Mirbach Ernest Jan Henryk Karol h. Mirbach (1763–1819), baron, generał-lejtnant, uczestnik powstania kościuszkowskiego. Pochodził ze szlachty kurlandzkiej, stąd J. U. Niemcewicz nazywa go «Kurlandczyk». Co najmniej od poł. XVII w. Mirbachowie służyli w wojsku Rzpltej, osiągali urzędy i nabywali dobra ziemskie. Henryk M. (pod tym imieniem jest znany) był synem Karola Henryka Gustawa (1741–1800), starosty połągowskiego i właściciela dóbr Łaukożemy vel Ławkożemy w pow. telszewskim na Żmudzi, i Karoliny Wilhelminy Henriety z hr. Tottleben, córki generał-lejtnanta Gottloba Karola. M. za młodu służył w wojsku pruskim, miał być adiutantem feldmarszałka W. J. H. Möllendorffa. Po wybuchu insurekcji na Litwie znalazł się w oddziale Antoniego Woytkiewicza, gen.-majora powiatu telszewskiego, który z kolei podlegał Tomaszowi Wawrzeckiemu. Na czele stu kilkudziesięciu zbrojnych M. zajął Lipawę (Libawę) bez oporu 23 V 1794 i zakupił znajdujące się tam zapasy amunicji i broni. Powtórnie powstańcy wkroczyli do Lipawy 25 VI t. r., a w 2 dni potem M. przyjął akces do powstania «szlachty, obywatelów i mieszkańców księstwa kurlandzkiego» oraz przysięgę wierności; jednocześnie ogłoszono wolność chłopów. M. został powołany na gen.-majora księstwa kurlandzkiego. Kościuszko aprobował akces Kurlandii, a M. awansował na generał-lejtnanta. Wiadomość o zajęciu Lipawy Rada Najwyższa Narodowa kazała ogłosić w Warszawie przy odgłosie trąb. Jednak 11 VII t. r. Lipawa została oddana Rosjanom bez walki. Po raz trzeci została zajęta, również z udziałem M-a, na początku sierpnia t. r. Tym razem, ze względu na jednoczesne zagrożenie Wilna, spotkało się to z wyraźną dezaprobatą Kościuszki. Prawdopodobnie M. wycofał się z kolumną Wawrzeckiego i po upadku powstania znalazł się w Warszawie. Wkrótce, bo już w listopadzie t. r., zjawił się w Grodnie z paszportem A. Suworowa, jednak został aresztowany z rozkazu N. Repnina, gen.-gubernatora Litwy, pod zarzutem podburzania chłopów kurlandzkich przeciwko tamtejszym baronom, i odesłany do Rygi pod konwojem majora M. Barclay de Tolly, w przyszłości naczelnego wodza rosyjskiego w kampanii 1812 r. Katarzyna II kazała oddać M-a pod sąd kurlandzki. Groziła mu kara śmierci. Musiał mieć silnych protektorów, skoro Plato Zubow wstawiał się za nim u gubernatora ryskiego, aby wyroku nie wykonywano. W sierpniu 1795 M. został ułaskawiony przez Katarzynę II i oddany pod opiekę ojca i P. Pahlena, gen.-gubernatora Kurlandii. Swobodę odzyskał po śmierci Katarzyny II. W lipcu 1812 wezwany «przez ogół obywatcli», przystąpił M. do organizowania siły zbrojnej w pow. telszewskim i zdołał zgromadzić ok. 2000 młodzieży szlacheckiej, ale Komisja Rządowa kazała ją rozpuścić z powodu nieufności Napoleona do wszelkich ruchawek.
M. zmarł 27 II 1819 w rodzinnych Łaukożemach. W r. 1793 poczynił nadania na rzecz tamtejszego kościoła, zbudowanego w r. 1754 przez Karola Mirbacha. W małżeństwie (1799) z Anną Doris zum Berge a. d. Medden (1779–1857) miał M. 3 synów i 4 córki.
Enc. Org. (1898–1904), X 213; Deutschbaltisches Biographisches Lexicon 1710–1960, Köln 1970 s. 524; Słownik Geogr., VIII 707, XV cz. 2 s. 259; Genealogisches Handbuch der kurlandischen Ritterschaft, Bearbeitet v. O. Stavenhagen, W. Osten-Sacken u. H. Mühlen, T. Kurland, Görlitz 1930 I 550, 551, 562; Klingspor C. A., Baltisches Wappenbuch, Stockholm 1882; Uruski, XI 115; Winkelmann E., Systematisches Verzeichnis der Quellen und Hilfsmittel..., Pet. 1870 nr 6567, 6571 (są późniejsze wydania); – Iwaszkiewicz J., Litwa w r. 1812, Kr.–W. 1912; Jarochowski K., Opowiadania historyczne, P. 1860 s. 183–201; Kościałkowski S., Antoni Tyzenhauz, Londyn 1970 I; Mirbach E., Die Freiherren und Grafen von Mirbach, Berlin 1887 s. 42; Mościcki H., Dzieje porozbiorowe Litwy i Rusi, Wil. 1913 I 229, 232–4, 236 (za K. Jarochowskim); tenże, Generał Jasiński…, W. 1917; Stepermanis M. K., Vlijanie francuzskoj revoljucii 1789–1794 na agrarnyj vopros v Latvii, w: Ežegodnik po agrarnoj istorii Vostočnoj Evropy 1960, Kiev 1961 s. 328–9 (istnieje wydanie książkowe w języku łotewskim: Lielas liesmas atblazka, Riga 1971 s. 111–20); Szyndler B., Powstanie kościuszkowskie w Kurlandii, „Prace Nauk. Uniw. Śląskiego Nr 29. Prace hist.” T. 3: 1972 s. 53, 56–61, 63, 66–9; Żytkowicz L., Rządy Repnina w Litwie 1794–7, Wil. 1938; – Akty powstania Kościuszki, II 354–5, III 44–5, 142; Akty Vil. Archeogr. Kom., XXXV 38; Niemcewicz J. U., Pamiętniki czasów moich, W. 1957 II 101; Sbornik Russ. Ist. Obšč., XVI 68; Siemieński L., Listy Kościuszki, Lw. 1877 s. 74; Tjažby litovskich krest’jan i žitelej mesteček s upraviteljami imenij, Wil. 1961 II 134–98; – „Gaz. Narod. Wil.” 1794 nr 19 dod., nr 21 dod.
Leonid Żytkowicz