INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Szachna Szalom (Szraga) z Pohrebyszcz  

 
 
1770/1771 - 1803-09-30
 
Biogram został opublikowany w XLVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2009-2010.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szachna Szalom (Szraga) z Pohrebyszcz (1770/1–1803), cadyk.

Był wnukiem Dow Bera z Międzyrzecza (między 1704 a 1710 – 1772) zwanego Wielkim Magidem, od r. 1760 przywódcy chasydów, synem jego jedynego syna Abrahama Anioła z Sadagóry (1741–1776), chasydzkiego ascety i kaznodziei, oraz jego drugiej żony Gitel, córki Meszulama Fajwusz Horowica z Krzemieńca. Imię otrzymał na cześć swojego przodka Szaloma Szachny (zob.). Miał starszego brata Izraela Chaima.

Po śmierci ojca S-y matka wyjechała do Palestyny, gdzie pracowała jako praczka; tam zmarła, została pochowana w Tyberiadzie. S-ą i Izraelem Chaimem zaopiekował się Salomon z Karlina; zajął się ich edukacją i wybrał dla nich żony: Izraela Chaima ożenił ze swą córką, natomiast S-ę z Chawą (Ewą), córką Malki i założyciela dynastii cadyków twerskich, cadyka Menachema Nachuma ben Cwi z Czarnobyla. Ślub odbył się zapewne ok. r. 1785 w Pohrebyszczu na Ukrainie i tam na dworze teścia i pod jego opieką osiedlił się S. z żoną, wiodąc dostatnie życie. Po wyjeździe teścia do Czarnobyla stał się ok. r. 1790 przywódcą nielicznej grupy chasydów w Pohrebyszczu.

S. wprowadził nowy styl życia, wśród chasydów zwany królewską drogą, kontrastujący z dość ascetyczną postawą poprzednich generacji. Nie respektował przepisu religijnego, zabraniającego mieszania w ubiorze wełny z płótnem i zamiast białej, jedwabnej bekieszy nosił elegancki, wełniany strój. Ubierał się przed lustrem, na co Talmud zezwalał jedynie potomkom rabbiego Gamliela. Obcinał włosy i nosił krótkie pejsy oraz palił drogie papierosy zamiast fajki. Piękny, dobrze umeblowany dom S-y i jego równie modnej żony przyrównywano do nieomal królewskich dworów dawnych żydowskich egzylarchów. Wprowadził też S. nowe obyczaje, m.in. w miesiącu elul (wrzesień), gdy chasydzi modlili się i studiowali Pismo w oczekiwaniu na przyjście nowego roku i sądnego dnia (Jom Kipur), przebywał cały dzień w lesie, a do domu wracał tylko na posiłki. Sam jadł niewiele, lecz sprzeciwiał się wszelkim postom i rozpamiętywaniu nieszczęść. Mimo braku aprobaty teścia dla tych nowości, S. zyskał autorytet wśród wielu chasydów.

S. napisał broszurę Hanhagot jeszarot we-seder ha-jom (Poradnik prawny na dzień Sederu); wraz z dziełem jego ojca „Chesed le-Awraham” („Łaska udzielona Abrahamowi”) została ona opublikowana w r. 1851 w Czerniowcach. S. zmarł 30 IX 1803 (w święto szałasów dn. 14 tiszri 5564 r.) w Pohrebyszczu. O S-ie, potomku Wielkiego Magida, zachowało się kilka legend żydowskich; Martin Buber w „Opowieściach chasydów” przedstawił dwie z nich dotyczące jego mądrości: „Jedź w pokoju!” i „Z takim samym żarem”.

Z Chawą (Ewą) miał S. dwóch synów. Starszy syn Abraham z Pohrebyszcz (1786/7–1812/13) przejął po S-ie sukcesję i został cadykiem (jenukiem) w wieku niespełna 16 lat; był to pierwszy taki przypadek w historii chasydyzmu. Młodszy syn, Izrael Friedman z Różyna (1796–1850), ur. w Pohrebyszczu, objął obowiązki cadyka po przedwczesnej śmierci brata i w tym samym co on wieku; zarzucano mu jednak, że stało się to wyłącznie z racji jego pochodzenia. W r. 1815 przeniósł swój dwór w okolice Różyna i podobnie jak ojciec otaczał się przepychem. W r. 1836 oskarżono go o udział w zamordowaniu dwóch żydowskich donosicieli i uwięziono na cztery lata (poł. tego okresu spędził w więzieniu w Kijowie). Zwolniony z braku dowodów, pozostawał pod dozorem policyjnym. W r. 1842 wyjechał do Galicji, a następnie osiadł w Sadagórze koło Czerniowiec na Bukowinie. Komponował utwory muzyczne i układał przypowieści, które stały się częścią chasydzkiego folkloru. Cadyk z Nowego Sącza, Chaim Halberstam, zgorszony jego niewiedzą i wystawnym trybem życia, wiódł z nim długoletni spór. Izrael Friedman z Różyna stał się protoplastą sadagórskiej dynastii cadyków.

 

Cała A. i in., Historia i kultura Żydów polskich. Słownik, W. 2000; Polski słownik judaistyczny, W. 2003 I–II; The YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe, New Haven–London 2008 II; – Assaf D., Chasydyzm: zarys historii, w: Światło i słońce. Studia z dziejów chasydyzmu, Red. M. Galasa, Kr. 2006 s. 20, 26; tenże, The Regal Way: The Life and Times of Rabbi Israel of Ruzhin, Stanford (California) 2002; Buber M., Opowieści chasydów, P. 1986 s. 207; Ciałowicz A., W cadykowym dworze. Sadagóra: życie i obyczaj, w: Światło i słońce..., s. 175, 181; Dorfman Y., The Maggid of Mezritch. The Life and Times of Rebbe Dov Ber, the Great Maggid of Mezritch, Southfield (Mich.) 1989; Grupińska A., Najtrudniej jest spotkać Lilit. Opowieści chasydek, W. 1999 s. 282; Wodziński M., Groby cadyków w Polsce, Wr. 1998.

Stefan Gąsiorowski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.