INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Teodor Aleksander Roland  

 
 
1862-07-07 - 1928-10-10
 
Biogram został opublikowany w latach 1988-1989 r. w XXXI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Roland (pierwotne nazwisko Konopka) Teodor Aleksander (1862–1928), aktor. Ur. 7 VII w Siedlcach, był synem sekretarza biura pow. gostynińskiego a następnie naczelnika pow. w Kutnie, Artura Konopki i Felicji z Synakiewiczów.

Wcześnie osierocony, wychowywał się R. u właścicieli ziemskich Dubieckch. Uczył się w gimnazjum w Warszawie, później brał lekcje gry scenicznej u aktora Warszawskich Teatrów Rządowych Władysława Szymanowskiego. Występy na scenie rozpoczął pod nazwiskiem Konopka, prawdopodobnie latem 1884 w warszawskim teatrzyku ogródkowym «Belle Vue» pod dyrekcją Józefa Puchniewskiego. W t.r. uciekł przed służbą wojskową w armii rosyjskiej do Krakowa. Od 4 X 1884 do połowy września 1891 był aktorem teatru krakowskiego; z jego zespołem wyjeżdżał w okresach letnich na występy do Piotrkowa i Częstochowy (1886), Krynicy i Szczawnicy (1887, 1889). Wg wspomnień Józefa Śliwickiego, wyjeżdżając z Krakowa we wrześniu 1891, posłużył się paszportem aktora krakowskiego Rolanda. Odtąd do końca życia używał tego nazwiska na scenie i w życiu prywatnym. Od września 1891 do lutego 1892 występował w teatrze polskim pod dyrekcją Łucjana Kościeleckiego w Petersburgu, a od marca 1892 z częścią tego zespołu w Rydze, Mitawie i Lipawie, w sezonie 1892/3 również w zespole polskim w Petersburgu pod dyrekcją Kazimierza Kamińskiego, a od lutego do czerwca 1893 w objeździe po wielu miastach cesarstwa, m. in. w Rydze, Lipawie, Mitawie, Dźwińsku, Moskwie, Jelizawietgradzie, Jekatierynosławiu, Kamienskoje. Dn. 13 VII 1893 debiutował w Warszawie na scenie Teatru Letniego w roli Józefa w komedii „Wejście w świat” Z. Przybylskiego. Zaangażowany wówczas do zespołu dramatu Warszawskich Teatrów Rządowych nie opuścił go już do końca życia; również po utworzeniu w r. 1918 Teatrów Miejskich występował nadal w zespole Teatru «Rozmaitości», a od r. 1924 do śmierci w Teatrze Narodowym (od r. 1925 jako emeryt). W r. 1918 należał do Zarządu Zrzeszenia Artystów Teatru «Rozmaitości». Obchodził jubileusze: 24 II 1910 25-lecia i 12 V 1923 35-lecia.

Na scenie warszawskiej R. szybko zajął stanowisko wybitne. Był już wtedy aktorem ukształtowanym przez terminowanie w teatrze krakowskim i pobyt w dobrych zespołach Kościeleckiego i Kamińskiego. Niewysoki, ledwie średniego wzrostu, lecz o sylwetce szczupłej, zgrabnej, miał sympatyczne rysy twarzy i piękny barytonowy głos. Początkowo grał postacie, które wg dawnego podziału ról przeznaczone były dla tzw. amanta lekkiego i lirycznego, następnie także role młodych mężczyzn tzw. serio, pogłębione psychologicznie. Jego talent i kultura sceniczna oraz duża skala możliwości aktorskich sprawiły, że występował i sukcesy odnosił zarówno w dramacie, jak i w komedii, w sztukach kostiumowych, romantycznych a także w dramatach współczesnych, modernistycznych. I w życiu, i na scenie odznaczał się niezwykle żywym, skłonnym do uniesień zachowaniem. Gra jego była pełna żywiołowego temperamentu, wymowa szybka, dynamiczna, pełna tzw. uczucia; miał «głos jak piorun i dykcję jak płomień» – pisał Władysław Bogusławski.

R. miał bardzo duży repertuar, w tym wiele ról tzw. popisowych, w których zasłynął; grał je przez wiele lat przede wszystkim w Warszawie a także na innych scenach i w różnych miastach w czasie gościnnych występów. Były to: słynny Maciuś w „Zaczarowanym kole” L. Rydla, Janek w „Lenie” M. Jasieńczyka, tytułowa w „Mazepie” J. Słowackiego, Wołodyjowski w scenicznych adaptacjach H. Sienkiewicza: „Ogniem i mieczem”, „Potop”, „Pan Wołodyjowski”, „Hajduczek” oraz tytułowa w „Kościuszce pod Racławicami” W. L. Anczyca. Inne wybitne role R-a to: Wacek w „Wicku i Wacku” Z. Przybylskiego, Kochański we „Flircie” M. Bałuckiego, Nick w „Marii Stuart” Słowackiego, Hilary w „Mężu z grzeczności” A. Abrahamowicza i R. Ruszkowskiego, Chlestakow w „Rewizorze” N. Gogola, Jerzy Boreński w „W sieci” J. A. Kisielewskiego, Niuniek Lubicz w „Dramacie Kaliny” Z. Kaweckiego, Figaro w „Weselu Figara” P. Beaumarchais’go, Stanisław Potocki w „Nocy listopadowej” S. Wyspiańskiego, Strełkow w „Tamtym” G. Zapolskiej, Jasiek w „Południcy” L. Staffa, Gustaw-Konrad w „Dziadach” A. Mickiewicza. Grał ok. dziesięciu ról w komediach A. Fredry, z których najlepsze to: Wacław („Zemsta”), Zdzisław („Pan Benet”), Pan („Świeczka zgasła”), Paolo („Rewolwer”). Talent charakterystyczny wykazał w świetnie granym Straszu w „Rozbitkach” J. Blizińskiego. Wysportowany, przez długie lata zachował młodzieńczy wygląd a także sposób gry, toteż mógł z powodzeniem jeszcze w r. 1919 grać Mazepę, a w r. 1923 Gustawa-Konrada. Uchodził za znakomitego recytatora, szczególnie poezji romantycznej; występował też często na wieczorach poetyckich. W rolach dramatycznych i jako recytator występował poza sceną macierzystą w teatrach w Warszawie i wielu miastach polskich, a także w Rosji, m. in. w Kijowie i w Petersburgu.

W l. 1911–28 R. grał w kilkunastu filmach, m. in. w „Dziejach grzechu” (wg powieści S. Żeromskiego, reżyseria A. Bednarczyk, 1911), „Sądzie Bożym” (wg „Sędziów” S. Wyspiańskiego, reżyseria S. Knake-Zawadzki, 1911), „Tamtym” (wg sztuki G. Zapolskiej, reżyseria W. Lenczewski, 1921), „Panu Tadeuszu” (wg A. Mickiewicza, reżyseria R. Ordyński, 1928). W początku l. dwudziestych R. znalazł się we władzach powstałej wówczas Pierwszej Polskiej Spółdzielni Kinematograficzno-Artystyczuej «Artfilm». Uczył gry scenicznej: w l. 1911–16 w Klasie Dramatycznej przy Warszawskim Tow. Muzycznym, w l. 1914/15 także w Szkole Aplikacyjnej przy Warszawskich Teatrach Rządowych, w l. 1916–21 w Warszawskiej Szkole Dramatycznej. Od r. 1922 był członkiem zasłużonym Związku Artystów Scen Polskich. W środowisku teatralnym miał opinię człowieka bardzo koleżeńskiego, towarzyskiego, entuzjasty wielu spraw, także żarliwego patrioty. Jako jeden z pierwszych aktorów został odznaczony Orderem Polonia Restituta. R. zmarł 10 X 1928 w Warszawie i został pochowany na cmentarzu Powązkowskim.

W małżeństwie (od 15 VIII 1895) z aktorką Heleną Marią Szymborską (1872–1952), która następnie występowała jako Helena Rolandowa, miał R. dwóch synów, również aktorów: Witolda i Jerzego (zob.).

Syn R-a Witold (ur. 1898) w sezonach 1920/1 i 1921/2 był aktorem Teatru Polskiego w Warszawie, w l. 1922/3 i 1923/4 Teatru Narodowego w Toruniu; potem znowu w Warszawie: w l. 1924–6 w Teatrze Letnim, w l. 1926–7 w Teatrze «Ćwiklińskiej i Fertnera», w l. 1927–9 w rewiowym teatrze «Perskie Oko», następnie «Morskie Oko». Zdolny aktor komediowy, na scenach dramatycznych grał z powodzeniem role amantów, w teatrach rewiowych wybił się jako dobry piosenkarz i tancerz. Grał też w filmach. Zginął 27 V 1929 w wypadku samochodowym pod Łowiczem.

 

Słown. Teatru Pol. (bibliogr., ikonogr., fot.); Orzechowski E., Repertuar teatru krakowskiego 1885–1893, W. 1972; – Banaszkiewicz W., Witczak W., Historia filmu polskiego, W. 1966 I; Cmentarz Powązkowski w Warszawie, W. 1984; Jasińska Z., Żywot Kazimierza Kamińskiego, W. 1976; Wilski Z., Polskie szkolnictwo teatralne 1811–1944 Wr. 1978; – Paraf. św. Wawrzyńca w Kutnie: Akt ur. nr 258/1862; – Bibliogr. do Witolda: IS PAN, Pracownia Dokumentacji Teatru Pol.: Album Witolda Rolanda (zdjęcia i rec.).

Krystyna Zawadzka

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Jerzy Roland

1900 lub 1903 - 1940 aktor teatralny
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Wojciech Korfanty

1873-04-20 - 1939-08-17
działacz narodowy
 

Władysław Wagner

1912-09-17 - 1992-09-15
żeglarz
 

August Emil Fieldorf

1895-03-20 - 1953-02-24
generał brygady WP
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Stanisław Opolski

1876-05-06 - 1918-10-21
profesor
 

Wojciech Rogalski

1868-04-10 - 1940-10-30
generał WP
 

Efraim Seidenbeutel

1902-06-07 - 1945
malarz
 

Jan Kucharzewski

1876-05-27 - 1952-07-04
adwokat
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.