INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Władysław Pogorzelski     

Władysław Pogorzelski  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1982-1983 w XXVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Pogorzelski Władysław (1839–1916), powstaniec 1863 r., działacz emigracyjny. Pochodził z zubożałej szlachty podolskiej, babka jego posiadała 25 «dusz» chłopskich, był synem Bazylego («Wasiliewicz» w rosyjskim stanie służby). W r. 1857 po ukończeniu I Korpusu Kadetów w Petersburgu zaliczony do p. Siemionowskiego gwardii wszedł w r. 1861 w stopniu podporucznika do Akademii Sztabu Generalnego. Należał tu do rewolucyjnego kółka, którym kierował Jarosław Dąbrowski, a po jego wyjeździe P. został podobno przewodniczącym. W grudniu 1862 został usunięty z Akademii, gdy zobaczono go na ulicy ubranego w czamarkę. W tymże czasie wpłynął na P-ego donos z Warszawy, wiążący go ze sprawą czerwcowego zamachu na gen. A. Lüdersa. P. musiał się ukrywać; w kwietniu 1863 zgłosił się w Warszawie do Rządu Narodowego ofiarowując usługi wojskowe i został skierowany na Podlasie. W sierpniu był w randze majora szefem sztabu gen. Kruka (Michała Heydenreicha). We wrześniu uczestniczył w krakowskiej naradzie wojskowej zwołanej przez Romualda Traugutta i został przydzielony jako szef sztabu gen. Aleksandrowi Waligórskiemu. W październiku gen. Kruk odwołał go do Lwowa. W listopadzie objął w Lubelskiem dowództwo szwadronu jazdy po Adamie Zielińskim, przejściowo też pełnił funkcję naczelnika wojskowego woj. podlaskiego. Od 1 XII już jako podpułkownik towarzyszył ze swym szwadronem Krukowi w jego kluczących rajdach po Lubelskiem i Podlasiu. W nieszczęśliwej bitwie pod Kockiem 25 XII szarżował z jazdą na nieprzyjaciela i ranny był lancą w głowę. Objął dowództwo oddziału po wyjeździe Kruka za granicę, ale wkrótce sam też opuścił plac boju. W maju 1864 Jan Działyński radził mianować go naczelnikiem wojskowym woj. kaliskiego, do czego jednak nie doszło. Latem t. r. P. był zatrudniony w powstańczej Komisji Broni w Liège. W styczniu 1865 Jan Kurzyna chciał wprowadzić P-ego do planowanej «komisji nadzorczej», która by zastąpiła wszystkie uznane za zbędne agendy powstańcze za granicą. W tym czasie P. już wyłamał się z posłuszeństwa Kurzynie i uczestniczył w opracowywaniu nierealnych planów wznowienia walki zbrojnej, wszedł też do kierownictwa zawiązanego w marcu 1865 Tow. Wojskowych Sprzysięgłych. W r. 1866 wstąpił do Zjednoczenia Emigracji Polskiej (ZEP), należał do założycieli gminy Batignolles w Paryżu, jednej z najaktywniejszych i najbardziej radykalnych; od grudnia 1866 pełnił w niej funkcje «wójta». Na obchodzie 22 I 1867 wypowiedział swe polityczne credo: klęskę powstania spowodowało «niedołężne i półśrodkowe uwłaszczenie włościan»; obowiązkiem naczelnym wychodźstwa jest mobilizowanie funduszów, broni i kadr dla przyszłej walki. Komitet ZEP chciał delegować go ponownie do Liège dla uregulowania spraw byłej Komisji Broni, lecz P. nie mógł wyjechać, nie otrzymawszy urlopu od swego pracodawcy. W imieniu swej gminy prowadził kampanię przeciwko prawemu skrzydłu Komitetu i przeciw redakcji „Niepodległości” (Zygmunt Miłkowski). Taż gmina Batignolles w końcu 1867 r. wysunęła kandydaturę P-ego na członka Komitetu. Wszedł w jego skład w drugiej turze wyborów uzupełniających po zrzeczeniu się kilku osób poprzednio obranych. Zasiadał w nim dość pilnie od 9 V 1868 do 24 V 1869, ale po roku sam zwątpił, «czyśmy cokolwiek zrobili, czyśmy nawet cokolwiek robili». Domagał się przekształcenia ZEP w duchu demokratycznym, «z wyraźnym mianem i barwą»; w tym celu opowiadał się za połączeniem z Tow. Demokratycznym, co znów budziło gwałtowne sprzeciwy ze względu na zdyskredytowaną osobę Ludwika Mierosławskiego. Choć nadal popierany przez gminę Batignolles, odmówił kandydowania do Komitetu ZEP w następnych z kolei wyborach. W maju 1869 wystąpił w „Głosie Wolnym” z dość surową krytyką książki J. Dąbrowskiego „Rys krytyczny wojny 1866 roku w Niemczech i we Włoszech” (Genewa 1868), zarzucając mu niedostateczne jeszcze zastosowanie doświadczeń tej wojny do potrzeb przyszłego powstania. Na marginesie rzucił kilka krytycznych uwag o sposobie prowadzenia partyzantki w r. 1863.

W sierpniu 1870, po wybuchu wojny francusko-pruskiej, P-ego wybrano w Paryżu do komisji, która organizować miała legion polski, i wytypowano go na szefa I kompanii tego legionu pod dowództwem gen. Kruka. Gdy rząd francuski przeszkodził utworzeniu tej formacji, P. zaciągnął się jako szeregowiec do gwardii narodowej i pełnił służbę w czasie oblężenia Paryża. Natomiast uchylił się od udziału w Komunie 1871 r. O jego późniejszych losach mamy tylko ogólnikową wzmiankę, iż «w Paryżu był komisantem księgarskim, dorobił się majątku i zamieszkał stale w Nicei». U schyłku życia skreślił krótką relację o swym udziale w kampanii gen. Kruka. W obronie spotwarzanego, jak sądził, przez historyków swego dowódcy odezwał się listem otwartym do „Kwartalnika Historycznego” (1908). Ofiarował niektóre papiery do Muzeum w Raperswilu; tamże dojeżdżał niekiedy na posiedzenia rady muzealnej «dla zobaczenia się z dawnymi przyjaciółmi». Zmarł w Nicei w r. 1916.

P. był żonaty z Francuzką, o potomstwie brak wiadomości.

 

Djakov V., Dejateli russkogo i polskogo osvoboditelnogo dviženija…., Moskva 1967; Lewak – Więckowska, Zbiory B. Rap. Katalog, II; – Borejsza J., Emigracja polska po powstaniu styczniowym, W. 1966 (fot.); tenże, W kręgu wielkich wygnańców, W. 1963; Góra S., Partyzantka na Podlasiu 1863–1864, W. 1976; Pomarański S., Ostatnia kampania Kruka-Heydenreicha, „Przegl. Hist.-Wojsk.” 1933; Ratajczyk L., Polska wojna partyzancka 1863–1864, W. 1966; Romaniukowa F., Radykalni demokraci polscy, W. 1960; Wyczańska K., Polacy w Komunie paryskiej, W. 1957; Zdrada J., Jarosław Dąbrowski, Kr. 1973; Zjednoczenie Emigracji Polskiej,Wr. 1972; Złotorzycka M., Towarzystwo Wojskowych Sprzysięgłych wobec zamiarów powstańczych w r. 1865, „Niepodległość” T. 10: 1935 s. 295–7; – Bogdanov G., Djakov V., Alfavit učastnikov revoljucionnogo dviženija v russkoj armii, w: Vosstanie 1863 d. i russko-pol’skie revoljucionnye svjazi, Moskva 1960; Dokumenty terenowych władz wojskowych powstania styczniowego 1863–1864, Wr. 1976, Powstanie styczniowe, Materiały i dokumenty; Janowski J. K., Pamiętniki o powstaniu styczniowym, Lw. 1923 I; Współpraca rewolucyjna polsko-rosyjska, Moskwa 1963 I; Zabór pruski w powstaniu. Zbiór zeznań; – „Bulletin Polonais” (Paris) 1916 nr 335 s. 190–1; „Głos Wolny” 1869 s. 840–5, 860–1; „Niepodległość” 1867–9 nr 24, 50, 96, 97, 98, 99–100, 101, 102, 104–5, 112, 113; – B. Narod.: rkp. 6000, t. V k. 122.

Stefan Kieniewicz

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Adolf Stanisław Pawiński

1840-05-07 - 1896-08-24
historyk
 

Stanisław Jasiukowicz

1882-12-08 - 1946-10-22
polityk endecki
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Ferdynand Karol Eugeniusz Rabowski

1884-02-05 - 1940-04-19
geolog
 

Michał Sobeski

1877-09-03 - 1939-12-14
estetyk
 

Jan Szczepanik

1872-06-13 - 1926-04-18
nauczyciel
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.