Szolc Zachariasz Jan h. własnego (ok. 1630–1692), kanonik, kustosz kapituły warmińskiej.
Ur. w Łucku (diec. łucka, słowniki podają błędnie: diec. warmińska), został ochrzczony w kościele św. Jakuba Apostoła, jego nieznana z imienia matka zmarła podczas zarazy (pochowana w Łucku, w kościele Dominikanów); wywodził się z drobnej szlachty, używał h. własnego, odmiany Jastrzębiec z sentencją w znaku notarialnym «Crescam crucis auxilio».
Podczas studiów na Uniw. Krak. korzystał S. ze stypendium Grzegorza Borasta oraz mieszkał w bursie filozofów. Być może uzyskał doktorat teologii. Znał kilka języków, m.in. włoski i francuski. Karierę duchowną rozpoczął w diec. łuckiej. W r. 1648 przebywał u boku bp. sufragana łuckiego Mikołaja Krasickiego w Baranowie nad Wieprzem. W l.n. zatrudnił go w swej kancelarii nuncjusz (od r. 1652) P. Vidoni. Związany od młodości z Janem Stefanem Wydżgą, który w r. 1655 objął biskupstwo łuckie, S. został pisarzem (notariuszem) w jego kancelarii. W diec. łuckiej miał probostwa w Narwi i Skrzeszewie (na Podlasiu). Na początku r. 1656, w czasie «potopu», przebywał w Janowie na Podlasiu, a w r. 1659 przybył na Warmię razem z Wydżgą, od t.r. bp. warmińskim. Na zamku w Heilsbergu (obecnie Lidzbark Warmiński) pełnił funkcje kanclerza i notariusza biskupa oraz prałata domowego; należał do jego najbardziej zaufanych współpracowników. Wydżga nadał mu w r. 1660 w kapit. kolegiackiej w Guttstadt (Dobrym Mieście) kanonię honorową; następnie otrzymał kanonię rezydencjalną, którą objął 16 V 1661, jednak przy kapitule S. nie rezydował i utrzymywał z nią sporadyczne kontakty, a także dostawał niepełne dochody roczne (ok. 466 zł). Za jego wstawiennictwem bp Wydżga zgodził się w r. 1664 na trzeci doroczny jarmark w Guttstadt.
Prymas Wacław Leszczyński nominował S-a na kanonię w warmińskiej kapit. katedralnej, a zatwierdził to nuncjusz A. Pignatelli. S. objął kanonię 11 V 1665, lecz we wrześniu t.r. prowizję na nią uzyskał w Rzymie Samuel Grabkowski, krewny Tomasza Ujejskiego, ówczesnego prepozyta kapit. warmińskiej i bp. kijowskiego. Chociaż papież Aleksander VII potwierdził 6 X nominację S-a, Grabkowski odwołał się do Roty Rzymskiej, która dopiero w r. 1672 rozstrzygnęła spór na korzyść S-a. Mimo kontrowersji S. przeniósł się w r. 1665 do Fromborka i objął ołtarz św. Michała przy katedrze. W wypełnianiu niektórych obowiązków liturgicznych zastępował go jego wikariusz Jerzy Power (1671), a następnie Abraham Beier (1676). S. towarzyszył Wydżdze na pierwszy sejm 1666 r. Pełnił funkcję prowizora (konserwatora) seminarium diecezjalnego w l. 1666–87 i w tym charakterze, wraz z kapitułą, brał udział w sporze władz diecezji z jezuitami braniewskimi o wstrzymanie im rocznej pensji, uiszczanej przez diecezję. W l. 1667–9 był administratorem dóbr kapit. warmińskiej w komorze Mehlsak (Pieniężno), a w l. 1672–5 w komorze olsztyńskiej. W r. 1669 stanął na czele komisji powołanej do korekty w wyliczeniu łanów nadliczbowych (excrescentia) we wsi Osetnik. W marcu t.r. był delegatem kapituły na sejmik warmiński w Lidzbarku, a jesienią t.r. w imieniu bp. Wydżgi zawiózł do Rzymu sprawozdanie o stanie diecezji; w Padwie wpisał się 15 XI do albumu nacji polskiej. Kapituła poleciła mu sprawdzić w Rzymie rachunki fundacji szkolnej kanonika Jana Preucka oraz zorientować się w przebiegu procesu o zaległe dochody, jaki wytoczył kapitule jej kanonik Wawrzyniec Ludwik Demuth. S. wrócił w listopadzie 1670 na Warmię. W l. 1672, 1674 i 1676, podczas nieobecności Wydżgi, sprawował z jego ramienia administrację diecezji. Dn. 25 VI 1676 przewodniczył w zastępstwie biskupa sejmikowi warmińskiemu w Heilsbergu i witał Wydżgę, wracającego już jako podkanclerzy. Mieszkając we Fromborku, S. i biskup pisywali do siebie przynajmniej raz w tygodniu; listy świadczą o wielkim zaufaniu, a nawet przyjaźni Wydżgi do S-a. Przed odejściem z biskupstwa warmińskiego zapisał on S-owi w dożywocie wieś Bugi w komorze lidzbarskiej. S. w październiku 1677 wszedł do komisji, powołanej przez kapitułę dla zebrania jej zarzutów wobec biskupa; kapituła powierzyła mu też funkcję prowizora fundacji kapitulnych w bursie braniewskiej. T.r. zastępował S. administrującego diecezją Ujejskiego. Dn. 15 IV 1678 uzyskał w drodze wyboru kustodię w kapit. warmińskiej; objął wówczas ołtarz św. Stefana i przyjął wikariusza Jana Aleksego Lamshefta. Reprezentował kapitułę na dorocznych uroczystościach odpustowych w Świętej Lipce (obecność poświadczono w l. 1676 i 1679). W obawie przed inwazją szwedzką zabezpieczał w l. 1678 i 1679 jako kustosz (razem z kanonikiem Wawrzyńcem Ludwikiem Demuthem) skarb katedry oraz archiwalia. Wobec mianowania przez króla Jana III Sobieskiego nowego biskupa, Michała Radziejowskiego, bez zgody kapituły, zleciła ona S-owi w maju 1678 zestawienie praw tego gremium do wyboru biskupa. S. uczestniczył 31 X t.r. w wyborze Radziejowskiego przez kapitułę. W maju 1679 rewidował skarbiec diecezjalny. Wraz z kanonikiem Janem Wołowskim przekazał 29 XI 1680 w imieniu kapituły inwentarz biskupstwa pełnomocnikom Radziejowskiego. Z ramienia kapituły został 21 I 1681 wiceadministratorem diecezji (pod nieobecność administratora prepozyta, Adama Z. Konarskiego), a w sierpniu t.r. delegatem do Heilsbergu w celu uzgodnienia szczegółów ingresu nowego biskupa. Radziejowski mianował go 17 X oficjałem generalnym. Zlecił mu też przygotowanie nowego wydania rytuału, który ukazał się w r. 1682 pt. „Rituale sacramentorum ac aliarum caeremoniarum” (Brunsbergae). W r. 1683 towarzyszył S. biskupowi w wizytacji parafii katolickich w Królewcu i Elblągu, a na jego polecenie dokonał w r. 1684 przeglądu wszystkich beneficjów kościelnych w diecezji. Pięciokrotnie (w l. 1682, 1685, 1686, 1687 i 1688) administrował diecezją z ramienia Radziejowskiego; ogłaszał wówczas modły dziękczynne za sukcesy Rzpltej i Ligi Świętej oraz czterokrotnie przewodniczył obradom sejmiku warmińskiego. Radziejowski powierzył mu opiekę nad klasztorem bernardynów w Wartemborku (obecnie Barczewo) oraz nadał dobra Pierławki w komorze braniewskiej. W r. 1688 uczestniczył S. w wyborze nowego biskupa Jana Stanisława Zbąskiego, a następnie, razem z kanonikiem Stanisławem Bużeńskim, był delegatem kapituły do biskupa w sprawach podatkowych. Chory od r. 1687, zrezygnował w r. 1690 ze stanowiska oficjała. Na posiedzeniu kapituły był po raz ostatni 3 XI 1691. Zmarł 2 III 1692 we Fromborku, w swej przebudowanej wcześniej kurii kanonickiej św. Michała Archanioła. Został pochowany w katedrze, w pobliżu ołtarza św. Stefana, a na filarze obok umieszczono marmurowe epitafium (płytę przygotował S. już w r. 1682).
Głównym spadkobiercą uczynił S. przytułek ubogich we Fromborku. Obdarował też inne szpitale, klasztory i kościoły w diecezjach warmińskiej i łuckiej. W katedrze fromborskiej ufundował aniwersarz za 1 tys. zł, ołtarz w kaplicy polskiej św. Jerzego (wykonano go w r. 1693) i kamienną posadzkę oraz przedmioty kultu religijnego. Powiększył fundację szkolną Grzegorza Borasta w Uniw. Krak. i ufundował beneficja mszalne w parafiach Gryźliny i Wutryny (Butryny), a tej ostatniej darował ponadto srebrną monstrancję.
Oracki, Słown. Warmii, Prus Ks.; Słownik biograficzny kapituły warmińskiej, Olsztyn 1996; – Eichhorn A., Die Prälaten des ermländischen Domcapitels, „Zeitschr. für die Gesch. und Alterthumskunde Ermlands” T. 3: 1866; Kopiczko A., Ustrój i organizacja diecezji warmińskiej w latach 1525–1772, Olsztyn 1993; Makarczyk I., Tomasz Ujejski (1612–1689), Olsztyn 2005; Szorc A., Dominium warmińskie 1243–1777, Olsztyn 1990; tenże, Familiarność między biskupem a kanonikiem na przykładzie korespondencji Jana Stefana Wydżgi z Zachariaszem Janem Szolcem, w: Między barokiem a oświeceniem. Sarmacki konterfekt, Red. S. Achremczyk, Olsztyn 2002 s. 95–110; Romanowski J., Zachariasz Jan Szolc (1630–1692) kanonik warmiński, Olsztyn 1998 (mszp. pracy magisterskiej w B. Wyższego Seminarium Duchownego «Hosianum» w Olsztynie, m.in. pięć tekstów źródłowych, w tym testament S-a); – Arch. nacji pol. w Uniw. Padewskim, I; Causae Polonae coram Sacra Romana Rota XV–XVII saec., Ed. C. Bukowska-Gorgoni, Roma 1995 s. 367–9, nr 190.
Irena Makarczyk