INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Tomasz Sobocki (z Soboty) h. Doliwa  

 
 
brak danych - 1486-02-27
Biogram został opublikowany w latach 1999-2000 w XXXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sobocki Tomasz (Tomasz z Soboty) h. Doliwa (zm. 1486), kasztelan łęczycki. Był najmłodszym z synów komornika ziemskiego łęczyckiego Filipa (zob.) i jego żony, siostry Stanisława z Lubani na Mazowszu rawskim.

W l. 1417–18 uczestniczył S. wraz z rodzeństwem w procesie o macierzyznę w Lubani przeciw Stachnie, niegdyś bratowej nieżyjącej już ich matki, który przegrali. W podziale dóbr dokonanym z ojcem i braćmi (25 X 1424) S-emu dostały się Skrzeszewy w ziemi łęczyckiej oraz Ciepień w dobrzyńskiej, ekspektatywa połowy domu w Łęczycy, a zarazem obowiązek wyposażenia dwóch sióstr. W r. 1428 zamienił on odległy Ciepień na Daszynę w Łęczyckiem. W tym i najbliższych latach wyposażył i wyprawił siostry Katarzynę i Anastazję. Mimo tych wydatków zdołał wykupić (1430) zastawy w Skrzeszewach i Sobocie. Dn. 28 V 1432 nastąpił między nim a żyjącym jeszcze jego ojcem podział sąsiadujących ze sobą domów w Łęczycy; S-emu przypadł większy z nich (domus magna), położony nad Bzurą, ze stajniami i przyległym placem; niewątpliwie tu właśnie złożyli (27 VIII 1422) przysięgę arcybp gnieźnieński Mikołaj Trąba oraz biskupi: płocki Jakub z Kurdwanowa i kujawski Jan z Niewiesza, jako świadkowie w procesie polsko-krzyżackim. Dn. 22 X 1432 mimo młodego wieku znalazł się S. wśród rozjemców swoich współklejnotników z Grzybowa i Rakowa. T.r. sprzedał Daszynę.

Największym nabytkiem S-ego był zakup miasta i wsi Soboty wraz z patronatem tamtejszego kościoła oraz pozostałego przy ojcu domu w Łęczycy (2 VI 1434). Zakupu tego dokonał wraz z bratem Janem od synowicy Małgorzaty, która odziedziczyła te dobra po komorniku Filipie, jako córka jego niedzielnego syna – Mikołaja. Suma sprzedażna wynosiła 2 tys. grzywien, po 1 tys. na każdego z braci, którzy podzielili się po połowie zakupionymi dobrami. Jako przyczynę sprzedaży podano znaczne zadłużenie tych dóbr. Spłata odpowiednich rat przez nabywców trwała aż do r. 1448, przy czym Małgorzata (żona Jakuba z Koprzywnicy h. Grzymała) otrzymała od obu stryjów wyprawę. Przeniósłszy siedzibę do Soboty, S. przestał pisać się «ze Skrzeszew». Między r. 1445 a 1447 w drodze zamiany z bratem Janem przejął on także drugą połowę Soboty, przekazując bratu Stare Skrzeszewy i dział w Dobrowie. Wsie te razem z dobrzyńskimi posiadłościami Jana odziedziczyła jego jedyna córka – Elżbieta, którą S. jako stryj wziął pod opiekę. Nie chciał jej jednak wydać za mąż tak długo, dopóki nie otrzymał gwarancji ze strony stolnika inowrocławskiego Piotra z Moszczonnego (widocznie jej wuja), że zrzeknie się ona na jego korzyść swych dóbr w ziemi łęczyckiej, tj. właśnie Starych Skrzeszew i Dobrowa. Wydana za Jana z Sumina h. Laska (któremu wniosła dobrzyńską część ojcowizny z Nowogrodem) i przymuszona przezeń («existens nyewolnycza viri sui»), Elżbieta wystawiła żądaną rezygnację. Taką przynajmniej wersję przedstawiła następnie w pozwie przeciw S-emu, wniesionym do sądu ziemskiego łęczyckiego (1453). S. – wówczas już sędzia – wygrał jednak tę sprawę wskutek niestawienia się powódki. Przed r. 1468 nabył on jeszcze Wypychów pod Giecznem, a także całość Dobrowa i Marszewo pod Żychlinem. T.r. wyraził zgodę na oprawę (200 grzywien posagu i 200 wiana) dla Doroty z Wroczyn, żony swego syna Filipa, na połowie Starych Skrzeszew, Wielkich Skrzeszew, Dobrowa i Marszewa, zapisując synowej od siebie dodatkowo 100 kóp.

Działalność publiczną rozpoczął S. w Sieradzu 4 III 1436 od przywieszenia pieczęci do dokumentu pokoju brzeskiego między Polską a zakonem krzyżackim. Wystąpił tam w gronie kilku szlachciców z ziemi łęczyckiej nie piastujących urzędu. Między 29 IV a 25 VI 1438 został miecznikiem łęczyckim. Coraz częściej występował też w sądzie ziemskim jako asesor bądź rozjemca spraw. Po zgonie Sieciecha z Łęki (zm. po 4 V 1445) został mianowany sędzią łęczyckim. Na pierwszych rokach swego urzędowania (12 IX 1447) przywrócił regularność ziemskich terminów sądowych, zaniechaną z powodu dłuższego wakansu na tej godności, związanego z bezkrólewiem. Jego nominacja była więc następstwem objęcia rządów przez Kazimierza Jagiellończyka. Dalszą reformę wprowadził następny zjazd ziemski (12 III 1448); za wolą S-ego i podsędka Andrzeja z Wróblewa uchwalono, że odtąd sędzia i podsędek mają zasiadać osobiście na terminach we wszystkich powiatach. Zbliżenie S-ego do króla zaowocowało przywilejem, przenoszącym w mieście Sobocie targ ze środy na sobotę (14 VI 1451). Zmianę tę dokument motywował zasługami właściciela miasta. Wreszcie między 28 II a 16 VIII 1459 król awansował S-ego na kaszt. łęczycką. Od tego czasu S. był częstym świadkiem w dokumentach monarchy, wystawianych na corocznych sejmach, najczęściej w Piotrkowie. W związku ze spłonięciem ksiąg grodzkich łęczyckich, wraz z wojewodą Piotrem z Oporowa i pozostałymi kasztelanami ziemi, indagował on na sejmie piotrkowskim 15 X 1461 radę królewską o możliwość dochodzenia wierzytelności przez ziemian łęczyckich. Na sejmie piotrkowskim 19 V 1467 opieczętował dokument II pokoju toruńskiego. W l.n. uczestniczył w wielkiej wróżdzie między rodami Doliwów a Roliców, która objęła ok. 60 osób z trzech województw: łęczyckiego, brzeskiego i rawskiego, zakończonej wyrokiem rozjemczego sądu wysokich dostojników (1467–73, prawdopodobnie w r. 1469). Stałym uczestnikiem łęczyckich zjazdów sejmikowych S. pozostał do końca życia, biorąc udział w ustalaniu ważnych postanowień uchwalanych przez owe zjazdy – jak zakaz pozywania przez miejscową szlachtę osób przed sąd grodzki, oprócz czterech artykułów starościńskich (1467), usprawnienie sposobu przyjmowania pozwów i regulacja stałych terminów sądów ziemskich (1477), czy układ z ziemią gostyńską w sprawie zbiegających poddanych (1478). Po raz ostatni wystąpił w sądzie grodzkim łęczyckim 1 I 1486, kiedy to ogłosił dokonaną z Mikołajem Wspinkiem z Żychlina zamianę gruntów; w zamian za skład (compositum) roli w Wypychowie uzyskał on takiej samej wielkości plac w mieście Łęczycy, przylegający do jego domu. Wkrótce potem zmarł; 27 II 1486 kaszt. łęczyckim był już jego zięć, Andrzej z Wroczyn h. Ogon.

Jedynym synem S-ego był Filip z Soboty, który nie piastował urzędów. Tylko jego wymienia przy ojcu sentencja rozjemczego sądu kończącego wspomnianą wróżdę i tylko do niego zwracali się wierzyciele po śmierci ojca. Pogląd J. Nowackiego, jakoby S. był ojcem Tomasza (zm. 1527), w literaturze (za Bartoszem Paprockim) błędnie nazywanego sędzią łęczyckim, jest zatem pomyłką, w rzeczywistości chodzi tu o wnuka. Liczbę córek S-ego nie sposób ustalić. Na pewno była nią Anna, wydana w r. 1464, lub krótko przedtem, za wspomnianego już Andrzeja z Wroczyn.

 

Urzędnicy, II/1 A; – Fałkowski W., Elita władzy w Polsce za panowania Kazimierza Jagiellończyka (1447–1492), W. 1992 s. 22–7, 101; Gąsiorowski A., Polscy gwaranci traktatów z Krzyżakami XIV–XV wieku, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” 1971 nr 2/3 s. 260; Grzegorz M., Analiza dyplomatyczno-sfragistyczna dokumentów traktatu toruńskiego 1466 r., Tor. 1970; Nowacki J., Do artykułu o „Księdze brackiej św. Krzysztofa na Arlbergu”, „Mies. Herald.” T. 10: 1931 s. 201; Szymczakowa A., Urzędnicy łęczyccy i sieradzcy do połowy XV wieku, Ł. 1984 s. 61, 82; Włodarczyk J., Sejmiki łęczyckie do początku XVI wieku, „Czas. Prawno-Hist.” T. 12: 1960 z. 2 s. 24, 26, 32–3, 40; – Acta capitulorum, II; Akta grodz. i ziem., IV, IX; Cod. epist. saec. XV, I; Knigi pol’skoj koronnoj metriki, Wyd. W. Graniczny, A. Mysłowski, W. 1914 nr 132, 172; Kod. m. Kr., I 171; Kod. mogilski, nr 140; Kod. Wpol., V 534; Kozicki Z., Inscriptiones clenodiales. Wywód szlachectwa Gościradowskich z r. 1477, „Mies. Herald.” T. 2: 1909 s. 65–7; Pawiński A., Sejmiki ziemskie […] 1374–1505, W. 1895 dod. 19–84; Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert, [Hrsg.] E. Weise, Königsberg 1939 I 181; Średniowieczne zapiski heraldyczne łęczyckie, Wyd. T. Piotrowski, Z. Wdowiszewski, „Mies. Herald.” T. 14: 1935 s. 131–3; – AGAD: Księgi grodzkie łęczyckie recognitiones 1–7 passim, ks. ziemska brzeska 4 k. 321v., księgi ziemskie łęczyckie 1–2, 6–14 passim, 18b k. 51v.–52v., ks. ziemska orłowska 2a passim, Metryka Kor., t. 26 k. 24–24v., 82 k. 50–53v.; Arch. Archidiec. w Gnieźnie: dok. 454, kopiarz B 3 k. 47–47v., B 5 k. 167v.–168v.; AP w Tor.: dok. 2328; B. Czart.: Teki Pstrokońskiego, 3344 s. 19–20.

Janusz Bieniak

 

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Mikołaj Kopernik

1473-02-19 - 1543-05-21
astronom
 

Kazimierz Jagiellończyk

1458-10-03 - 1484-03-04
święty
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.