolscy w otoczeniu Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego (1305—1370), Kr. 2006 s. 250; Piotrowicz J., Problematyka genezy i najstarszych dziejów górnictwa solnego w Polsce, „Studia i Mater. do Dziej. Żup Solnych w Polsce” T. 2: 1968 s. 223—4; tenże, Wyposażenie górników i tereny eksploatacji w pierwszych wiekach górnictwa, tamże T. 7: 1978 s. 74; tenże, Żupy krakowskie w pierwszych wiekach rozwoju od połowy XIII do początków XVI wieku, w: Dzieje żup krakowskich, Wieliczka 1988 s. 123—4; Ptaśnik J., Kultura włoska wieków średnich w Polsce, W. 1959 s. 51; tenże, Studia nad patrycjatem krakowskim wieków średnich, „Roczn. Krak.” T. 16: 1914 s. 34—8; Wyrozumski J., Kraków do schyłku wieków średnich, w: Dzieje Krakowa, Red. J. Bieniarzówna, J. M. Małecki, Kr. 1992 I 224; tenże, Państwowa gospodarka solna w Polsce do schyłku XIV wieku, „Zesz. Nauk. UJ, Prace Hist.” T. 178: 1968 z. 21 s. 97; — Kod. katedry krak., I; Kod. m. Kr., I; Kod. Mpol., III; Kod. wielicki, s. 109—11; Korespondencja żupnika krakowskiego Mikołaja Serafina z lat 1437—1459, Wyd. W. Bukowski i in., Kr. 2006 s. XIV nr 33; Najst. księgi m. Kr., nr 1326, 1450, 1663.
Marcin Starzyński