Tarczyński-Alf (Tarczyński, Alf-Tarczyński) Tadeusz Władysław, pseud. Alf (1889–1985), generał brygady Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, pisarz.
Ur. 5 X w Krakowie, był synem Stanisława Tarczyńskiego i Marii z Tarczyńskich.
Uczył się od r. 1905 w III Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie, a po zdaniu matury w r. 1908 kontynuował naukę w krakowskiej Akad. Handl. W r. 1910 związał się z Tow. Gimnastycznym «Sokół». Od 1 X 1910 do 1 X 1911 odbył jako ochotnik służbę wojskową w armii austro-węgierskiej; ukończył wtedy szkołę oficerów rezerwy przy 16. Pułku Obrony Krajowej w Krakowie. W r. 1912 uzyskał w Akad. Handl. absolutorium i rozpoczął pracę jako urzędnik bankowy; równocześnie studiował literaturę polską na UJ. T.r. podjął działalność niepodległościową w «Zarzewiu» oraz Polskich Drużynach Strzeleckich, w których w r. 1913 został oficerem, a w r. 1914 komendantem Drużyny w Krakowie; przyjął wówczas pseud. Alf, który później stał się członem nazwiska.
Zmobilizowany w r. 1914, po wybuchu pierwszej wojny światowej, T.-A. służył w stopniu chorążego jako dowódca plutonu w 34. p. strzelców armii austro-węgierskiej. Ranny, leczył się od 14 XI 1914 do 1 I 1915 w szpitalu, po czym zdezerterował i wstąpił do I Bryg. Leg. Pol. Został adiutantem batalionu, a następnie dowódcą 1. komp. 5. pp. Ranny 19 V 1915 w bitwie pod Konarami (częściowo stracił wzrok), leczył się w szpitalu w Witkowicach; w czerwcu t.r. został awansowany przez brygadiera Józefa Piłsudskiego na podporucznika. Od sierpnia był instruktorem POW w Warszawie, po czym wrócił do Legionów; podczas kampanii wołyńskiej służył od 15 XI jako adiutant dowódcy 5. baonu 7. pp III Brygady; w czerwcu 1916 awansował na porucznika. Ranny 5 VII t.r. w bitwie pod Kostiuchnówką, dostał się do niewoli rosyjskiej. Przetrzymywany w obozie jeńców w Nikołajewsku w gub. samarskiej, zbiegł w grudniu 1917. Po krótkim pobycie w Moskwie dotarł w maju 1918 do I Korpusu Polskiego gen. Józefa Dowbora Muśnickiego w Bobrujsku, już jednak w momencie jego demobilizacji. Następnie przedostał się do Warszawy i od maja t.r. dowodził tam garnizonem POW.
Dn. 1 XI 1918 wstąpił T.-A. do WP i 11 XI t.r. wziął udział w rozbrajaniu w Warszawie żołnierzy niemieckich; przydzielony 29 XI do 36. pp, dowodził kompanią, a 18 II 1919 został wykładowcą i dowódcą baonu szkolnego w Szkole Podchorążych Piechoty w Komorowie koło Ostrowi Maz. Awansowany 2 XII t.r. na kapitana, był od 2 I 1920 słuchaczem Szkoły Sztabu Generalnego, skąd w kwietniu t.r. odszedł na własną prośbę i odtąd służył na froncie wojny polsko-sowieckiej jako adiutant sztabu 10. Bryg. Piechoty, a następnie szef sztabu Grupy Operacyjnej gen. Pawła Szymańskiego. Awansowany 1 IV 1920 na majora, był od lipca t.r. szefem (w zastępstwie) Sekcji Ogólnej Oddz. IV Naczelnego Dowództwa WP, a od 15 X szefem sztabu 5. DP VI Armii; po zakończeniu wojny wrócił do Szkoły Sztabu Generalnego, którą ukończył 7 IX 1921 z tytułem oficera Sztabu Generalnego. Dn. 29 IX t.r. objął stanowisko szefa sztabu 11. DP w Stanisławowie. Zweryfikowany 3 V 1922 w stopniu majora (ze starszeństwem z 1 VI 1919), został 1 XII 1924 mianowany podpułkownikiem (ze starszeństwem z 15 VIII 1924). We wrześniu 1924 objął szefostwo Wydziału (Wojskowy Komisarz Drogowy) w Oddz. IV Sztabu Generalnego, skąd 16 II 1926 przeniesiono go do Słonima na stanowisko zastępcy dowódcy 80. pp. Po powrocie do Warszawy był od 31 X 1927 zastępcą dyrektora nauk w Wyższej Szkole Wojennej. Od 20 II 1928 dowodził 18. pp w Skierniewicach (w składzie 26. DP) i 24 XII 1929 awansował na pułkownika dypl. (ze starszeństwem z 1 I 1930). W „Polsce Zbrojnej” (1929 nr 70) opublikował artykuł Ze wspomnień strzeleckich: było przecież tak niedawno. W służbowych ocenach scharakteryzowany został jako oficer o «wybitnej inteligencji, o dużym zasobie wiedzy ogólnej i fachowej», który jednak «nie wykazuje silnej woli i chęci w kierunku wykorzystania swych zdolności»; w związku z tym uznano go za przeciętnego dowódcę pułku, nadającego się raczej do służby w administracji wojskowej poza linią. Mimo to 17 V 1932 został T. szefem sztabu Dowództwa Okręgu Korpusu IV w Łodzi, a 5 XI 1935 dowódcą piechoty dywizyjnej 17. DP w Gnieźnie. Przeniesiony w r. 1937 do administracji wojskowej, został mianowany pomocnikiem dowódcy Okręgu Korpusu II w Lublinie (stanowisko to zasadniczo zamykało drogę do dalszych awansów, poza administracją wojskową). Był w okresie międzywojennym wiceprzewodniczącym ZHP na Okręg Korpusu I w Warszawie, a następnie przewodniczącym ZHP na Okręgi Korpusów: IV w Łodzi i II w Lublinie. Od r. 1932 wchodził w skład Miejskiej Komisji Teatralnej w Łodzi.
W lipcu i sierpniu 1939 przygotowywał T.-A. mobilizację w łódzkim Okręgu Korpusu IV, a po wybuchu wojny objął 3 IX t.r. funkcję jego szefa sztabu. Skierowany 9 IX do Tarakowa koło Dubna, dostał ataku serca i leczył się w Szpitalu Wojskowym nr 111 w Dubnie, a następnie w Szpitalu Wojskowym nr 110 w Zaleszczykach. Po napaści sowieckiej na Polskę ewakuował się 17 IX do Rumunii, skąd przedostał się przez Rzym do Francji, gdzie jako niezdatnego do służby liniowej skierowano go do Obozu Oficerskiego w Cerizay. Wiosną 1940 Biuro Rejestracyjne MSWojsk. oskarżyło go o tchórzostwo podczas kampanii wrześniowej, ale został oczyszczony z zarzutów w kwietniu t.r. przez Wojskowy Tryb. Orzekający. Po upadku Francji ewakuował się w czerwcu do Wielkiej Brytanii, gdzie skierowano go do Stacji Zbornej Oficerów w Rothesay na wyspie Bute. Należał tam do tzw. grupy III oficerów, którzy «nie nadają się do wojska i wobec tego do pracy szkolenia są pociągani tylko w małym stopniu». Dn. 2 I 1942 został przeniesiony w stan nieczynny. Opublikował książkę w języku angielskim i polskim pt. Homage to Chopin – W hołdzie Chopinowi (Glasgow 1943).
W związku z likwidacją Stacji Zbornej Oficerów Naczelny Wódz gen. Kazimierz Sosnkowski powołał T-ego-A-a w lipcu 1943 na wykładowcę i zastępcę komendanta Centrum Wyszkolenia Zarządu Wojskowego w Burntisland w Szkocji, z zadaniem przygotowywania kadry administracji wojskowej, mającej przejąć zarządzanie na ziemiach zachodnich wyzwolonej Polski. Po zakończeniu wojny T.-A. został w lutym 1946 przeniesiony do dyspozycji dowódcy I Korpusu Polskiego gen. Stanisława Maczka. Od września t.r. należał do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia, z którego 11 IX 1948 został zwolniony.
T.-A. pozostał na emigracji; zamieszkał w Londynie, gdzie utrzymywał się z pracy fizycznej. Był współzałożycielem powstałego w r. 1947 w Londynie Inst. Józefa Piłsudskiego i w l. 1959–64 pełnił funkcję jego wiceprezesa, a w l. 1964–70 prezesa; był też w l. 1969–81 przewodniczącym Rady Instytutu. W piłsudczykowskiej Lidze Niepodległości Polski był członkiem Rady Naczelnej i z jej ramienia wchodził od r. 1954 w skład Tymczasowej Rady Jedności Narodowej, a od r. 1962 Rady Jedności Narodowej. Dn. 1 I 1964 gen. Władysław Anders awansował go na generała brygady. T.-A. był też członkiem organizacji kombatanckich, m.in. Koła 1. Dyw. Piechoty Legionów, Koła 5. Pułku Piechoty Legionów, oraz Koła SPK (Stow. Kombatantów Polskich) nr 11 (Środkowy Wschód) i Koła Generałów i Pułkowników b. Wyższych dowódców. Publikował w londyńskiej prasie emigracyjnej artykuły wspomnieniowe i literackie, m.in. w „Wiadomościach” (Zwyciężyłem, 1952 nr 338, Ze wspomnień o Piłsudskim. i zakała rodziny>, 1954 nr 432), „Dzienniku Polskim i Dzienniku Żołnierza” (Najszczęśliwszy tydzień w moim życiu, 1958 nr z 11 XI) oraz „Orle Białym”. W r. 1969 ogłosił w Londynie powieść Włosienica na Jedwabiu mówiącą o życiu malarza Fra Filippo Lippiego. Uczestniczył w I Kongresie Współczesnej Nauki i Kultury Polskiej na Obczyźnie i w zbiorze poświęconym temu wydarzeniu („Kongres Współczesnej Nauki i Kultury Polskiej na Obczyźnie, Londyn 9–12 września 1970”, Red. M. Sas-Skowroński, Londyn 1970) zamieścił szkic Instytut Józefa Piłsudskiego w Londynie. W pierwszej części pracy zbiorowej „Polska piechota” (Londyn 1974) ukazały się jego wspomnienia z kampanii wołyńskiej Leg. Pol. pt. Na reducie Piłsudskiego. W r. 1979 ogłosił w Londynie książkę Wspomnienia oficera Pierwszej Brygady. W r. 1976 został laureatem Jubileuszowej Nagrody Kiermaszu Książki Polskiej w Szwajcarii. W l. sześćdziesiątych i siedemdziesiątych wygłaszał prelekcje w Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa. T.-A. zmarł 26 I 1985 w Londynie, jego prochy złożono 21 IX t.r. na cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Był odznaczony m.in. Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari, Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą, Krzyżem Komandorskim i Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, czterokrotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Niepodległości, Medalem «Za Wojnę 1918–1921», Medalem 10-lecia Odzyskanej Niepodległości, Srebrnym i Brązowym Medalami za Długoletnią Służbę, oraz Krzyżem Kampanii Wrześniowej 1939.
W zawartym w r. 1913 małżeństwie ze Stanisławą z Manaczyńskich, pseud. Kama, podoficerem Polskich Drużyn Strzeleckich w Krakowie, miał T.-A. syna Mieczysława Tadeusza (ur. 1914), porucznika marynarki, w kampanii wrześniowej 1939 r. obrońcę Helu, uczestnika ucieczki 1 X t.r. na kutrze pościgowym straży granicznej «Batory» z Helu do Szwecji, służącego od marca 1944 w Polskiej Marynarce Wojennej na kontrtorpedowcach ORP «Błyskawica» i ORP «Krakowiak», po demobilizacji w r. 1947 pływającego jako oficer na statkach handlowych, osiadłego w r. 1952 w Edmonton w Kanadzie i pracującego jako geodeta.
Cygan, Oficerowie Leg. Pol., V (fot.); Kadry morskie Rzeczypospolitej, T. II: Polska Marynarka Wojenna, Cz. 1: Korpus oficerów 1918–1947, Gd. 1996; Kosk, Generalicja, II (fot.); Kryska-Karski–Żurakowski, Generałowie; Mały słownik pisarzy polskich na obczyźnie 1939–1980, W. 1992; Stawecki P., Oficerowie dyplomowani Wojska Drugiej Rzeczypospolitej, Wr. 1997; – Chocianowicz W., W 50-lecie Powstania Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, Londyn 1969; Hładkiewicz W., Polska elita polityczna w Londynie 1945–1972, Zielona Góra 1994; Jarno W., Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918–1939, Ł. 2001; Jędrzejewicz W., Kronika życia Józefa Piłsudskiego 1867–1935, Londyn 1986 I–II; toż, Uzupełnienia i zmiany, Londyn 1986; Kierownictwo Obozu Niepodległościowego na obczyźnie 1945–1990, Red. A. J. Szkuta, Londyn 1996; Komitet uczczenia czynu zbrojnego Józefa Piłsudskiego 6-go sierpnia 1914, Londyn 1964 s. 27, 33; Kuropieska J., O opiniowaniu oficerów Armii II Rzeczypospolitej, „Wojsk. Przegl. Hist.” R. 15: 1970 nr 3 s. 334; Literatura pol. na obczyźnie, II; Milewska W. i in., Legiony Polskie 1914–1918, Kr. 1998; Mobilizacja uchodźstwa do walki politycznej 1945–1990, Red. L. Kliszewicz, Londyn 1995; Turkowski R., Parlamentaryzm polski na uchodźstwie 1945–1972, W. 2001; toż, 1973–1991, W. 2002; Zuziak J., Instytut Józefa Piłsudskiego w Londynie, Londyn 2002; – Dziennik personalny MSWojsk., W. 1921 nr 38 s. 1435; toż, W. 1922 s. 31; toż, W. 1924 nr 131 s. 732; toż, W. 1926 nr 10 s. 55; toż, 1927 nr 25 s. 299; toż, 1928 nr 4 s. 33; toż, 1929 nr 21 s. 439; Kadry morskie Rzeczypospolitej, T. V: Polska Marynarka Wojenna. Dokumentacja organizacyjna i kadrowa oficerów, podoficerów i marynarzy (1918–1947), Red. J. K. Sawicki, Gd. 2011; Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917), W. 1917; Lista starszeństwa oficerów zawodowych MSWojsk., W. 1922 s. 31; Mękarski S., Zapiski z Rothesay 1940–1942, Oprac. A. Adamczyk, Londyn–Piotrków Trybunalski 2003; Polskie pseudonimy wojskowe 1908–1918. Związek Walki Czynnej – Związek Strzelecki – Polskie Drużyny Strzeleckie – Legiony Polskie – Polska Organizacja Wojskowa – V Dyw. Syberyjska, Oprac. J. M. Olexińska, Lw. 1928; Rocznik oficerski, W. 1923, 1924, 1928, 1932; Sprawozdanie dwudzieste drugie Dyrekcji Gimnazjum III w Krakowie za r. szk. 1905, Kr. 1905 s. 72; toż za r. szk. 1906, Kr. 1906 s. 88; toż za r. szk. 1907, Kr. 1907 s. 98; toż za r. szk. 1908, Kr. 1908 s. 103, 104; Umiastowski R., Dziennik wojenny, 18 IX 1939 – 19 IX 1945, Oprac. P. M. Żukowski, W. 2009; – „Pam. Liter.” (Londyn) R. 3: 1980, R. 9: 1985; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne z r. 1985: „Dzien. Pol.” nr 220, „Dzien. Pol. i Dzien. Żołnierza” (Londyn) nr z 30 I, 7 II (J. Rowiński), „Tyg. Powsz.” nr 39; – B. Pol. Ośrodka Społ.-Kult. w Londynie: Arch. Jeżewskiego, kartoteka T-ego-A-a; CAW: Kolekcja Generałów i Osobistości, sygn. I.480.824, I.340.1.229 (akta personalne); Inst. J. Piłsudskiego w Londynie: sygn. KOL.113; IPiM Sikorskiego: sygn. A.XII.27/67, akta ewidencyjne, sygn. A.VI.13/1, Ref. Odzn. 84 poz. 81/74, Ref. Odzn. 87 poz. 28/79; – Informacje Wioletty Mioduszewskiej z W. i Jana Tarczyńskiego z Londynu.
Andrzej Suchcitz