INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Zofia Teodora Szembek (Szembekówna)      Zofia Szembek.

Zofia Teodora Szembek (Szembekówna)  

 
 
1884-11-10 - 1974-08-18
Biogram został opublikowany w XLVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2012-2013.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szembek (Szembekówna) Zofia Teodora Maria, w zgromadzeniu Maria Krysta od Przenajświętszego Sakramentu, krypt. i pseud.: Maria Krysta, S.M.K., S.M. Krysta od N. Sakramentu Niepokalanka, S. Maria Krysta Niepokalanka, S. Maria Krysta od Przen. Sakram. Niepokalanka, Z.S. (1884–1974), niepokalanka, archeolog, etnograf, pedagog.

Ur. 10 XI w Siemianicach (pow. ostrzeszowski), była wnuczką Jana Aleksandra Fredry (zob.), córką Piotra Szembeka (1843–1896, zob.) i Marii z Fredrów (zob. Szembekowa Maria), bratanicą Stanisława Feliksa Szembeka (zob.) i siostrzenicą Andrzeja Maksymiliana Marii Fredry (zob.). Miała siostrę Jadwigę (zob. Szeptycka Jadwiga) i brata Aleksandra Marię Szembeka (zob.). Jej ojcem chrzestnym był cioteczny brat matki Roman Szeptycki, późniejszy metropolita unicki (zob. Szeptycki Andrzej Roman).

S. otrzymała staranne wykształcenie domowe, obejmujące zwłaszcza języki obce, język polski i historię. Od r. 1897 do jesieni 1901 wspólnie z siostrą Jadwigą brała udział, pod opieką Józefa Kostrzewskiego i Bolesława Erzepkiego, w pracach archeologicznych w Siemianicach; opisała cmentarzyska z okresu rzymskiego. Uczyła w utworzonej przez matkę w r. 1898 tajnej szkole polskiej w Siemianicach, działała w Tow. Czytelni Ludowych. Siostry zbierały również materiały etnograficzne z południowej Wielkopolski. Po zamążpójściu Jadwigi prace wykopaliskowe kontynuowała S. samodzielnie: w l. 1902–9 w Siemianicach (spraw. w: „Roczniki Tow. Przyjaciół Nauk Pozn.” T. 31: 1904 [1905], T. 35: 1908 [1909], T. 43: 1916 [1915]), a w l. 1904–8 także w pobliskim Lipiu oraz różnych miejscowościach południowej Wielkopolski (Opis cmentarzyska żarowego z epoki brązu w Lipiu ępiński W.K. Poznańskie> oraz kilkunastu urn znalezionych w Gwoźdźcu pod Słupią ępiński>, Kuźnicy Trzcińskiej ępiński>, Jurkowie ściański> i Wysocku , „Mater. Antropologiczno-Archeol. i Etnogr. [Kom. Antropologicznej AU w Kr.]” T. 11: 1910). W r. 1909 opublikowała Dalsze przyczynki do etnografii Wielkopolski (tamże T. 12: 1912). Ogółem opisała ponad sto grobów, a odnalezione przedmioty przekazała do Muzeum Tow. Przyjaciół Nauk w Poznaniu. Mimo młodego wieku i braku fachowego wykształcenia jej artykuły znajdowały uznanie badaczy.

Dn. 31 V 1909 wstąpiła S. do Zgromadzenia Sióstr Niepokalanego Poczęcia NMP (niepokalanki) w Jazłowcu i otrzymała imię Maria Krysta od Przenajświętszego Sakramentu. Po zakończeniu nowicjatu była od r. 1911 nauczycielką w prowadzonych przez zgromadzenie gimnazjum i szkole powszechnej w Jazłowcu. Dn. 8 XII 1917 złożyła śluby wieczyste. W zakładzie wychowawczo-naukowym w Szymanowie pełniła od r. 1918 funkcję mistrzyni internatu oraz nauczycielki religii, języka polskiego, historii i propedeutyki filozofii. W domu generalnym w Jazłowcu była w l. 1922–33 sekretarką generalną niepokalanek i porządkowała tamtejsze archiwa. Reskryptem Min. WRiOP z 27 IX 1928 uzyskała uprawnienia do nauczania historii i języka polskiego. W l. 1933–7 pracowała jako nauczycielka w Słonimiu. Publikowała broszury, najczęściej anonimowo, m.in. Matka Maria Józefa od Jezusa Ukrzyżowanego (Józefa Karska) i Matka Maria Marcelina od Niep. Poczęcia N.P. Marii (Marcelina Darowska). Krótkie życiorysy (Jazłowiec 1929), Cześć Marii Niepokalanej w Jazłowcu (Lw. 1934) i Jazłowiec (W. [b.r.w.]), a w prasie katolickiej ogłaszała krótkie artykuły religijne, historyczne i pedagogiczne. Była też autorką utworów poetyckich i scenicznych, m.in. Króluj nam Chryste. Inscenizacja ku czci Chrystusa Króla (Kr. [1939]); większość z nich pozostała w rękopisie. W l. 1937–9 przebywała w Jarosławiu, a tuż przed wybuchem drugiej wojny światowej została przeniesiona do Nowego Sącza, gdzie objęła funkcję przełożonej tamtejszego domu zakonnego.

W okresie okupacji niemieckiej S. od listopada 1939 brała udział w tajnym nauczaniu, m.in. była członkiem tajnej komisji egzaminacyjnej. W r. 1943 została kierowniczką przedszkola w Podegrodziu koło Nowego Sącza. Podjęła wtedy współpracę z AK. Po zakończeniu wojny w r. 1945 otrzymała zadanie znalezienia nowej siedziby dla niepokalanek. Po kilkutygodniowej podróży na Śląsk i Pomorze założyła dom zakonny w Szczecinku i została jego przełożoną. W państw. szkołach średnich w Szczecinku uczyła języka polskiego i historii. Zaangażowała się w ratowanie spuścizny historycznej, zbierając z młodzieżą książki i przedmioty zabytkowe, przekazywane następnie instytucjom nauki i kultury. Ogłosiła broszurę Z dziejów Pomorza Zachodniego. Szczecinek. Dwa szkice historyczne poświęcone młodzieży w Szczecinku (Kat. [b.r.w.]); nadal publikowała artykuły o tematyce historycznej i religijnej (m.in. w „Słowie Powsz.”). W r. 1949 została przełożoną nowej placówki niepokalanek w Mgoszczu (pow. chełmiński) oraz nauczycielką religii, języka polskiego i języka angielskiego w otwartym tam przez zgromadzenie gimnazjum i liceum koedukacyjnym. Od r. 1950 pełniła obowiązki przełożonej domu w Warszawie; również wtedy pracowała jako nauczycielka języka polskiego i języków obcych w seminariach: warszawskim dominikanów i marianów w Górze Kalwarii. Od r. 1961 przebywała w Szymanowie i udzielała lekcji języków obcych. Opracowała w tym czasie monografię Z dziejów Siemianic (mszp. w arch. niepokalanek w Szymanowie, sygn. F. VII, 1, oraz B. Ossol., rkp. 14473/II, Akc. 170/99) i Wspomnienie o Metropolicie Andrzeju Romanie Szeptyckim spisane dla dzieci i wnuków mej ukochanej Siostry Jadwigi Szeptyckiej („Harvard Ukrainian Studies” Vol. 15: 1991 nr 1/2). Korespondowała ze Stanisławem Pigoniem w sprawie „Pism wszystkich” Aleksandra Fredry (B. Jag., rkp. 10828 III k. 122–37). W r. 1969 otrzymała honorowe członkostwo Polskiego Tow. Ludoznawczego. Zmarła 18 VIII 1974 w Szymanowie, została pochowana w grobowcu na terenie klasztoru.

 

Etnografowie i ludoznawcy polscy, Kr. 2002 I; Słown. pseudonimów, IV; Słownik biograficzny Wielkopolski południowo-wschodniej. Ziemi Kaliskiej, Kalisz 2007 III; Wpol. Słown. Biogr.; Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy 1872–1972. Historia, opracowania, bibliografia, Kr. 1972; – Błaszczyk S., Jadwiga Szeptycka i Zofia Szembekówna, „Liter. Lud.” R. 9: 1965 nr 2/3 s. 23–34 (fot.); Fogel J., Hrabianki Szembekówny – pionierki archeologii wielkopolskiej z przełomu XIX i XX wieku, „Folia Praehistorica Posnaniensia” T. 12: 2004 s. 7–45 (fot.); Grudziński I., Szembek Zofia Teodora Maria – Siostra Maria Krysta od Przenajświętszego Sakramentu (1885–1974), „Wiad. Ziemiańskie” 2004 nr 17 s. 41–4 (fot.); Jednorowska Z., Prace archeologiczne Zofii i Jadwigi Szembekównych, „Roczn. B. PAN w Kr.” R. 43: 1998 s. 121–33; Łoś P. S., Szkice do portretu ziemian polskich w XX wieku, W. 2005; Nauka w Wielkopolsce. Przeszłość i teraźniejszość. Studia i materiały, P. 1973 (fot.); Pietrzak J., Fredrowska krew w Wielkopolsce. Służebnica Jazłowieckiej Pani, „Kierunki” 1974 nr 28 s. 12 (fot.); Ziemiaństwo wielkopolskie: w okręgu arystokracji, Red. A. Kwilecki, P. 2004 (fot.); Zięba A., Sister Maria Krysta Szembek and her Memoirs, „Harvard Ukrainian Studies” Vol. 15: 1991 nr 1/2 s. 88–106 (fot.); – „Kierunki” 1974 nr 26 s. 12 (fot.); „Pam. Liter.” 1994 z. 1 s. 157–62; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne: „Kierunki” 1974 nr 38 (J. Pietrzak), „Lud” T. 60: 1976 (fot., S. Błaszczyk), „Słowo Powsz.” 1974 nr 274, „Tyg. Powsz.” 1974 nr 40 (S. Błaszczyk); – Arch. Zgromadzenia Sióstr Niepokalanego Poczęcia NMP w Szymanowie: Teczka personalna S. (fot.), sygn. C II t. 1–2, 6–7, 14–15, sygn. F VII t. 1–5; B. Jag.: sygn. 195/99 (koresp. Karola Ludwika Konińskiego); B. Narod.: sygn. 7351 t. 63 k. 80–6 (koresp. Józefa Korzeniowskiego), sygn. 8431 k. 61–100 (koresp. Jana Aleksandra Fredry); B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: rkp. 1881 t. 218 k. 76–7 (koresp. Teodora Wierzbowskiego), rkp. 3651 (Cmentarzysko lipskie); B. Ossol.: rkp. Akc. 2/73, Akc. 112/74, Akc. 88/05 (koresp. S.).

Gabriela Matuszkiewicz

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Ryszard Kapuściński

1932-03-04 - 2007-01-23
reportażysta
 

Tomasz Nocznicki

1862-12-28 - 1944-11-03
działacz ruchu ludowego
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Franciszek Sokal

1881-12-18 - 1932-03-31
dyplomata
 

Stefan Sacha

1888-08-26 - 1943-05-23
dziennikarz
 

Eugeniusz Reczek

1916-12-25 - 1971-02-11
jezuita
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.