INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Tadeusz Zdzisław Szefer (przybrane nazwisko Rayski)  

 
 
1896-08-01 - 1960-07-02
Biogram został opublikowany w latach 2010-2011 w XLVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szefer Tadeusz Zdzisław, pseud.: Zdzisław Nienaski, Biskup, Kościelny, przybrane nazwisko Tadeusz Rayski (1896–1960), kapitan Wojska Polskiego, oficer Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego.

Ur. 1 VIII w Serejach (pow. Sejny, gub. suwalska) w rodzinie ewangelicko-reformowanej, był synem Kazimierza (zob., tu informacje o rodzeństwie S-a) i Zofii z Rayskich (1867–1967).

Od r. 1906 uczył się S. w Warszawie w Gimnazjum im. Mikołaja Reya. Następnie przeniósł się do prywatnego gimnazjum Falkiewicza w Mińsku, gdzie wstąpił do Tow. Gimnastycznego «Sokół». Naukę kontynuował w gimnazjum w Humaniu, dokąd w czasie pierwszej wojny światowej przeniosła się rodzina. W r. 1916 wstąpił tam do Tow. Samokształceniowego Młodzieży oraz działał w skautingu, m.in. jako drużynowy w 1. drużynie im. Tadeusza Kościuszki. W lutym 1917, pod pseud. Zdzisław Nienaski, wstąpił do KN – nr 3 POW; współredagował wtedy pisma konspiracyjne „Przedświt” i „Iskra”. Zorganizował ucieczkę żołnierzy II Korpusu Polskiego (w tym swego brata Stanisława), internowanych przez Niemców po bitwie pod Kaniowem (11 V 1918) w obozie w Chrystynowie. Wraz z bratem i innymi żołnierzami usiłował w sierpniu t.r. przedostać się na północ Rosji, do oddziału murmańczyków, jednak w Niżnym Nowogrodzie grupa została aresztowana przez funkcjonariuszy Wszechrosyjskiej Komisji Nadzwycz. do Walki z Kontrrewolucją, Spekulacją i Nadużyciami Władzy. Więźniowie przewiezieni do Moskwy, zbiegli lub zostali uwolnieni. Następnie przez Kijów S. dotarł do Polski.

Dn. 11 XI 1918 wstąpił S. do WP; służył w baonie harcerskim w Warszawie, po czym 11 IV 1919 został przydzielony do 6. p. artylerii polowej (pap). W sierpniu t.r. awansował do stopnia plutonowego, a 1 XII rozpoczął naukę w Szkole Podchorążych Artylerii w Poznaniu, którą ukończył w maju 1920. Przydzielony 11 VI t.r. do dowództwa 4. pap na stanowisko oficera zwiadowczego, brał udział w letnio-jesiennych walkach wojny polsko-sowieckiej. Wyróżnił się w walkach w rejonie Ihumenia (4 VII) oraz pod Słonimem i Wołkowyskiem; 11 X mianowano go podporucznikiem. Przeniesiony 18 X do 1. pap na stanowisko oficera 1. baterii, wrócił 23 X 1921 do 4. pap stacjonującego w Inowrocławiu. Dn. 7 X 1922 zdał maturę przed Komisją Kuratorium Okręgu Warszawskiego. Awansowany 15 II 1923 na porucznika, ukończył t.r. kurs ekwitacyjny dla oficerów administracyjnych Okręgu Korpusu Nr VIII w Toruniu, zorganizowany przy 15. pap w Bydgoszczy, a następnie w r. 1924 kurs broni chemicznej w Warszawie. Służąc nadal w 4. pap, był najpierw zastępcą dowódcy baterii, potem oficerem baterii, a od r. 1926 p.o. adiutantem pułku. Dn. 22 XI 1928 przeniesiono go do 26. pap w Skierniewicach i od 9 I 1930 dowodził w nim 2. baterią.

W r. 1931 został S. skierowany na sześciotygodniowy kurs informacyjno-wywiadowczy, zorganizowany przez Oddz. II Sztabu Głównego WP, a następnie odbył jako referent praktykę wywiadowczą w kluczowej na kierunku niemieckim Ekspozyturze Nr 3 Oddz. II Sztabu Głównego WP w Bydgoszczy. W związku ze złym stanem zdrowia ojca wrócił t.r. do 26. pap. Stałą służbę w wywiadzie podjął w r. 1934 jako referent kontrwywiadowczy Ekspozytury Nr 3. Dn. 21 X 1935 został skierowany do Wolnego Miasta Gdańska na Posterunek Oficerski Nr 4, działający przy Wydz. Wojskowym Komisariatu Generalnego RP. Podjął pracę ofensywną i kontrwywiadowczo-ofensywną na terenie Prus Wschodnich ze szczególnym uwzględnieniem Królewca i Tylży oraz Wolnego Miasta Gdańska i bazy niemieckiej Marynarki Wojennej w Piławie (Pillau). Dn. 1 I 1936 awansował do stopnia kapitana, a w kwietniu 1939 objął w Posterunku Oficerskim Nr 4 stanowisko oficera kontrwywiadowczego; działał pod pseud. Biskup.

Dn. 31 VIII 1939 ewakuował się S. z Gdańska do Bydgoszczy, skąd wycofywał się z Ekspozyturą Nr 3 do granicy z Rumunią, a następnie przez Bałkany dotarł do Francji. Tam w styczniu 1940 znalazł się w grupie oficerów wytypowanych, na podstawie porozumienia gen. Władysława Sikorskiego i admirała J. F. Darlana, do służby w polskiej sekcji wywiadowczej przy Admiralicji Francuskiej. W maju t.r. otrzymał rozkaz wyjazdu do Budapesztu, do czego jednak nie doszło z powodu kapitulacji Francji. Następnie, jako oficer wywiadowczy i zastępca kierownika Ekspozytury «A» (Ateny) płk. pilota Edwarda Lewandowskiego (pseud. Ostoja), został skierowany do Grecji. Wskutek zatargu z posłem RP Władysławem Schwarzburg-Güntherem, sprzeciwiającym się jego fikcyjnemu zatrudnieniu, został przeniesiony do Salonik z zadaniem utworzenia tam wywiadowczej placówki oficerskiej. Pod pseud. Kościelny działał w Grecji jako uchodźca cywilny («zredukowany dyplomata»). Zwerbował wtedy Jerzego Iwanowa-Szajnowicza (pseud. Athos), z którym po zajęciu Grecji przez wojska niemieckie w kwietniu 1941 wyjechał do Jerozolimy. Odtąd służył tam jako oficer wywiadu w Ekspozyturze «T» (Turcja) Oddz. II Sztabu Naczelnego Wodza. Dn. 1 I 1945 został szefem placówki wywiadowczej nr 7 («Turcja») z siedzibą w Stambule, podległej Ekspozyturze Wschód «Eswu» z siedzibą w Kairze; jej głównym zadaniem było przygotowanie, w porozumieniu z brytyjskim Secret Intelligence Service, warunków dla powojennej działalności przeciw ZSRR. W obszarze działania S-a (pseud. Tadeusz Rayski) znajdowały się poza Turcją Jugosławia, Rumunia i Bułgaria. W r. 1947 przybył S. do Wielkiej Brytanii, gdzie wstąpił do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia (PKPR); służył w nim do 6 VI 1949 jako oficer łącznikowy.

S. pozostał na emigracji w Londynie i pracował jako urzędnik w Victoria and Albert Museum. Był sekretarzem honorowym Rady Polskiego Kościoła Ewangelicko-Reformowanego na Uchodźstwie. Podczas pobytu w Polsce zmarł 2 VII 1960 w Warszawie; został pochowany na cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym. Był odznaczony m.in.: Krzyżem Walecznych (1921), Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (1928), Medalem Pamiątkowym «Za wojnę 1918–1921» (1928), Medalem Niepodległości (1936) i Srebrnym Krzyżem Zasługi (1938).

W zawartym 18 XII 1932 małżeństwie z Laurą z domu Challier (1907–1988) miał S. syna Tadeusza Jana Kazimierza (1933–1936) oraz córki: Zofię Renatę 1.v. Przybylską, 2.v. Dębską (ur. 1937), pielęgniarkę, i Marię Teresę zamężną Bartczak (ur. 1939), inżyniera mechanika.

Postać S-a występuje w książce Stanisława Strumpha Wojtkiewicza „Agent Nr 1” (W. 1959), przedstawiającej zbeletryzowane dzieje Iwanowa-Szajnowicza.

 

Dubicki T., Suchcitz A., Oficerowie wywiadu WP i PSZ w latach 1939–1945, W. 2009 I 293–6 (fot.); – Ciechanowski J., Dubicki T., Turcja, w: Polsko-brytyjska współpraca wywiadowcza podczas II wojny światowej, Red. T. Dubicki i in., W. 2004 s. 332–3; Grabarczyk T., Struktura, organizacja i metody działania bydgoskiej ekspozytury polskiego wywiadu w latach 1930–1939, Tor. [b.r.w.] s. 78–9; Jastrzębski W., Major Żychoń i bydgoska ekspozytura wywiadu, Bydgoszcz 1994 s. 49, 56; Kliszewicz L., Placówki wojskowej łączności kraju z centralą w Londynie podczas II wojny światowej, W.–Londyn 1999 III 200; Kriegseisen W., Dzieje Zboru ewangelicko-reformowanego w Sielcu koło Staszowa, „Jednota” 1989 nr 1–4; Pepłoński A., Wywiad Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie 1939–1945, W. 1995 s. 34–5, 145–6; Rej K. J., Ewangelicka służba duszpasterska w Wojsku Polskim 1919–1950, W. 2000; Woźny A., Niemieckie przygotowania do wojny z Polską w ocenach polskich naczelnych władz wojskowych w latach 1933–1937, W. 2000 s. 55; – Polsko-brytyjska współpraca wywiadowcza podczas II wojny światowej. Wybór dokumentów, Oprac. J. S. Ciechanowski, W. 2005 II 350; Rocznik oficerski, W. 1923, 1924, 1928, 1932; Rybka R., Stepan K., Rocznik oficerski 1939, Kr. 2006; – „Dzien. Pol. i Dzien. Żołnierza” 1960 nr 172 (nekrolog); – Pol. Ośrodek Społ.-Kult. w Londynie: Arch. B. Jeżewskiego, sygn. 301 (kwestionariusz wypełniony przez Mazierską), sygn. 402 (Kartoteka oficerów łączności PKPR przy London Appointment Office); CAW: Akta personalne, sygn. 1769/89/5080; IPiM Sikorskiego: sygn. KOL. 242/63, A. XII. 24/19, 27, 113; Rossijskij gosudarstvennyj voenno-istoričeskij archiv w Moskwie: F. 308 k. 11–64; – Informacje córki, Marii Teresy Bartczak z W.

Tadeusz Dubicki i Andrzej Suchcitz

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Ludwik Hieronim Morstin

1886-12-12 - 1966-05-12
dyplomata II RP
 

Kazimierz Gliński

1850-06-13 - 1920-01-01
poeta
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Stefan Rowiński

1875-08-10 - 1943-11-27
działacz polityczny
 

Jan Kubisz

1848-01-24 - 1929-03-26
nauczyciel
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.