INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Tadeusz Antoni Surowa     

Tadeusz Antoni Surowa  

 
 
1911-07-05 - 1974-06-02
 
Biogram został opublikowany w XLVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2009-2010.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Surowa Tadeusz Antoni (1911–1974), aktor. Ur. 5 VII w Krakowie, był synem Wojciecha, wyrobnika, zatrudnionego w l. trzydziestych jako woźny państwowy, i Karoliny z Pacułów.

S. ukończył Wolną Szkołę Malarstwa i Rysunku Ludwiki Mehofferowej oraz klasę gry na skrzypcach w Konserwatorium Tow. Muzycznego w Krakowie. Na przełomie l. dwudziestych i trzydziestych brał udział w przedstawieniach amatorskiego zespołu Związku Młodzieży Przemysłowej i Rękodzielniczej w bursie ks. Mieczysława Kuznowicza przy ul. Skarbowej 2. Uczył się aktorstwa na prywatnych kursach zorganizowanych przez Bronisława Dąbrowskiego (w r. 1932) oraz, wg informacji z życiorysu, w Miejskiej Szkole Dramatycznej, a podstaw baletu u Alfreda Hankusa Waldena. W r. 1933 zdał eksternistyczny egzamin aktorski w Państw. Inst. Sztuki Teatralnej w Warszawie i został zatrudniony przez Juliusza Osterwę w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Grał tam role epizodyczne oraz uczestniczył w imprezach dla dzieci, organizowanych przez Marię Billiżankę w teatrze Bagatela. Od sezonu 1934/5 był aktorem Teatru Miejskiego (na Pohulance) w Wilnie; zagrał w nim, w reżyserii dyrektora Mieczysława Szpakiewicza, m.in.: Albina w „Ślubach panieńskich” Aleksandra Fredry, Ciekockiego w „Uciekła mi przepióreczka” Stefana Żeromskiego i Aigista w „Orestei” Ajschylosa.

W r. 1938 przeniósł się S. do Teatrów Miejskich we Lwowie, których dyrekcję objął Szpakiewicz. Zagrał wtedy: Obywatela «Iskrę» w „Gałązce rozmarynu” Zygmunta Nowakowskiego (reż. Szpakiewicz) i Dicka w „Cały dzień bez kłamstwa” G. Montgomery’ego (reż. Stanisław Daczyński). Podczas okupacji sowieckiej przebywał nadal we Lwowie i występował w Państw. Polskim Teatrze Dramatycznym pod kierownictwem Włodzimierza Kandyby jako marynarz w „Zagładzie eskadry” O. Kornijczuka (reż. Eugeniusz German), Błazen w „Wieczorze Trzech Króli” Shakespeare’a i Cotillard w „Ostrożnie! Świeżo malowane” R. Fauchois (obie w reż. Dąbrowskiego). W roli Jontka w „Krakowiakach i Góralach” Wojciecha Bogusławskiego (20 VI 1941, reż. Dąbrowski) «tańczył doskonale swego i okazał dużo siły komicznej» (Tadeusz Żeleński , „Czerwony Sztandar” 1941 nr 145). W okresie okupacji niemieckiej pracował jako kelner; brał udział w konspiracyjnych koncertach i wieczorach literackich, zaopatrując przy okazji kolegów w żywność. Wszedł do zarządu oraz został reżyserem konspiracyjnego amatorskiego Teatru Młodych powołanego 6 II 1944 pod dyrekcją ks. Alfonsa Schletza w Domu Parafialnym parafii Św. Wincentego przy ul. św. Zofii 35 (zwanym Sodaliskowem). Przygotował widowiska religijne: w marcu „Misterium wielkopostne” Andrzeja Rybickiego, a w kwietniu „Wstań i idź” R. Gaëlla; włączył do współpracy zawodowych aktorów i reżyserów, m.in. Dąbrowskiego, i zagrał w jego reżyserii w „Jasełkach” Rybickiego. Dn. 3 VI 1944 w «Sodaliskowie» zagrał Kochanka w „Ich czworo” Gabrieli Zapolskiej (reż. Dąbrowski) w tajnym teatrze przekształconym z Teatru Młodych; spektakl powtórzono dwa razy. Po ponownym zajęciu Lwowa przez Armię Czerwoną, spektaklem tym wznowiono 19 VIII t.r. działalność Państw. Polskiego Teatru Dramatycznego, którego dyrektorem został Dąbrowski. W tym teatrze w sezonie 1944/5 powtórzył S. role w sztukach „Cały dzień bez kłamstwa” i „Ostrożnie! Świeżo malowane”, oraz zagrał kilka nowych, m.in. Smugonia w „Uciekła mi przepióreczka” Żeromskiego i Pana Młodego w „Weselu” Stanisława Wyspiańskiego (obydwie w reżyserii Dąbrowskiego). Największy sukces odniósł w komedii „Misja Mr Perkinsa do kraju bolszewików” Kornijczuka (również w reżyserii Dąbrowskiego): «jako dziennikarz Hemp jak zawsze bawił swoją mimiką i gestem» (Jan Brzoza, „Czerwony Sztandar” 1944 nr 94).

Pod koniec sierpnia 1945 S. z zespołem lwowskim, kierowanym przez Dąbrowskiego, przeniósł się do Teatru Miejskiego (następnie Państw. Teatr Śląski) w Katowicach. Powtórzył tam role Pana Młodego, Kochanka, Błazna i Hempa oraz zagrał znakomicie przyjęte przez krytykę i publiczność role: Fikalskiego w „Domu otwartym” Michała Bałuckiego (był też asystentem reżysera Aleksandra Bardiniego), Wacława w „Mężu i żonie” Fredry (reż. Władysław Krzemiński), Szambelana w „Panu Jowialskim” Fredry (reż. Henryk Szletyński) i Spodka w „Śnie nocy letniej” Shakespeare’a (reż. Dąbrowski). Po premierze „Rewizora” N. Gogola (reż. Kazimierz Borowski), w której z powodzeniem odtwarzał Chlestakowa, Bolesław Surówka zaliczył go do najwyższej klasy aktorskiej w Polsce („Dzien. Zachodni” 1947 nr 60). O uznanym za najlepszą kreację z tego okresu Błaźnie z „Wieczoru Trzech Króli” pisał Michał Sabatowicz („Gaz. Robotn.” 1946 nr 83): «wdzięk błazeński, temperament i liryzm (w piosenkach), oto elementy składające się w grze Surowy na wykwintną całość». W l. 1946–7 prowadził S. ćwiczenia z zakresu gry scenicznej w Prywatnej Średniej Szkole Dramatycznej, działającej przy teatrze w Katowicach. W kwietniu 1947 wyreżyserował jedyną sztukę w życiu, „Siostry” Krystyny Grzybowskiej, ale nie odniósł sukcesu. W sezonie 1947/8 występował w Miejskich Teatrach Dramatycznych w Krakowie, których kierownictwo objął Dąbrowski. Jako Wacław z „Męża i żony” (6 IX 1947, reż. Krzemiński) zyskał uznanie Magdaleny Samozwaniec: «Surowa to aktor [...] nie z bożej łaski, ale z boskiego dobrego humoru [...] co za dowcip dyskretny, cienki tak jak teksty Fredry» („Tryb. Robotn.” 1947 nr 252). Odtwarzał ponadto m.in. Chlestakowa w „Rewizorze” (reż. Janusz Warnecki), Jacka Goolda w „Harry Smith odkrywa Amerykę” K. Simonowa (reż. Krzemiński), Gąskę w „Weselu Figara” P. de Beaumarchais (reż. Krzemiński) i Barda w „Owczym źródle” F. Lope de Vegi (reż. Dąbrowski).

W r. 1948 przeniósł się S. do Warszawy i zatrudnił w Teatrze Rozmaitości. Rola Geronta w „Szelmostwach Skapena” Moliera (reż. Józef Wyszomirski) «pozwoliła [mu] najpełniej rozwinąć wszelkie efektowne odcienie swojego humoru » (Edward Csató). Ponadto zagrał Perełkę w „Zemście” Fredry (reż. Jerzy Leszczyński) i Chrząstkę w „Mazepie” Słowackiego (reż. Damian Damięcki). W r. 1950 występował też gościnnie w warszawskim Ludowym Teatrze Muzycznym jako Szwejk w „Nowych przygodach dzielnego wojaka Szwejka” M. Słobodskoja (reż. Witold Rychter). Od r. 1950 pracował w Teatrze Narodowym, grając m.in. Miechodmucha w „Krakowiakach i Góralach” (reż. Leon Schiller), Erizza w „Sułkowskim” Żeromskiego (reż. zespołowa) oraz Miłonowa w „Lesie” A. Ostrowskiego (reż. Wilam Horzyca). W r. 1952 przeniósł się do Teatru Polskiego, kierowanego przez Dąbrowskiego, gdzie zagrał m.in. Greenglasa w „Juliuszu i Ethel” Leona Kruczkowskiego (reż. Bardini), Ładę w „Domu na Twardej” Kazimierza Korcellego (reż. Dąbrowski), Schaafa w „Miesiącu na wsi” I. Turgieniewa (reż. Krzemiński). W l. 1955–7 występował także w Teatrze Syrena, odtwarzając m.in. Dyrektora Sporysza w „Sprawie Kowalskiego” Zdzisława Gozdawy i Wacława Stępnia (reż. Barbara Kilkowska). W r. 1957 zaangażował się do Teatru Współczesnego; w tym okresie, zapewne z uwagi na postępującą chorobę alkoholową, był coraz częściej obsadzany w rolach drugoplanowych, m.in. jako Żebrak I w „Operze za trzy grosze” B. Brechta (reż. Konrad Swinarski), Scheet w „Karierze Artura Ui” Brechta (reż. Erwin Axer), Orgon w „Dożywociu” Fredry (reż. Jerzy Kreczmar) i Parobek S. w „Zabawie” Sławomira Mrożka (reż. Swinarski). W l. sześćdziesiątych i siedemdziesiątych grał już głównie role epizodyczne.

W l. 1957–72 występował S. w Teatrze Telewizji, zagrał tam m.in. Żebraka II w „Operze za trzy grosze” Brechta (1958, reż. Swinarski), Dr. Kriegbauma w „Zakręcie” T. Dorsta (reż. Axer), Baptystę Minolę w „Poskromieniu złośnicy” Shakespeare’a (reż. Zygmunt Hübner), Muzyka w „Cezarze i Kleopatrze” G. B. Shawa (reż. Jerzy Gruza). Sporadycznie występował w filmach, odtwarzając m.in. Rutkiewicza w „Dwóch żebrach Adama” (1963, reż. Janusz Morgenstern wg opowiadania „Archiwum” Józefa Hena) oraz członka klubu w filmie telewizyjnym „Klub szachistów” wg noweli pod tym tytułem Aleksandra Świętochowskiego (1967, reż. Witold Lesiewicz). W Teatrze Polskiego Radia zagrał m.in. Żyda w „Weselu” Wyspiańskiego (1971, reż. Zdzisław Nardelli). Z największym uznaniem recenzentów, którzy chwalili niezwykłą sprawność fizyczną, wyczucie stylu epoki oraz głos, umiejący oddawać głębię wypowiadanych myśli, spotkały się role komediowe S-y, grane głównie w Katowicach i Krakowie. Był członkiem ZASP. Zmarł 2 VI 1974 w Warszawie z powodu choroby serca, został pochowany na cmentarzu Bródnowskim (kw. 31 H–4–6).

S. rodziny nie założył.

 

Fot. w rolach w: Arch. Artyst. i B. Teatru im. Słowackiego w Kr., Oddz. Teatr. Muz. Hist. M. Kr.; – Almanach sceny polskiej 1974/75, W. 1975; Hahn W., Shakespeare w Polsce. Bibliografia, Wr. 1958; Słown. Teatru Pol. (bibliogr., ikonogr.); – Csató E., Interpretacje. Recenzje teatralne 1945–1964, W. 1979; Dąbrowski B., Na deskach świat oznaczających, Kr. 1977–81 cz. 1 (fot.), cz. 2, 3; tenże, Teatr Polski we Lwowie w latach 1939–1945, „Pam. Teatr.” 1963 z. 1–4 s. 242, 244–6 (fot.); Grodzicki A., W teatrze życia, W. 1984; Horbatowski P., Życie teatralne we Lwowie w latach 1939–1946, „Pam. Teatr.” 1997 z. 1–4 s. 690, 711, 719; Kronika 2350 dni wojny i okupacji Lwowa: l IX 1939 – 5 II 1946, Oprac. G. Mazur i in., Kat. 2007; Linert A., Lwowskie wznowienia w pierwszym sezonie Bronisława Dąbrowskiego w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego, „Studia i Mater. z Dziej. Woj. Kat. w Polsce Lud.” T. 9: 1975 (fot.); tenże, Powojenny sezon Państwowego Polskiego Teatru Dramatycznego we Lwowie, „Pam. Teatr.” 1974 z. 3–4; Węgierski J., Lwowska konspiracja narodowa i katolicka 1939–1945, Kr. 1994; Wilno teatralne, Red. M. Kozłowska, W. 1998; – Krasiński E., Teatr Polski w Wilnie, w Białymstoku i we Lwowie. Repertuar, „Pam. Teatr.” 1963 z. 1–4, s. 265–9; Księga adresowa miasta Krakowa i województwa krakowskiego na r. 1932, Kr.; Wyspiański S., Dzieła zebrane. Teatr Wyspiańskiego, Oprac. M. Stokowa, Kr. 1968 XV z. 3; – „Gaz. Wyborcza” 1999 nr 152 (wspomnienie pośmiertne, W. Sadowy); „Słowo” 1938 nr 120, 121; – AP w Kr.: Spis ludności m. Krakowa z r. 1910; Arch. Artyst. i B. Teatru im. Słowackiego w Kr.: Afisze, programy, wycinki prasowe; IS PAN: Afisze i programy; Pracownia Dok. Teatru Inst. im. Zbigniewa Raszewskiego w W.: Teczka osobowa S-y; ZASP w W.: Akta personalne S-y; – Informacje Erwina Axera z W.

Agnieszka Kowalska

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.