Taszycki Witold Klemens Józef (1898–1979), slawista, językoznawca, onomasta, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Ur. 20 VI w Zagórzanach (pow. gorlicki), był synem Bolesława Chrystiana Strzemię-Taszyckiego, kierownika szkoły ludowej w Zagórzanach, i Jadwigi Anieli z domu Butrymowicz. Miał brata Bronisława Antoniego (1892–1961), doktora praw UJ, adwokata i sędziego, żonatego z Wiktorią z Małachowskich, oraz siostrę Zofię, urzędniczkę bankową.
W r. 1906 rodzina przeniosła się do Krakowa, gdzie T. ukończył sześć klas gimnazjum w Podgórzu, a w l. 1915–17 kontynuował naukę (klasę siódmą i ósmą) w III Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego. Zainteresowany Łużycami, został w r. 1916 przyjęty do Macierzy Łużyckiej w Budziszynie. Dn. 22 VI 1917 zdał maturę, po czym rozpoczął studia z zakresu filologii polskiej i słowiańskiej na Wydz. Filozoficznym UJ. W r. 1918 otrzymał roczne stypendium na Uniw. im. św. Klimenta Ochrydzkiego w Sofii i studiował tam pod kierunkiem B. Coneva, L. Mileticza, S. Mladenova i B. Peneva. Do Krakowa wrócił w r. 1919 i kontynuował studia na UJ; doktorat z filozofii w zakresie filologii słowiańskiej obronił 2 V 1922 na podstawie rozprawy Imiesłowy czynne, teraźniejszy i przeszły I. w języku polskim (Kr. 1924) napisanej pod kierunkiem Jana Łosia. Zaproponowano mu 19 V 1922 objęcie na UJ stanowiska lektora języka bułgarskiego; mianowany 30 VI t.r., został zatrudniony 1 XI. Dla krakowskiego „Przeglądu Współczesnego” napisał popularne artykuły: O przyjaciołach Polski w Bułgarii (T. 3: 1922) i Uroczystości kopernikowskie w Bułgarii (T. 4: 1923) oraz recenzję Bułgarskie przekłady „Anhellego” (T. 5: 1925). W wychodzącym w Sofii periodyku „Polsko-b’lgarski pregled” (T. 4: 1922) opublikował rozprawy O pracach Polaków nad językiem bułgarskim i o nowościach z polskiej literatury językoznawczej. W dziedzinie onomastyki debiutował artykułem Ze studiów nad polskim imiennictwem osobowym Pakosław, Pękosław i pochodne („Jęz. Pol.” T. 8: 1923). W r. 1922 został sekretarzem krakowskiej sekcji Macierzy Łużyckiej. Od lipca do października t.r. pogłębiał na Łużycach znajomość miejscowego języka i kultury. Po raz drugi wyjechał tam w lipcu i sierpniu 1923. Łużyce popularyzował w artykułach: Kilka wrażeń z pobytu na Łużycach („Kur. Pol.” 1922 nr 307), Życie umysłowe na Łużycach po wojnie (1918–1923) („Przegl. Współcz.” T. 5: 1923) oraz Łużycka dola i niedola („Tęcza” R. 5: 1931 nr 49). Zainteresowany zabytkami językowymi z XVI w., przygotowywał edycję dolnołużyckiego „Psałterza Wolfenbüttelskiego” oraz górnołużyckiego „Katechizmu” i „Śpiewnika” Albina Mollera, ale nie udało mu się ich wydać. Od 1 X 1922 pełnił funkcję starszego asystenta w Seminarium Gramatyki Porównawczej UJ. W popularnonaukowej książeczce Polskie nazwy osobowe (Kr. 1924) przedstawił jako pierwszy zróżnicowanie polskich nazw osobowych w ujęciu systemowym. Pracą tą zapoczątkował obszerny nurt badań antroponimicznych; stworzył kartotekę ok. 60 tys. nazwisk, opracowaną na podstawie polskich książek telefonicznych z l. dwudziestych. Prowadził również badania nad nazwami miejscowymi (toponomastycznymi). Pierwszy artykuł na ten temat napisał pt. O pochodzeniu nazwy miejscowej Bratislava („Slavia” T. 5: 1926/7); nazwę tę wywodził z czesko-łacińskiej podstawy Vratislava. Od listopada 1925 do czerwca r.n. studiował na Uniw. Karola w Pradze. O wpływie czeskiego piśmiennictwa na literaturę staropolską pisał w artykule Czechizmy w języku Reja („Prace Filol.” T. 12: 1927). Wykorzystał bazę ok. 800 dwunastoi trzynastowiecznych dokumentów rękopiśmiennych i ich reprodukcji ze zbiorów Władysława Semkowicza w ważnej dla antroponimii rozprawie Najdawniejsze polskie imiona osobowe („Rozpr. Wydz. Filol. PAU” T. 62: 1925 nr 3, wyd. osobne, Kr. 1925); na jej podstawie habilitował się 4 I 1926 na UJ w zakresie filologii słowiańskiej. W letnim semestrze r. akad. 1926/7 omawiał w wykładach na UJ Łużycczyznę. W wykładzie habilitacyjnym Stanowisko języka łużyckiego wśród języków zachodniosłowiańskich („Symbolae grammaticae in honorem Ioannis Rozwadowski”, Cracoviae 1928 II) udowodnił, że w najstarszej epoce istnienia językowa grupa zachodniosłowiańska dzieliła się na lechicko-łużycką i czesko-słowacką; jako pierwszy z badaczy ustalił pozycję języka łużyckiego wobec innych języków słowiańskich. Dla potrzeb dydaktyki uniwersyteckiej opracował chrestomatię „Najdawniejsze zabytki języka polskiego” (Kr. 1927, wyd. 5, Wr. 1975), skierowaną do studentów i miłośników staropolszczyzny, oraz jej kontynuację „Wybór tekstów staropolskich XVI–XVIII wieku” (Lw. 1928, wyd. 3, W. 1969), przeznaczoną dla studentów polonistyki i slawistyki z pisownią oryginalną na podstawie rękopisu.
Mianowany 22 X 1928 zastępcą profesora zwycz. na USB w Wilnie, T. pełnił tę funkcję do 23 X 1929, a 1 XI t.r., po odejściu na UJ Tadeusza Lehra-Spławińskiego, objął stanowisko profesora nadzwycz. na katedrze filologii słowiańskiej UJK we Lwowie. W r. akad. 1930/1 prowadził wykłady na UJK o języku i piśmiennictwie Łużyczan. W l. 1930–3 należał do redakcji miesięcznika „Ruch Słowiański”. W toku dalszych prac nad nazewnictwem osobowym powziął myśl opracowania słownika imion staropolskich; jego założenia przedstawił na zebraniu Polskiego Tow. Językoznawczego w Krakowie w referacie O przyszłym słowniku imion staropolskich („Jęz. Pol.” T. 15: 1930 z. 4). Ze swymi lwowskimi asystentami i studentami rozpoczął w r. 1930 zbieranie materiałów: imion, przezwisk, przydomków i patronimików z X–XVI w.
T. zajmował się również dialektologią historyczną, którą rozumiał jako dyscyplinę łączącą metodę filologiczną i lingwistyczną. Badał przeszłość gwar, analizował teksty staropolskie, odwoływał się do danych onomastycznych, zazwyczaj o znanej lokalizacji i datowaniu, co umożliwiało ustalenie chronologii i zasięgu geograficznego zjawisk dialektalnych. W artykułach ukazujących się od r. 1931 dowodził (polemizując ze stanowiskiem Kazimierza Nitscha), że mazurzenie jest zjawiskiem późniejszym niż dotąd sądzono, a z pewnością nie prehistorycznym (Z historii mazurzenia w języku polskim, „Prace Filol.” T. 15: 1931 z. 2). Opublikował też prace będące monografiami poszczególnych cech dialektalnych, m.in. Z dawnych podziałów dialektycznych języka polskiego. Cz. I Przejście ra-re, Cz. II Przejście ja-je (Lw. 1934). Badania dawniejszych stanów gwar polskich i chronologia zjawisk językowych ważnych dla podziałów dialektalnych dostarczyły T-emu argumentów do sformułowania tezy o północnomałopolskiej genezie polskiego języka literackiego i jego ukształtowaniu w 1. poł. XVI w. oraz pochodzeniu z języka towarzyskiego (kulturalnego) (Spory o pochodzenie polskiego języka literackiego, „Przegl. Human.” T. 5: 1930). Od r. 1932 popularyzował imiennictwo rodzime jako autor Alfabetycznego wykazu imion słowiańskich, publikowanego w Kalendarzu „Ilustrowanego Kuriera Codziennego”. Do serii „Biblioteka Szkoły Powszechnej” napisał artykuł z historii języka pt. Nasza mowa ojczysta (Lw. 1933), a z cyklu „Co wiesz o Polsce” wydał popularną rozprawkę Gwary ludu polskiego (Lw. 1934). W r. 1933 objął na UJK katedrę filologii słowiańskiej. W r. akad. 1933/4 miał wykład pt. Początki literatur słowiańskich, a od r. 1934 prowadził seminarium slawistyczne poświęcone toponomastyce. W wydawnictwie Inst. Śląskiego w Katowicach opublikował pracę Śląskie nazwy miejscowe (Kat. 1935).
Jako przedstawiciel Tow. Naukowego we Lwowie T. został powołany 21 I 1935 w skład Komitetu Ortograficznego PAU, który pod przewodnictwem Jana Rozwadowskiego przygotowywał reformę polskiej pisowni; pracował w komisji interpunkcyjnej, działającej we Lwowie pod kierunkiem Juliusza Kleinera. Po zmarłym 23 III t.r. Henryku Gaertnerze objął na UJK katedrę języka polskiego; 4 IV 1936 został mianowany profesorem zwycz. Wspólnie ze Stanisławem Jodłowskim opublikował Zasady pisowni polskiej i interpunkcji ze słownikiem ortograficznym (Lw. 1936, wyd. 22, Wr. 1986) oraz Słowniczek ortograficzny z zasadami pisowni dla uczniów szkół powszechnych (Lw. 1936, wyd. 7 pt. Słowniczek ortograficzny z zasadami pisowni dla uczniów szkoły podstawowej, W. 1956, wyd. 19, W. 1967, wyd. 38, W. 1990). Z Marią Słuszkiewiczową przygotował Gramatykę języka polskiego. Podręcznik dla I klasy gimnazjalnej (Lw. 1937), a z Jodłowskim opracował w r. 1939 Słownik ortograficzny i prawidła pisowni polskiej (Tor. 1946, wyd. 13, Wr. 1990), na którym uczyły się prawidłowej pisowni trzy pokolenia Polaków. Zainicjował pierwszą w Polsce i na Słowiańszczyźnie serię „Rozprawy z Onomastyki Słowiańskiej” i jeden tom wydał w r. 1934 (od r. 1948 „Prace Onomastyczne PAU”, od r. 1955 „Prace Onomastyczne Komisji Językowej PAN”). Na III Międzynarodowym Kongresie Slawistycznym w Belgradzie w r. 1939 wygłosił referat, w którym zaproponował pierwszą klasyfikację słowiańskich nazw miejscowych, opartą na kryteriach semantycznych. W artykule Nazwy miejscowe kulturalne („Jęz. Pol.” T. 24: 1939 z. 1) wyodrębnił klasę nazw miejscowych, motywowanych przez fakty kultury duchowej lub materialnej typu: Wola (wieś wolna od danin), Środa (od dnia targowego). Odrębną dziedziną pracy naukowej T-ego była historia języka polskiego oraz opisy zabytków staropolskich i ich języka. Z Ryszardem Ganszyńcem i Stefanem Kubicą, pod redakcją Ludwika Bernackiego, wydał czternastowieczny „Psałterz floriański: łacińsko-polsko-niemiecki” (Lw. 1939, reedycja, Ł. 2002); odpowiadał za jego część polską (Tekst części pierwszej Psałterza floriańskiego w pisowni nowoczesnej), część łacińską opracował Ganszyniec, a niemiecką Kubica. Edycja tego zabytku zadecydowała o wyborze T-ego na członka korespondenta PAU.
Po wkroczeniu 22 IX 1939 Armii Czerwonej do Lwowa T. z innymi profesorami podjął 5 X t.r. zajęcia na UJK (od 8 I 1940 Lwowski Państw. Uniw. im. I. Franki). Postanowieniem Rady Uniwersytetu z 11 I 1941 został zatwierdzony jako doktor nauk filologicznych, profesor języka polskiego. Nazajutrz po zajęciu Lwowa przez wojska niemieckie rozpoczął 1 VII t.r. tajne nauczanie uniwersyteckie; zajęcia z języka i literatury polskiej odbywał we własnym mieszkaniu przy ul. Supińskiego 11a (obecnie ul. Kociubinśkoho) i w Bibliotece Ossolineum. Dn. 31 VII 1942 ukończył kurs dla nauczycieli szkół handlowych i został nauczycielem korespondencji handlowej w lwowskich szkołach zawodowych. Gdy ponownie Lwów zajęła Armia Czerwona w lipcu 1944, podjął w sierpniu zajęcia na Uniw. im. Franki i prowadził je do 15 IV 1945. Nie przyjął propozycji objęcia profesury na Uniw. im. M. W. Łomonosowa w Moskwie. W wyniku tzw. repatriacji wrócił pod koniec kwietnia t.r. do Krakowa.
Latem 1945 wszedł T. w skład Komitetu Organizacyjnego Wydz. Humanistycznego Uniw. Wrocł., kierowanego przez rektora UJK Stanisława Kulczyńskiego; 29 VI t.r. przewodniczył jego pierwszemu posiedzeniu, mającemu zadanie przejęcia Uniw. Wrocł. dla nauki polskiej. Na zlecenie Inst. Śląskiego zorganizował t.r. w Krakowie pracownię, przygotowującą repolonizację lub spolonizowanie nazw miejscowych, rzecznych i terenowych na przejętych przez polską administrację ziemiach Śląska i Prus Wschodnich. W l. 1945–6 opracował nazewnictwo ok. 4 tys. miast i wsi Śląska Opolskiego i Dolnego, wprowadzając m.in. nazwy: Polanica-Zdrój, Szczawno-Zdrój, Świeradów, Turoszów, Boguszów, Bogatynia; nadał też polskie nazwy dzielnicom i przedmieściom Wrocławia. W tych sprawach opublikował artykuły: Śladami języka polskiego na Śląsku („Śląsk” T. 1: 1946 nr 1), W obronie śląskich nazw miejscowych („Zaranie Śląskie” T. 17: 1946), Nazwa rzeczna i miejscowa Nysa („Jęz. Pol.” T. 25: 1945), Nazwy wrocławskich dzielnic i przedmieść („Kom. Inst. Śląskiego”, S. 7, 1948 nr 13). Dn. 3 X 1945 został profesorem zwycz. filologii polskiej na tworzonym UMK w Toruniu, a 1 III 1946 wszedł w skład Komisji Ustalania Nazw Miejscowości przy Ministrze Administracji Publ., Aleksandrze Żaruk-Michalskim. Wziął udział w I Ogólnopolskim Zjeździe Łużycoznawczym Naukowców i Działaczy Społecznych, zorganizowanym w Poznaniu przez Polski Związek Zachodni i 5 X 1946 wygłosił referat Język łużycki i jego stosunek do sąsiednich języków słowiańskich („Strażnica Zachodnia” 1946, „Problemy Łużyckie” 1947, skrót w: „Dzien. Pol.” 1946 nr 280, 287). W r. 1946 został członkiem czynnym PAU.
Dn. 31 XII 1946 odszedł T. z UMK, przeniósł się do Krakowa i 1 I 1947 objął w Studium Słowiańskim UJ przy ul. Gołębiej 20 stanowisko profesora kontraktowego w utworzonej specjalnie dla niego Katedrze Onomastyki Słowiańskiej UJ (przemianowanej w r. 1949 na Katedrę Filologii Staropolskiej, a potem Zakł. Filologii Staropolskiej). Pozostał na tym stanowisku do 18 VI 1949, a 1 VIII t.r. otrzymał nominację na stanowisko profesora zwycz. filologii staropolskiej. Opublikował monografię Słowiańskie nazwy miejscowe (Ustalenie podziału) (Kr. 1946), która była syntezą jego dotychczasowych badań onomastycznych. Stosując klasyfikację nie tylko lingwistyczną, ale też historyczno-osadniczą, podał osiem typów nazw miejscowych: typograficzne, kulturalne, dzierżawcze, zdrobniałe, etniczne, patronimiczne, służebne i rodowe. Klasyfikację T-ego przyjęto w onomastyce nie tylko polskiej, lecz także słowiańskiej, a T. uznany został za twórcę nowoczesnej onomastyki slawistycznej; jego badania posłużyły również w repolonizacji nazw miejscowych na terenach należących przed r. 1945 do Niemiec. Dla studentów slawistyki wydał „Chrestomatię słowiańską” (Kr. 1950 cz. 2), wybór tekstów dolnoi górnołużyckich ze słowniczkami. Wyniki badań nad mazurzeniem przedstawił w rozprawach: Dawność tzw. mazurzenia w języku polskim (W. 1948) oraz Kilka uwag o chronologii mazurzenia („Poradnik Jęz.” 1953 z. 5); badania gwar polskich i chronologii zjawisk językowych dostarczyły mu nowych argumentów na rzecz pochodzenia polskiego języka literackiego. Na podstawie polskich zabytków językowych wyodrębnił w Polsce przed XVI w. kilka centrów kulturowych i opublikował w tej sprawie artykuły: Powstanie i pochodzenie polskiego języka literackiego. Kraków kolebką literackiej polszczyzny („Twórczość” T. 5: 1949) oraz Geneza polskiego języka literackiego w świetle faktów historycznoliterackich („Lingua Posnaniensis” T. 3: 1951, „Studia staropolskie III. Pochodzenie polskiego języka literackiego”, Wr. 1956). Rozprawy T-ego zapoczątkowały wieloletnią dyskusję między zwolennikami małopolskiej i wielkopolskiej genezy polskiego języka literackiego. Swoje stanowisko w tej kwestii przedstawił T. ostatecznie w rozprawie Polski język literacki powstał w Małopolsce („Studia Staropolskie. III. Pochodzenie polskiego języka literackiego”, Wr. 1956).
Z ramienia Min. Oświaty T. w r. 1951 zorganizował (powstały po podziale Wydz. Humanistycznego) Wydz. Filologiczny UJ i do 21 IX 1954 był jego pierwszym dziekanem. W Zakł. Języka Polskiego PAN utworzył w r. 1953 Pracownię Onomastyczną oraz Pracownię Słownika Staropolskich Nazw Osobowych. Od t.r. pełnił funkcję rzeczoznawcy naukowego Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej dla Pracowników Nauki. Z Bolesławem Olszewiczem opublikował „Wiadomości o języku polskim w Śląsku i o polskich Ślązakach (1821)” Jerzego Samuela Bandtkiego (Wr. 1952). Z Konradem Górskim wydał w „Bibliotece Narodowej” „Krótką rozprawę między trzema osobami panem, wójtem a plebanem” Mikołaja Reja (Wr. 1953). Rozprawa zainicjowała serię „Biblioteka Pisarzy Polskich” pod redakcją Marii Renaty Mayenowej; dla użytku uniwersyteckiego przygotował w niej zbiór tekstów pisarzy i drukarzy pt. „Obrońcy języka polskiego. Wiek XV–XVIII” (Wr. 1953), który opatrzył wstępem. Z zakresu historii języka polskiego opublikował m.in. rozprawy: Udział mieszczan krakowskich w walce o język polski („Krakowskie Odrodzenie”, Kr. 1954) oraz Czas i miejsce powstania Psałterza puławskiego („Poradnik Jęz.” 1954 nr 10). Od 1 I 1954 kierował Zakł. Filologii Staropolskiej UJ, przekształconym w r. 1962 w Zakł. Historii Języka Polskiego, którego również był kierownikiem. Był członkiem Komisji do Opracowania Historii UJ, a od r. 1956 zastępcą przewodniczącego Komisji Jubileuszowej UJ. Sprawował także funkcję profesora kontraktowego WSP w Krakowie. W r. 1955 założył pierwsze w Polsce i krajach słowiańskich czasopismo „Onomastica”, poświęcone zagadnieniom nazewniczym, geograficznym i osobowym (pod jego redakcją ukazywało się ono do r. 1975 ). W r. 1956 został członkiem zwycz. PAN.
W dziedzinie dialektologii historycznej i historii języka badał T. przeszłość gwar; w rozprawie Co to jest dialektologia historyczna („Zesz. Nauk. UJ.Filol.”, S. 9, 1956 nr 2) zainicjował w tym zakresie odrębne dyscypliny. W przeciwieństwie do Nitscha, opisującego współczesny stan gwar, T. badał formy gwarowe wyłącznie z tekstów staropolskich, łącząc metodę filologiczną z lingwistyczną. Od r. 1958 publikował, zaplanowane na pięć tomów, Rozprawy i studia polonistyczne (Wr.). Przy Międzynarodowym Kongresie Slawistów powstała t.r. z inicjatywy T-ego Międzynarodowa Komisja Onomastyki Słowiańskiej; T. kierował nią do r. 1973. Zorganizował także I Międzynarodową Slawistyczną Konferencję Onomastyczną, która obradowała w Krakowie w dn. 22–24 X 1959. Obok Zdzisława Stiebera i Stanisława Urbańczyka wchodził w skład komitetu redakcyjnego „Prac Onomastycznych”. Jako członek Międzynarodowego Komitetu Onomastycznego przy Międzynarodowym Ośrodku Badań Onomastycznych w Leuven i na jego zlecenie publikował od r. 1950 w centralnym organie tego ośrodka „Onoma. Bulletin d’information et de bibliographie. Centre International d’Onomastique” (Leuven) bieżącą polską bibliografię onomastyczną. Ze swymi uczniami, Mieczysławem Karasiem i Adamem Turasiewiczem ogłosił pierwszy tom Bibliografii onomastyki polskiej do roku 1958 włącznie (Kr. 1960), zawierający ponad 3 tys. haseł, oraz tom drugi Bibliografia onomastyki polskiej od r. 1959 – 1970 (Kr. 1972), obejmujący ok. 2500 haseł. Onomastykę uważał T. za integralną część lingwistyki (Stosunek onomastyki do innych nauk humanistycznych, „Onomastica” T. 8: 1963 z. 1–2), a materiał nazewniczy traktował jako jedno z podstawowych źródeł poznania historii języka oraz historii narodu i jego kultury. W analizie materiału stosował metodę porównawczą, ujmując daną nazwę na tle słowiańskim, a nawet (co było nowością) na tle indoeuropejskim. W badaniach stosował podejście systemowe, przyjmując, że nie istnieją językowe fakty izolowane, także wśród nazw własnych; badał etymologię nazw, opracował klasyfikację nazw miejscowych. Dn. 31 V 1959 został powołany na stanowisko przewodniczącego Komisji Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych (do r. 1975 opracowano ok. 140 książeczek z nazewnictwem terenowym krakowskim, kieleckim i rzeszowskim). Przygotował i opatrzył wstępem „Dzieje języka polskiego” Aleksandra Brücknera (wyd. 4, Wr. 1960). W r. 1960 otrzymał Nagrodę Naukową m. Krakowa. W r. 1963 wziął udział w V Międzynarodowym Kongresie Slawistów w Sofii.
T. z uczniami wydawał od r. 1965 kolejne tomy Słownika staropolskich nazw osobowych (Wr.); słownik, który poprzedził wstępem, powstawał na lwowskich materiałach przedwojennych, które T. ocalił podczas okupacji niemieckiej i przywiózł do Krakowa. Był to pierwszy i największy leksykon tego rodzaju w krajach słowiańskich i stał się dziełem życia T-ego (do r. 1977 ukazały się cztery tomy i pierwszy zeszyt tomu piątego). W l. sześćdziesiątych wrócił T. do tworzenia kartoteki nazwisk, również na podstawie książek telefonicznych tego okresu; zebrał ich ok. 60 tys. W tym czasie powstały kolejne rozprawy z historii języka, m.in. Uprawa języka polskiego w dobie Odrodzenia („Zesz. Nauk. UJ” 1961 nr 37). Napisał również Historię katedry języka polskiego w Uniwersytecie Jagiellońskim („Wydział Filologiczny Uniwersytetu Jagiellońskiego. Historia Katedr”, pod red. T-ego i A. Zaręby, Kr. 1964). Dn. 28 VI 1968 przeszedł na emeryturę. Z okazji 70-lecia jego urodzin przygotowano tom rozpraw: „Symbolae philologicae in honorem Vitold Taszycki” (Wr. 1968). Odrębny wątek jego naukowego dorobku stanowiły artykuły o zabytkach staropolszczyzny, m.in. Język kodeksów Świętosława z Wojcieszyna (1449) i Macieja z Rożana (1450) („Lingua Posnaniensis” T. 16: 1972). W PSB opublikował w l. 1973–4 biogramy slawistów, Jana Łosia (XVIII) i Lucjana Feliksa Jana Malinowskiego (XIX). Dn. 5 X 1977 otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniw. Śląskiego w Katowicach.
T. opublikował ponad 350 prac naukowych (monografii, artykułów, recenzji) oraz popularyzujących wiedzę o języku, głównie z zakresu onomastyki, historii języka polskiego, dialektologii historycznej, slawistyki i ortografii. Jego twórczość charakteryzowała się jasnością i czytelnością, logiczną konstrukcją wywodu oraz zwięzłością zapisu. Sam nazywał się «materialistą», opierał się na faktach, nie ufał intuicji i badawczej pomysłowości, uznawał jedynie samodzielne badania źródłowe. Nie lubił oratorskich popisów. W sprawach naukowych nie uznawał kompromisu, wyznawał otwartą walkę; toczył spór z niemal całą polską lingwistyką, jeden z największych w jej historii, o genezę polskiego języka literackiego. Znany był z polemicznych i zdecydowanych wystąpień; relacje z nieznanych już epizodów sporu z Nitschem zawiera „Korespondencja Kazimierza Nitscha i Antoniny Obrębskiej-Jabłońskiej” (oprac. M. Skarżyński, E. Smułkowa, w: „Materiały do dziejów polskiego językoznawstwa”, Kr. 2018 III). Do uczniów T-ego należeli m.in.: Karaś, Turasiewicz, Ludwik Bazylow, Józef Bubak, Karol Dejna, Stefan Hrabec, Maria Karpluk, Zygmunt Klimek, Maria Malec, Jarosław Rudnicki, Kazimierz Rymut, Aleksander Wilkoń, Przemysław Zwoliński. T. był członkiem Polskiego Tow. Językoznawczego, Tow. Naukowego we Lwowie, Warszawskiego Tow. Naukowego, Wrocławskiego Tow. Naukowego i Łódzkiego Tow. Naukowego. Należał do ZNP. Był przewodniczącym kolegium redakcyjnego „Prac Językoznawczych” (od r. 1956) i przewodniczącym komitetu redakcyjnego „Prac Komisji Językoznawstwa Oddziału PAN w Krakowie” (1968–72), redaktorem naczelnym „Zeszytów Naukowych UJ. Filologia” (1956), redaktorem serii językoznawczej „Zeszytów Naukowych UJ” (1960–8), członkiem komitetów redakcyjnych: „Słownika polszczyzny XVI wieku” (od r. 1966 I–XII), „Słownika Staropolskiego” (1960–77 III–VIII), „Biuletynu Polskiego Tow. Językoznawczego” (od r. 1968), „Lingua Posnaniensis” (1966–72), „Poradnika Językowego” (1954–78), „Rocznika Slawistycznego” (od r. 1971), „Studiów z Filologii Polskiej i Słowiańskiej” (od r. 1955). T. zmarł 8 VIII 1979 w Krakowie, został pochowany 13 VIII na cmentarzu Salwatorskim. Był odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1954), Orderem Sztandaru Pracy I kl. (1962) oraz Medalem KEN, Medalem Merentibus UJ i Złotą Odznaką m. Krakowa.
W zawartym 1 II 1930 małżeństwie z Haliną Heleną z Gieysztorów, córką Michała Wincentego i Maury Heleny z Reńskich, miał T. córkę Marię Dobrosławę Jadwigę (1934–2015), doktora historii sztuki, badaczkę dawnych tkanin polskich, zatrudnioną w Muz. Narodowym w Krakowie.
Po śmierci T-ego opublikowano tomy szósty (1981–3) i siódmy (1984–7) Słownika staropolskich nazw osobowych, przygotowane przez zespół pod kierunkiem Malec. Inst. Filologii Polskiej UJ, Inst. Języka Polskiego PAN, Komisja Języka Polskiego i Polskie Tow. Językoznawcze zorganizowały 27 X 1980 w Collegium Novum UJ konferencję naukową na temat dorobku T-ego.
Bibliografia prac Profesora Witolda Taszyckiego za lata 1922–1968, w: Taszycki W., Rozprawy i studia polonistyczne, Wr. 1968 IV; Bibliografia prac Profesora Witolda Taszyckiego za lata 1969–1973, w: tamże, Wr. 1973 V; Pracownicy nauki i dydaktyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 1945–2004. Materiały do biografii, Tor. 2006; Rymut K., Principaux travaux onomastiques du Professeur Witold Taszycki [za l. 1923–1977], „Onoma. Bulletin d’information et de bibliographie. Centre International d’Onomastique” (Leuven) Vol. 24: 1980 nr 1/3; Śródka, Uczeni pol., IV; Šmilauer V., Sbornik rozprav k sedmdesátím narozeninám univ. prof. dra Witolda Taszyckého, Praha 1968; Turasiewicz A., Bibliografia prac Witolda Taszyckiego za lata 1964–1977, „Prace Językoznawcze. Onomastyka” 1978 nr 4; – Bubak J., Witold Taszycki, w: Michalik J., Walecki W., Uniwersytet Jagielloński. Złota Księga Wydziału Filologicznego, Kr. 2000 (fot.); Dunaj B., Historia języka polskiego i dialektologia historyczna w badaniach Witolda Taszyckiego, „Poradnik Jęz.” 1981 z. 8/10; Hrabec S., Witold Taszycki (w 70 rocznicę urodzin), tamże 1968 z. 5 (fot.); Jabłoński J., Działalność Profesora Taszyckiego w Komisji Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych, tamże 1981 z. 8/10; Jodłowski S., Losy polskiej ortografii, W. 1979; Karaś M., Jubileusz prof. Witolda Taszyckiego, „Życie Szkoły Wyższej” 1968 nr 9; tenże, Witold Taszycki, „Nauka Pol.” 1963 nr 5 (ilustr.); tenże, Witold Taszycki, „Onomastyka” 1956/7; tenże, Witold Taszycki (w 60 rocznicę urodzin), „Poradnik Jęz.” 1958 nr 8 (fot.); tenże, Witold Taszycki – w 80. rocznicę urodzin, „Jęz. Pol.” R. 58: 1978 z. 3 (fot.); Klimek Z., Pokłosie jubileuszu Profesora Witolda Taszyckiego, tamże R. 51: 1970; tenże, Prace edytorskie, redaktorskie i filologiczne Witolda Taszyckiego, „Poradnik Jęz.” 1981 nr 8/10; Lubaś W., Onomastyka w teorii i badaniach Witolda Taszyckiego, tamże; Malec M., Staropolska antroponimia w pracach Witolda Taszyckiego, tamże; taż, Witold Taszycki (1898–1979), „LingVaria” 2009 nr 2; Mazur G. i in., Kronika 2350 dni wojny i okupacji Lwowa 1 IX 1939 – 5 II 1946, Kat. 2007; Mytnik I., L’vivskyj period naukovoï dijal’nosti Vitol’da Tašyc’koho, „Problemy slovjanoznavstva” T. 61: 2012; Ostrowska E., Na siedemdziesięciolecie urodzin Witolda Taszyckiego, „Jęz. Pol.” R. 48: 1968; Rusek J., Słowiańskie zainteresowania językoznawcze i filologiczne Witolda Taszyckiego, „Poradnik Jęz.” 1981 z. 8/10; Rzetelska-Feleszko E., Słowotwórstwo w pracach toponimicznych Witolda Taszyckiego, tamże (fot.); Tarnavs’kyj R. B., Rišennja Rady L’vivs’koho deržavnoho universytetu imeni Ivana Franka pro prysvojennja naukovych stupeniv ta včenych zvan’ (sičen’–traven’ 1941 r.), „Istoryčnyj archiv” T. 17: 2016; Tomaszewski T., Lwów 1940–1944. Pejzaż psychologiczny, W. 1996; Urbańczyk S., Dwieście lat polskiego językoznawstwa (1751–1950), Kr. 1993; Wójcik E., Kalendarz „Ilustrowanego Kuriera Codziennego”, w: Ilustrowany Kurier Codzienny. Księga Pamiątkowa w stulecie powstania dziennika i wydawnictwa 1910–1939, Red. G. Wrona i in., Kr.–Kat. 2010; Wrzesiński W., Uniwersytet Wrocławski 1945–1995, Wr. 1995; – Gansiniec R., Notatki lwowskie (1944–1946), Wr. 1995; Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie. Skład uniwersytetu i spis wykładów, za r. akad. 1929/30 – 1938/39, Lw. 1930–8; – „Biul. Inform. Uniw. Śląskiego” 1979 nr 5; „Dzien. Pol.” 2015 nr z 12 VII, 16 VII, 22 VII, 23 VII (dot. córki, Marii); „Pam. Liter.” R. 48: 1957 z. 1 (list K. Wyki), z. 3 (pismo i list T. Kotarbińskiego), R. 49: 1958 z. 2 (w sprawie uwagi T-ego); „Spraw. Tow. Nauk. we Lw.” R. 10: 1930; „Zesz. Łużyckie” 1995 nr 12; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne: „Biul. Pol. Tow. Językoznawczego” 1981 z. 38 (W. Lubaś), „Biul. Polon.” 1980 nr 23/1–2 (Karpluk), „Kwart. Opolski” 1980 nr 1 (H. Borek), „Lingua Posnaniensis” T. 24: 1981 (Rymut), „Onomastica” R. 24: 1979 (tenże, fot.), „Przegl. Human.” 1979 nr 8 (P. Zwoliński), „Roczn. Slawistyczny” T. 40: 1980 cz. 1 (tenże), „Rozpr. Kom. Jęz. Wrocł. Tow. Nauk.” T. 12: 1981 (S. Rospond), „Slavia” (Praha) 1980 nr 1–2 (J. Petr), „Slavia Occidentalis” T. 38: 1981 (W. Kuraszkiewicz), „Tyg. Powsz.” 1979 nr 34 (Karpluk); – Arch. UJ: sygn. SP 65/1 (spuścizna T-ego, nieuporządkowana), sygn. S II 619 (teczka osobowa), sygn. WF II 121 (teczka habilitacyjna); – Internet: www.myheritage.pl/research?s=.
Mirosław Skarżyński