Bolesław (Bolko) IV († 1437), książę opolski, młodszy syn Bolka III i Anny, urodził się około r. 1375. W chwili śmierci ojca małoletni, pozostawał pod opieką stryja Władysława Opolczyka i najstarszego z braci, Jana Kropidły, z którym czas jakiś wspólnie zarządzał spuścizną po ojcu. Już w tym czasie zaznaczył swą działalność fundacjami na rzecz kościołów. 8 I 1389 przystąpił do związku, mającego na celu ukrócenie rozbojów na Śląsku. Od r. 1389 występuje B. już samodzielnie z tytułem księcia opolsko-niemodlińskiego, pana na Strzelcach. Wkrótce, jako najbliższy krewny Władysława Opolczyka, wciągnięty został w wojnę z Polską w sierpniu 1393. Władysław, pragnąc związać bratanków trwałem przymierzem, zapisał swe posiadłości jako dożywocie żonie Ofce, Bolesławowiczów zaś uczynił generalnymi spadkobiercami. B. stanął w wojnie po stronie stryja, lecz walka nie trwała długo. Zaznawszy przewagi oręża polskiego, zawarł B. w listopadzie 1393 zawieszenie broni, a 10 IV 1394 zobowiązał się znów do przestrzegania go wraz z bratem Janem. Klęski lat następnych skłoniły B-a do zawarcia z królem Jagiełłą wieczystego pokoju. W akcie, podpisanym przez wszystkich synów Bolka III, zobowiązali się Opolczycy do wyzucia stryja z jego dzielnicy, Polsce zaś wydali Gorzów, Lubliniec i Olesno; Władysław pozostać miał na łasce synów tak krzywdzonego niegdyś przez niego brata Bolka. Odtąd nad całą dzielnicą czuwał B. i on też starał się łagodzić wszelkie sporne sprawy, by zniszczonych wojną ziem nie narażać na nowe spustoszenia. Między innemi 10 II 1397 w imieniu swojem i swych braci załatwił sporne kwestje z królem czeskim Wacławem, wystawiając mu zaświadczenie, że ów wywiązał się z wszystkich zobowiązań wobec Opolczyków. Po dojściu Bernarda do pełnoletniości podzielili się bracia (przed 6 V 1400) dzielnicami, z których B-owi przypadło Opole. Stosunki między braćmi układały się jaknajlepiej, w kwestjach spornych szli zawsze na kompromisy, gotowi ustąpić jeden drugiemu. Widzimy to w r. 1401, gdy B. zrzekł się wszelkich praw do Olesna i Lublińca, które Bernard otrzymał jako wiano od teścia, wojewody krakowskiego Spytka, potem w 1410, gdy nieporozumienia między nimi rozsądzał najstarszy z braci Jan, biskup włocławski, a wreszcie w 1421, gdy bez żadnych trudności dzielą się po połowie spuścizną po bracie Janie. W życiu politycznem Śląska brał B. żywy udział; z nazwiskiem jego spotyka się badacz na akcie związku obrony praw Wacława z 7 VII 1402, wyrokowi braci opolskich i Jagiełły poddaje się król czeski 10 VIII 1404, pragnąc w nich mieć sędziów w sporze ze swymi poddanymi. W tym zapewne okresie wszedł B. w bliższe stosunki z Władysławem Jagiełłą, na którego dwór odtąd przez lat kilkanaście zjeżdża, nieraz na parę miesięcy. Przyjazne stosunki z królem Wacławem rychło się zepsuły; już w 1405 wynikły między nim a Luksemburczykiem nowe spory, które bezskutecznie starał się załagodzić Jagiełło; ciągną się one do końca życia Wacława, nie przysparzając zresztą księciu specjalnych trudności. Dopiero śmierć Ofki (w r. 1416) sprowadziła na B-a poważne kłopoty. Z pretensjami do spuścizny po Opolczyku wystąpił mąż Katarzyny, córki Władysława, Henryk VIII głogowski. Powołując się na układy z Władysławem, zatwierdzone przez Wacława, żądał on wydania sobie Opola i Głogówka. B., pozwany przed sąd lenny do Pragi, nie stawił się na rozprawie, wobec czego sąd po kilku odraczanych sesjach wydał 2 VII 1417 wyrok, zatwierdzony i 1 IV 1418 przez Wacława, przysądzający Głogowczykom sporne ziemie. Rychła śmierć Wacława ułatwiła położenie B-owi. Rychło zdołał on nawiązać przyjazne stosunki z Zygmuntem Luksemburskim, który aktem z 16 IX 1435 zatwierdził przywileje swych poprzedników na rzecz książąt opolskich, wyrok zaś praski z r. 1417 skasował. W świetle tego dokumentu odpaść muszą podejrzenia, jakoby B. popierał husytów. Akta mówią coś wręcz przeciwnego niż kronikarze, którzy najoczywiściej pomieszali osoby syna i ojca. Nietylko nie słyszymy o popieraniu przez B-a husytyzmu, lecz, wręcz przeciwnie, książę w okresie walk husyckich oddalił się zdecydowanie od wpływów dworu polskiego, stanął po stronie Zygmunta, przyrzekając mu 18 IX 1421 pomoc w walce o koronę czeską; w 1423 widzimy go w gronie książąt, którzy pod egidą Zygmunta zawarli przymierze przeciw Polsce. Postępy oręża czeskiego na Śląsku zmusiły B-a do zawarcia pokoju z husytami, lecz nawet to nie uchroniło kraju od okropności wojny. Ostatnie lata swego życia poświęcił książę pracy nad odbudowaniem zniszczonego życia gospodarczego podległego księstwa, które niemal w kwitnącym stanie zostawił swoim następcom. W sędziwym wieku zatracił dawną rzutkość. Na plan pierwszy wybijać się począł najstarszy syn z poślubionej około r. 1400 Małgorzaty, hrabianki Gorycji. Wedle Długosza zmarł B. 6 V 1437 w Opolu i tu pochowany został w grobowcu rodzinnym w kościele franciszkanów.

Idzikowski F., Geschichte der Stadt Oppeln, Oppeln 1863; Historja Śląska, Kr. 1933, I; Mosbach A., Przyczynki do dziejów polskich, P. 1860; Heyne J., Dokumentirte Geschichte des Bisthums u. Hochstifts Breslau, Breslau 1864–1868, II–III; Długosz, Hist. Pol., III–V; Kod. Wp. III; Rachunki dworu króla Władysława Jagiełły, wyd. Fr. Piekosiński, Kr. 1896; Cod. ep. XV, v. I, II, III; Cod. Vit.; Cod. Sil. I, V, VI, XXXI; Regesten zur Gesch. d. Herzogthums Troppau von F. Kopetzky »Archiv f. oesterr. Geschichte«, Wien 1871, XLV 205.

Karol Piotrowicz

Powyższy tekst różni się w pewnych szczegółach od biogramu opublikowanego pierwotnie w Polskim Słowniku Biograficznym. Jest to wersja zaktualizowana, uwzględniająca opublikowane w późniejszych tomach PSB poprawki i uzupełnienia.