Świętopełk z Zadusznik zwany Kosisko, h. Laska (zm. 1428), kantor krakowski, kanclerz gnieźnieński.
Pochodził z bocznej linii Leszczyców z Kościelca pod Inowrocławiem, był synem Hektora (zm. przed 1374), właściciela Łącka (obecnie Łąsko, koło Koronowa w ziemi nakielskiej), które w r. 1358 zamienił z cystersami z Byszewa (Koronowa) na Szpetal, Zaduszniki, Złotopole i Glewo w ziemi dobrzyńskiej, oraz Jadwigi, pochodzącej zapewne z Wilkowic koło Włocławka na Kujawach. Jego stryjem był Wojciech z Kościelca, woj. brzeski (1358—86). Ś. miał starszych braci: Mikołaja (zm. 1416), podsędka dobrzyńskiego (1390—1416), Grzymka (zm. 1394), i Jana (zm. 1427), żonatego z córką chorążego kaliskiego Mikołaja z Orchowa (pow. gnieźnieński), w którym osiadł; wszyscy używali przydomka Kosisko. W grudniu 1392 bracia Ś-a kierowali obroną Dobrzynia przed wkraczającymi wojskami krzyżackimi, ale wobec przewagi wroga poddali się i musieli opuścić zajętą przez Krzyżaków ziemię dobrzyńską. Król Władysław Jagiełło wynagrodził ich zasługi, uzyskując dla nich dzierżawę arcybiskupiego Grzegorzewa z kluczem wsi na pograniczu wielkopolsko-łęczyckim, ponadto w r. 1394 mianował Grzymka, a po jego śmierci Jana na urząd chorążego dobrzyńskiego, choć realnie nie mogli go objąć. Po odzyskaniu przez Polskę Dobrzynia (1405) Mikołaj i Jan wrócili do swych dóbr, skąd znów musieli uchodzić podczas kolejnej okupacji krzyżackiej (1409—11).
Ś. po raz pierwszy pojawił się w źródłach w r. 1374, kiedy jego matka, jako wdowa, wraz z małoletnimi synami (Ś., wymieniony jako ostatni, był zapewne najmłodszym), toczyła procesy o dziesięciny ze Szpetala i Zadusznik, zakończone ostatecznie w r.n. ugodą arbitrów. Protekcja Władysława Jagiełły objęła także Ś-a, który został przeznaczony do stanu duchownego. Nie wiadomo, gdzie zdobył wykształcenie; nie widać go w Pradze, gdzie najczęściej wówczas studiowali Polacy. Święcenia przyjął zapewne we Włocławku, gdyż później był określany jako kleryk diec. włocławskiej. Od 15 XII 1395 występował z tytułem kantora krakowskiej kapit. katedralnej; jego poprzednik na kantorii, Marek z Gnojnika, pojawił się po raz ostatni 28 IX 1394. Prałaturę tę Ś. objął z nominacji bp. krakowskiego Piotra Wysza, zapewne na życzenie króla Władysława Jagiełły, jednak papieskie zatwierdzenie tego nadania uzyskał dopiero w r. 1402. Niepotwierdzona jest wiadomość (J. Bieniak, M. Czyżak) o jednoczesnym piastowaniu przez Ś-a prepozytury kolegiaty w Rudzie; prepozytami byli tam: do r. 1395 Świętosław Szeliga, w l. 1395—1405 Andrzej Gawroński, a po r. 1405 Jan z Ziółkowa. Jako kantor Ś. występował w charakterze świadka w kilkunastu dokumentach biskupich, co oznacza, że dość regularnie uczestniczył w posiedzeniach kapit. katedralnej. Był na posiedzeniach 14 V 1403, gdy uchwalono statut o dystrybucji dochodów kanonickich, i 12 V 1407, gdy kanonicy wraz z biskupem zaprzysięgli uroczyście obronę praw i dóbr Kościoła przed roszczeniami szlachty w sprawie o dziesięciny. Latem 1401 udał się do Rzymu, gdzie w imieniu biskupa opłacał kolejną ratę serwicjów należnych Kamerze papieskiej. Zapewne po to, by znaleźć się bliżej rodziny, zamienił z Kiełczem z Sudołu kantorię krakowską na jego prebendę kanclerską w kapit. katedralnej gnieźnieńskiej. Zamianę, na wniosek pełnomocnika Ś-a, Stanisława Szybali z Chrzanowa, zatwierdził 18 VII 1409 arcybp. gnieźnieński Mikołaj Kurowski, a instalacji do kapituły Ś. dokonał 10 VIII t.r. przez innego pełnomocnika, Sędka, rektora gnieźnieńskiej szkoły katedralnej. Prałatura kanclerska, najniższa w hierarchii i uboższa niż niektóre kanonie, nie była już wówczas związana z kierownictwem kancelarii arcybiskupiej. Ś. znowu dość regularnie uczestniczył w posiedzeniach kapituły (w protokołach nazywany niekiedy omyłkowo Przedpełkiem) i poświadczał dokumenty arcybiskupie; nazwanie go w r. 1414 kustoszem katedralnym należy uznać za pomyłkę pisarza. W kwietniu 1411 wybrano go w skład delegacji mającej rokować ze szlachtą w sprawie zadośćuczynienia za szkody wyrządzone podczas przemarszów pospolitego ruszenia i ustanowiono jednym z prokuratorów zarządzających wspólnym majątkiem kapitulnym.
Od r. 1411 do śmierci był Ś. regensem wsi prestymonialnych Korytkowo i Ołdrzychowo na pograniczu wielkopolsko-kujawskim. W układaniu stosunków z sąsiadami pomagał mu brat Jan, siedzący w nieodległym Orchowie; kapituła wynagrodziła za to Jana na posiedzeniu w r. 1420, w którym Ś. nie uczestniczył. Brał udział 20 IX 1411 w pogrzebie arcybp. Kurowskiego i 22 IX t.r. w elekcji jego następcy, Mikołaja Trąby. Podczas wakatu na stolicy arcybiskupiej zarządzał arcybiskupimi dobrami stołowymi Borszewice i Sędziejowice (koło Łaska w ziemi sieradzkiej) oraz Liczków (w ziemi łęczyckiej, obecnie nieznany). Uczestniczył w posiedzeniach kapit. gnieźnieńskiej: 2 V 1413, gdy uchwalano statut o odbywaniu cotygodniowej kapituły partykularnej, 24 X 1414, gdy wybrano delegata na sobór w Konstancji, i 21 X 1419, gdy postanowiono zwołać synod prowincjonalny w Wieluniu. Kilkakrotnie ustanawiano go przedstawicielem kapituły przy rozgraniczeniu należących do niej wsi. Ś. dbał o należącą do uposażenia kancelarii wieś Marzenin w ziemi sieradzkiej, zamieniając w niej w r. 1419 działy z okoliczną szlachtą. Na kapitule zebranej 12 XII 1422, po śmierci arcybp. Mikołaja Trąby, otrzymał wraz z kanonikiem Wojciechem Pustołką administrację łęczyckiego klucza dóbr arcybiskupich. Na pogrzeb arcybiskupa 22 XII t.r. przysłał swego pełnomocnika, kanonika Mikołaja Broniszowego z Budzisławia, który zebrał srebrne i złote ułamki połamanych ceremonialnie pieczęci zmarłego. Ś. uczestniczył 24 I 1423 w posiedzeniu poświęconym elekcji nowego arcybiskupa, Wojciecha Jastrzębca. Od r. 1425 pojawiał się już tylko na niektórych posiedzeniach generalnych kapituły (interpretacja ta może jednak wynikać z ubytków w zachowanych protokołach). Świadczył 29 IV 1426 w testamencie kanonika Piotra Wolframa. Być może wycofał się do swych dóbr rodzinnych i w związku z tym dokonał 3 IX t.r. działu z bratem Janem: otrzymał wtedy Zaduszniki, a Jan — Szpetal i Kulin. Po raz ostatni pojawił się na posiedzeniu kapituły 21 X 1427. Zmarł krótko przed 24 IV 1428, kiedy kapituła rozdysponowywała pozostałe po nim wsie prestymonialne i dom w Gnieźnie, a na posiedzeniu był już obecny nowy kanclerz Jan z Koziebród.
Korytkowski, Prałaci gnieźn., IV 49—50; Urzędnicy, VI/1; — Bieniak J., Elita ziemi dobrzyńskiej w późnym średniowieczu i jej majątki, w: Stolica i region. Włocławek i jego dzieje na tle przemian Kujaw i ziemi dobrzyńskiej, Włocławek 1995 s. 48—9; Czyżak M., Kapituła katedralna w Gnieźnie w świetle metryki z lat 1408—1448, P. 2003 s. 180, 397 Lasocki Z., Dostojnicy i urzędnicy ziemi dobrzyńskiej w XIV i XV wieku, „Mies. Herald.” T. 13: 1934 nr 4 s. 53; Szacherska S. M., Z dziejów kancelarii książąt kujawskich z XIII wieku. Dwa nieznane dokumenty szpetalskie, „Studia Źródłozn.” T. 5: 1960 s. 1—2; Szybkowski S., Kujawska szlachta urzędnicza w późnym średniowieczu (1370—1501), Gd. 2006; — Acta capitulorum, I—II; Bull. Pol., III; Cod. Univ. Crac., I; Kod. katedry krak., II; Kod. Wpol., III, V—VIII, XI; Mon. Pol. Hist. (S. N.), VI 100—1; Repertorium Germanicum, Berlin 1938 II nr 6354; Szybkowski S., Pięć dokumentów sądu ziemskiego dobrzyńskiego z XIV i XV w., w: Biskupi, lennicy, żeglarze, „Gdań. Studia z Dziej. Średniowiecza” T. 9: 2003 s. 410—11; Zbiór dok. katedry i diec. krak., I nr 114, 121—122, 124, 129, 131, 143, 150, 160, 174; — AP w Bydgoszczy: Klasztor Koronowo A 113; B. Raczyńskich: rkp. 134 k. 380, 385; Arch. Archidiec. w Gnieźnie: sygn. ACap. B 14 k. 12v, 13—14, 18v, 28v, 76v, 85v, 101v—2, 132v, 134v—5.
Tomasz Jurek