INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Tomasz Czapski h. Leliwa     

Tomasz Czapski h. Leliwa  

 
 
Biogram został opublikowany w 1938 r. w IV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Czapski Tomasz, h. Leliwa (1711–1784), starosta knyszyński, bratjański i radzyński, syn Piotra Jana, wojewody pomorskiego, i Konstancji z Gnińskich, miał po matce bogate starostwo knyszyńskie. Za żoną swoją Marią, córką Jana Ansgarego Czapskiego, podskarbiego w. kor., a wdową po Antonim Potockim, staroście kołomyjskim, urodzoną w Nowejwsi p. Płowężem 1723, zm. w Warsz. 1774 (wybito z okazji jej śmierci medale większe i mniejsze srebrne), wziął starostwo bratjańskie i ląkorskie, oba za konsensem królewskim. Poprzednio już był wziął w r. 1740 za zgodą króla starostwo radzyńskie. Te trzy starostwa oddał w r. 1772 w ręce komisarzy pruskich, sam złożył homagium 27 IX 1772. Na Podlasiu miał także starostwo goniądzkie. Poza tym posiadał rozległe dobra własne w Prusiech Królewskich: Golębiewo i Rościszewo pod Skarszewami, Suchostrzygi p. Tczewem, Ełganowo, Kłobuczewo, Zakrzewko pod Gdańskiem, w okolicy Radzyna zaś Szczuplinki, Nowymłyn, Powiatek, Wardęgowo z przyległościami, Linowo, Boguszewo, Dąbrówkę i Rywałd; pod Wąbrzeźnem Wronie. Mieszkał częścią w Mełnie, częścią w Warszawie. W l. 1735–7 przebywał z polecenia ojca we Francji (diariusz tej podróży w archiwum smoguleckim). W druku jest jego Summarium documentorum jako podstawa skargi sądowej przeciw Michałowi Czapskiemu, wojewodzie malborskiemu 1776 r. O udziale jego w uprzemysłowieniu kraju świadczy to, że podpisał ustawę kompanii Manufaktur wełnianych, zawiązanej w r. 1766 i aprobowanej przez króla. Poza tym smutną po sobie pozostawił pamięć. Człowiek niesłychanie bogaty, słynął w młodym wieku z szaleństw, znęcań nad ludźmi i licznych okrucieństw. Stwierdził to w r. 1749 trybunał piotrkowski, przed którym prześladowani przez Cz-go szlachta i żydzi, uzyskawszy poparcie J. Kl. Branickiego, uzyskali wyrok, skazujący starostę i jego matkę na ogromne grzywny. Kronika parafialna w Radomnie (pow. lubawski) pisze o nim pod r. 1756, że gorzej niż Szwedzi i Moskale niszczyli mieszkańców starostwa bratjańskiego Cz. i dzierżawca jego Jeżewski, »qui ambo hominum sanguinem ut dracones sugebant«, tak iż »incolae annihilati et penitus attriti per Jeżewski et Czapski«. Cz. umarł 26 III 1784. Mimo wszystkich wad i wybryków rozumiał on potrzebę reform, garnął się do Czartoryskich i miał daleko idące zamiłowania kulturalne. Zgromadził znaczną galerię obrazów, zbiór rycin oraz duży księgozbiór, który mieścił się swego czasu w kamienicy jego w Gdańsku, później zaś przeniesiony został do pałacu jego w Warszawie. Pałac ten wraz z księgozbiorem i bogatymi pamiątkami przeszedł przez jedyną jego (po córce) wnuczkę Marię Radziwiłłównę, późniejszą generałową Wincentową Krasińską, w dom Krasińskich, a zbiory te stały się podwaliną biblioteki i muzeum Krasińskich w Warszawie. W bibliotece tej znajduje się obszerna korespondencja dotycząca Cz-go oraz jego bliższej i dalszej rodziny.

 

Exlibris jego, sporządzony w Gdańsku, sztychowany przez Deischa, należy do najpiękniejszych polskich exlibrisów.

Piękny portret przez R. Mengsa znajduje się w Muzeum Krasińskich w Warszawie.

Arch. gdań. 300, 41, nr 27 k. 165. Inform. archiwalne ks. prał. Czapskiego z Poznania; Kronika paraf. w Godziszewie p. Skarszewami i w Radomnie p. Nowymmiastem; Estr. XIV 518; Bär, Adel u. Adl. Grundbesitz Wpr. nr 778 passim; tenże, Westpreussen unter Friedr. d. Gr. II, 549 n., 747; Froelich Gesch. d. Kr. Graudenz, I 214; Czaplewski, Senatorowie świeccy, w R. T. N. Tor. 26–9, s. 62, 117, 168; Semrau, Beiträge zur Gesch. d. Stadt Neumark, 70; Korzon, Wewn. dzieje Pol. za Stan. Aug., 1897, II 231; Bartoszewicz w Enc. Org. Rp. B. Czart. 658.          

Ks. Alfons Mańkowski

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.