INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Władysław Jan Łęga     

Władysław Jan Łęga  

 
 
Biogram został opublikowany w 1973 r. w XVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Łęga Władysław Jan (1889–1960), ksiądz, podpułkownik, historyk, archeolog i etnograf pomorski. Ur. 4 VI w Miranach w pow. sztumskim, był synem nauczyciela wiejskiego Izydora i Franciszki z Frankiewiczów. Rodzice pielęgnowali konsekwentnie polskie tradycje patriotyczne. Ł. ukończył szkołę podstawową w Miranach oraz pruskie gimnazjum w Rogoźnie w woj. poznańskim, gdzie należał do tajnego Kółka Filomatów. Po zdaniu matury (w r. 1910) rozpoczął studia filozofii i teologii w Seminarium Duchownym w Pelplinie, które ukończył 29 III 1914. W Pelplinie zetknął się z historykiem ks. Stanisławem Kujotem i etnografem z zamiłowania ks. Edmundem Majkowskim, którzy wywarli wpływ na jego późniejsze zainteresowania naukowe. Po uzyskaniu święceń kapłańskich objął w l. 1914–5 wikariat w Szczuce w pow. brodnickim. W czasie pierwszej wojny światowej Ł. przebywał od r. 1915 jako sanitariusz i kapelan na froncie wschodnim (Suwałki, Wilno, Kowno). Zdemobilizowany w r. 1916, pracował jako wikary w Grucznie (pow. Świecie). Powołany ponownie do wojska w styczniu 1918, został wysłany na front zachodni i 1 VII t. r. dostał się do niewoli amerykańskiej w okolicach Château-Thierry nad Marną. W maju 1919 zwolniony, wstąpił jako kapelan do 7 Dywizji Armii Polskiej gen. Józefa Hallera we Francji i powrócił do kraju w czerwcu t. r. Wspomnienia z okresu wojny ogłosił pt. Z mych wrażeń wojennych (1915–1919), (Grudziądz 1922). Ł. zamieszkał w Grudziądzu, gdzie aż do wybuchu drugiej wojny światowej był starszym kapelanem w Centrum Wyszkolenia Kawalerii i proboszczem parafii wojskowej dochodząc do rangi podpułkownika. W r. 1920 brał udział w przygotowaniach do plebiscytu na Powiślu; prowadził dział statystyczny w Komitecie Plebiscytowym, wygłaszał przemówienia na wiecach i zebraniach w wielu miejscowościach okolic Sztumu.

Obok pracy duszpasterskiej Ł. przez czterdzieści lat pracował naukowo w trzech pasjonujących go głównie dziedzinach: archeologii, historii i etnografii. Już w r. 1916 rozpoczął archeologiczne i etnograficzne badania terenowe i publikował pierwsze artykuły i recenzje z tego zakresu. W r. 1920 zapisał się na Wydział Filozoficzny (sekcję humanistyczną) Uniw. Pozn., gdzie studiował archeologię pod kierunkiem prof. Józefa Kostrzewskiego i etnografię z etnologią u prof. Jana S. Bystronia. Doktorat filozofii uzyskał na tymże uniwersytecie w r. 1928, przedstawiając dysertację pt. Kultura Pomorza we wczesnym średniowieczu na podstawie wykopalisk („Roczniki Tow. Nauk. w Tor.” T. 35–6: 1929–30 i odb. Tor. 1930). Pionierskie dzieło Ł-i zostało wysoko ocenione przez naukę (Kazimierz Nitsch, Mikołaj Rudnicki i Kazimierz Tymieniecki). Zakresem swych badań objął w nim Ł. Pomorze Gdańskie i Szczecińskie oraz Ziemie Chełmińską i Malborską. Wiele poglądów i ustaleń zawartych w pracy Ł-i (dotyczących m. in. rodzimej, słowiańskiej proweniencji szczątków kultury materialnej odkrytych na Pomorzu) znalazło obecnie potwierdzenie w wyniku najnowszych zespołowych badań archeologicznych.

Kontynuując rozpoczęte wcześniej badania terenowe, Ł. wędrując konno w l. 1934–7 przebadał prawie 80 wsi na terenie Pomorza Gdańskiego, Powiśla i Kociewia. Interesował się historią lokalną oraz przede wszystkim zjawiskami folkloru. Odkrył i zbadał liczne grodziska pomorskie z okresu VII–XIII w., natrafił także na osady mezolityczne i z okresu neolitu. Prace wykopaliskowe prowadził także na cmentarzysku kultury łużyckiej w Grucznie. Próbował też podać chronologię ceramiki wczesnośredniowiecznej. Do wybuchu wojny w r. 1939 zdołał ogłosić drukiem kilkadziesiąt artykułów (np. Z opowiadań ludu polskiego w Grucznie pow. świecki, „Gryf” R. 6: 1922 nr 4–7; O składnikach etnograficznych Pomorza w ubiegłych wiekach, „Zap. Tow. Nauk. w Tor.” T. 6: 1924; Przyczynki do poznania kultury „łużyckiej” na Pomorzu, „Roczniki Tow. Nauk. w Tor.” T. 32: 1926; Toruń i okolice w czasach przedhistorycznych, w: Dzieje Torunia, Tor. 1933), a ponadto wiele recenzji, głównie poświęconych polskim i niemieckim pracom archeologicznym, etnograficznym i językoznawczym. W swych pracach (które ukazywały się w „Zapiskach” i „Rocznikach Tow. Naukowego w Toruniu”, „Przeglądzie Archeologicznym”, „Ziemi”, „Mestwinie”, „Tęczy” i in.) Ł. wykazywał bezspornie słowiańskość kultury całego Pomorza. Pierwszą większą pozycję etnograficzną stanowiła Ziemia Malborska – kultura ludowa (Tor. 1933), podstawowe, oparte na obfitym materiale dokumentacyjnym (szkice, rysunki i fotografie), studium polskiej kultury chłopskiej tego regionu.

Ł. współpracował też od r. 1937 z „Polskim Słownikiem Biograficznym”. Wydał dwa przewodniki po Grudziądzu (1925 i 1936), tomik wierszy Z pomorskich łanów (Grudziądz 1925); pisał również w tamtejszym dwutygodniku młodzieżowym „Od Naszego Morza” (1931). Był członkiem licznych towarzystw naukowych: w r. 1923 wszedł do zarządu Tow. Naukowego w Toruniu (w r. 1924 został sekretarzem Wydziału Historyczno-Archeologicznego, a w l. 1925–39 był redaktorem kwartalnika „Zapiski Tow. Naukowego w Toruniu”). W r. 1925 został członkiem korespondentem Komisji Konserwatorskiej przy Województwie Poznańskim. Od r. 1931 był współpracownikiem Komisji Antropologii i Prehistorii PAU oraz Komisji Archeologicznej Poznańskiego Tow. Przyjaciół Nauk. W r. 1932 został członkiem korespondentem Instytutu Bałtyckiego z siedzibą w Toruniu (ogłosił m. in. Działalność Instytutu Bałtyckiego w zakresie badań etnograficznych, w: Dostęp do morza, Tor. 1938). Pełnił też honorowo funkcje kustosza Muzeum Miejskiego w Grudziądzu, wzbogacając jego zbiory archeologiczne, etnograficzne i numizmatyczne. Działał aktywnie jako prezes honorowy Sekcji Muzealnej w Tow. Czytelni Ludowych w Grudziądzu oraz jako prezes tamtejszego Oddziału Polskiego Tow. Krajoznawczego. W r. 1939 powołany do wojska, znalazł się we Lwowie, gdzie (a częściowo w Borzęcinie pod Tarnowem) spędził okres okupacji. Wykorzystując kontakty z prof. Franciszkiem Bujakiem, pracował naukowo w zakresie historii gospodarczej Pomorza Gdańskiego w oparciu o wydawnictwa dokumentów.

Po zakończeniu wojny Ł. powrócił na Pomorze. Po kilkumiesięcznej pracy w parafii radzyńskiej został w listopadzie 1945 administratorem parafii Najśw. Maryi Panny «Gwiazda Morza» w Sopocie. Był też do r. 1947 dziekanem gdańskim. Od r. 1946 aż do śmierci pełnił funkcje konsultanta diecezjalnego. Równocześnie kontynuował prace naukowo-badawcze. Ogłosił Obraz gospodarczy Pomorza Gdańskiego w XII i XIII wieku (P. 1949) oraz Społeczeństwo i państwo gdańsko-pomorskie w XII i XIII wieku (P. 1956), w którym udowodnił nie tylko słowiański charakter Pomorza Gdańskiego w tym okresie, ale także ukazał polski charakter organizacji administracyjnej tych ziem wraz z ich ścisłymi, wielorakimi związkami z pozostałym terytorium państwowości polskiej. Prace Ł-i mają również ważne znaczenie metodyczne, gdyż Ł. doszedł do swych wyników dzięki połączeniu metod właściwych dla badań problematyki historii społeczno-gospodarczej oraz historii kultury materialnej. Z zakresu etnografii wydał publikację folklorystyczną Legendy Pomorza (Gdynia 1958). Natomiast już pośmiertnie ukazały się Okolice Świecia – Materiały etnograficzne (Gd. 1960) oraz przygotowana do druku jeszcze w wydawnictwach PAU w poł. 1950 r. Ziemia Chełmińska (Wr. 1961), stanowiące podsumowanie wieloletnich studiów i badań terenowych oraz ankietowych. Prace Ł-i oparte na obfitym i różnorodnym materiale źródłowym przynosiły nie tylko opis całokształtu kultury materialnej, społecznej i duchowej tych regionów, ale ukazywały także zasięg terytorialny badanych grup etnograficznych. Pozostawił ukończone na krótko przed śmiercią Materiały do paleoetnografii ziem polskich (referowane na posiedzeniu Gdańskiego Tow. Naukowego w r. 1959) oraz Obrazki z Powiśla i Warmii. W okresie powojennym rozprawy Ł-i ukazywały się głównie w „Roczniku Grudziądzkim”, „Roczniku Olsztyńskim”, „Ludzie” i „Z Otchłani Wieków”. Nie stronił też od popularyzacji, ogłaszając w „Dzienniku Bałtyckim” artykuły na tematy etnograficzne.

Od r. 1953 brał Ł. aktywny udział w pracach Komisji Archeologicznej Towarzystwa Przyjaciół Nauk i Sztuki w Gdańsku, od r. 1956 Komisji Archeologicznej Gdańskiego Tow. Naukowego, której był przewodniczącym. Był także członkiem prezydium Wydziału I Nauk Społecznych i Humanistycznych tegoż Towarzystwa oraz członkiem Komitetu Redakcyjnego serii wydawniczej Komisji Archeologicznej „Gdańsk Wczesnośredniowieczny”. Z okazji jubileuszu 40-lecia pracy naukowej i 70-lecia urodzin (3 XII 1959) dedykowano mu tom I „Gdańska Wczesnośredniowiecznego” (Gd. 1959). W r. 1953 Ł. został prezesem Oddziału Gdańskiego Polskiego Tow. Archeologicznego, którego był współorganizatorem; był również wiceprezesem Oddziału Gdańskiego Polskiego Tow. Historycznego. Ł. miał tytuł Tajnego Szambelana papieskiego. Mimo ciężkiej i nieuleczalnej choroby pracował systematycznie do ostatniego momentu. Zmarł 2 VIII 1960 w Sopocie, pochowany na tamtejszym cmentarzu parafialnym.

 

Baranowski H., Skobejko E., Nauka w Toruniu. Bibliografia za lata 1945–1962, Zesz. Nauk. Uniw. Tor. Nauki Human.-Społ. Z. 11: Nauka o Książce, Z. 2, Tor. 1964 s. 87; Bystroń J. S., Bibljografia etnografji polskiej, Kr. 1929; Skobejko E., Jaworczakowa I., Bibliografia prac Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1875–1960, Tor. 1961; Łoza, Czy wiesz, kto to jest?; Oracki, Słownik Warmii; Podgóreczny J., Niepospolici ludzie Kujaw i Pomorza, Bydgoszcz 1967; – Lietz Z., Plebiscyt na Powiślu, Warmii i Mazurach w 1920 roku, W. 1958; Machaliński Z., Czasopiśmiennictwo morskie II Rzeczypospolitej, Gd. 1969; – Wspomnienia pośmiertne: Łuka L., Pamięci zasłużonego badacza Pomorza, „Z Otchłani Wieków” R. 26: 1960 s. 305–8 (fot.); Malicki L., Wspomnienie o etnografie pomorskim ks. doktorze W. Ł-dze, „Lud” T. 47: 1961 [druk.] 1962 s. 605–8 (fot. portretu V. Hofmana); Pawłowicz Z., Śp. ks. Prałat dr W. Ł., „Mies. Diec. Gdań.” R. 4: 1960 s. 397–405 (fot.); Tymieniecki K., W. Ł. (1889–1960), „Zap. Hist.” T. 27: 1962 s. 455–6; Wolnikowski A., W. J. Ł., „Roczn. Grudziądzki” T. 2: 1961 s. 201–8 (fot); Zbierski A., W. Ł. (1889–1960), „Roczn. Gdań.” T. 29/30: 1970 [druk.] 1971 s. 183–90 (fot.); – Zakł. Dok. IH PAN w Kr.: Materiały biograficzne.

Wiesław Bieńkowski

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Karol Irzykowski

1873-01-27 - 1944-11-02
krytyk literacki
 

Adam Pawlikowski

1925-11-21 - 1976-01-17
aktor filmowy
 

Bolesław Pochmarski

1883-04-10 - 1945-04-28
poseł na sejm II RP
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Edward Perkowicz

1886-10-27 - 1964-09-02
pułkownik WP
 

Tadeusz Sylwester Korzon

1839-10-28 - 1918-03-18
historyk
 

Ludomił Korczyński

1867-09-14 - 1936-05-13
lekarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.