Kozłowski Władysław Adolf (1859–1925), architekt. Ur. 10 I w Podzamczu w Kieleckiem, był synem Ludwika i Pauliny Schütz. Po ukończeniu gimnazjum w Warszawie studiował w Wyższej Szkole Technicznej w Gliwicach (1877), następnie w l. 1878–83 na wydziale architektury politechniki w Rydze, który ukończył z odznaczeniem. W rok później studiował na politechnice w Wiedniu u T. Hansena, następnie w technicznej wyższej szkole w Charlottenburgu, gdzie był uczniem architektów H. Endego, J. Otzena i J. Raschdorffa, i wreszcie we Włoszech (1886). W l. 1887–9 pracował na Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Między r. 1895 a 1898 prowadził biuro budowlane z G. Schmejkem, następnie (1899–1904) projektował wspólnie z architektem A. P. Nieniewskim. W r. 1891 K. otrzymał III nagrodę w konkursie na dworzec Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, prezentując projekt o formach eklektycznych, ale i z uwzględnieniem dużej hali o konstrukcji żelaznej wypełnionej szkłem (projekt niezrealizowany). Wybitnym i dobrze zachowanym dziełem K-ego jest gmach Gimnazjum im. Władysława IV przy zbiegu ulic Jagiellońskiej i Świerczewskiego w Warszawie (wybudowany w l. 1904–7). Jak podają przekazy bibliograficzne, do innych warszawskich prac K-ego należały: przebudowa Doliny Szwajcarskiej na siedzibę Warszawskiego Tow. Łyżwiarskiego, przebicie ulicy Św. Barbary w związku z parcelacją terenów na Koszykach, projekt regulacji ulicy Karowej. Postawił też K. kilka domów (m. in. dla Kronenberga przy ulicy Siennej, 1902. O domu tym pisał „Kraj”, że «zostały tam z wielkim smakiem i dyskrecją po raz pierwszy u nas zastosowane [przez] budowniczego K-ego pomysły secesyjne»).
Do realizacji projektowanych wspólnie z A. P. Nieniewskim zalicza się w pierwszym rzędzie architektoniczna oprawa hal targowych Mirowskich w Warszawie (1899–1901), planowanych przez B. Milkowskiego. W r. 1903 rozpoczęto wg planów K-ego i A. P. Nieniewskiego budowę nie istniejącego dziś gmachu szkół początkowych m. Warszawy, przy zbiegu ulic Sierakowskiego i K. Wójcika. J. Heurich i S. Łoza podają, że K. projektował «Dom ochrony dziewcząt na Mokotowie», prawdopodobnie chodzi tu o schronisko Warszawskiego Tow. Dobroczynności przy ul. Rakowieckiej 21, projektowane wspólnie z Nieniewskim w stylu neogotyckim (1901). Również w t. r. rozpoczęto wg ich projektu budowę «Domu Pracy dla Chłopców» przy ul. Wileńskiej 69. Neogotycki ten budynek jest obecnie siedzibą parafii Matki Boskiej z Lourdes. Wspólnie z Nieniewskim K. zrealizował też kilka pałacyków i większych will, a m. in. w Rogowie (Piotrkowskie), Biskupicach (Sieradzkie), Sobianowicach (Lubelskie), Ostrówku (Grodzieńskie), Worońcu (Siedleckie), Woli Gałęzowskiej (Lubelskie), w Mszanie Dolnej (pow. Limanowa) i w Milanówku pod Warszawą. Obaj architekci projektowali również gmach Dyrekcji Szczegółowej Tow. Kredytowego Ziemskiego w Płocku oraz inne obiekty, m. in. kolonie letnie fundacji W. Rana «Zofiówka» i «Wilhelmówka». W r. 1899 otrzymali II nagrodę w konkursie na dom dla Stowarzyszenia Wzajemnej Pomocy Subiektów Handlowych Wyznania Mojżeszowego. Skąpe przekazy podają, że K. był autorem schroniska dla dziewcząt w Piasecznie i kościoła w Sosnowcu. W r. 1894 wystawił «projekt giełdy dla miasta Odessy». Wykonywał też projekty dla Spółki Artystycznej Malarzy, Rzeźbiarzy i Budowniczych znanej jako «Salon Artystyczny». K. zmarł 26 II 1925 r., prawdopodobnie w Warszawie.
W. Enc. Ilustr., (Jan Heurich); Łoza, Architekci; Boniecki; – Polskie życie artystyczne w latach 1890–1914, Wr.–W.–Kr. 1967; – Hale targowe, „Tyg. Illustr.” 1899 nr 43 s. 852; – Józefa Ungra Kalendarz Ilustrowany na rok zwyczajny 1901 s. VII; – IS PAN: Materiały do słownika artystów polskich; – Hełczyński J., Czterolecie Społeczno-Demokratycznego Gimnazjum im. Władysława IV w Warszawie na Pradze (1915–1919), W. 1967 (mszp. w posiadaniu Gimnazjum im. Władysława IV w W.).
Andrzej K. Olszewski