INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Ewa Pohoska      Ewa Pohoska, wizerunek na podstawie zdjęć.

Ewa Pohoska  

 
 
1918-07-19 - w nocy 1944-10-10 na 10-11
Biogram został opublikowany w latach 1982-1983 w XXVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Pohoska Ewa, pseud. Iza, Nina Zawadzka, Halina Sosnowska (1918–1944), działaczka konspiracyjna, publicystka, poetka i dramaturg. Ur. 19 VII w Warszawie, była córką Jana (zob.) i Hanny z Rzepeckich (zob. Pohoska Hanna). W domu panowała atmosfera patriotyczna, sympatie lewicowo-sanacyjne i demokratyczne. P. ukończyła w r. 1935 prywatne liceum Wandy Posselt-Szachtmajerowej w Warszawie. Następnie studiowała etnografię na Uniw. Warsz., lecz z powodu wybuchu wojny w r. 1939 nie zdążyła oddać pracy magisterskiej i złożyć egzaminu końcowego. Współpracowała z czasopismem młodzieży szkolnej „Czerwone Tarcze” (w r. 1938/9 nr 10 artykuł pt. Polska sztuka ludowa). W latach wojny i okupacji P. przez cały czas żywo uczestniczyła w różnych konspiracyjnych poczynaniach kulturalnych i politycznych. Studiowała socjologię i konspiracyjną Akademię Sztuk Pięknych. Trochę malowała. Zasadniczym jednak terenem działalności P-iej w konspiracji było życie kulturalne i polityczne. Poprzez osobiste kontakty, przede wszystkim przez swego wuja, płk-a Jana Rzepeckiego, szefa Biura Informacji i Propagandy (BIP) Komendy Głównej Armii Krajowej (AK), P. została wciągnięta do prac BIP i pełniła ofiarnie funkcję łączniczki i maszynistki.

Jeszcze przed wojną P. była zbliżona do kół młodzieży socjalistycznej. W czasie okupacji niemieckiej stała się członkiem grupy młodzieży socjalistycznej «Płomienie». W organie tej grupy pt. „Płomienie” umieściła kilka artykułów na temat roli sztuki w życiu społecznym, sztuki ludowej i in. W porozumieniu z kierownictwem grupy «Płomienie» weszła P. do redakcji konspiracyjnego pisma literackiego „Droga”, które ukazywało się w l. 1943–4. Należała do założycieli i była pierwszym naczelnym redaktorem tego pisma. „Droga” skupiała grono młodzieży literackiej i artystycznej, częściowo związanej z konspiracyjnymi organizacjami socjalistycznymi, w pewnym stopniu z ludzi sympatyzujących z lewicą społeczną i polityczną. W pierwszym numerze „Drogi” w artykule wstępnym deklarowała P. charakter pisma. Oceniając krytycznie dorobek kulturalny dwudziestolecia międzywojennego, P. uważała, że poszukiwania formalne nie prowadziły do prawdziwej sztuki nowoczesnej; nie wnikano głębiej w sens życia. Przyczyna tego stanu rzeczy – jej zdaniem – tkwiła w zacofanych stosunkach społecznych, teraz zaś należało zmienić zasadniczo stosunek artysty do pracy, szukać odkrywczych i nowych elementów przemian teraźniejszości, a walkę o nową sztukę powiązać z walką o wyższe wartości społeczne i humanistyczne. Jednocześnie P. wypowiadała się przeciw podporządkowaniu sztuki wszelkim ideologiom. Redagowała jedynie dwa pierwsze numery „Drogi”, gdzie ukazały się także inne jej artykuły, m. in. o sztuce ludowej.

Najważniejszym utworem P-iej był wydany już po jej śmierci wiosną 1944 konspiracyjnie na powielaczu w ilości około 200 egzemplarzy dramat pt. Schyłek amonitów, sygnowany jako numer 1 Biblioteki „Drogi”. W ujęciu groteskowo-satyrycznym ukazywała tu autorka ideologiczne i moralne problemy konspiracji, atakując nadmiar haseł, biurokratyzm, tendencje wodzowskie, maskowanie walki o wpływy sporami o koncepcje. Był to utwór z kluczem, gdzie występowały postacie ze świata znajomych P-iej; sama narysowała swój ironiczny autoportret w postaci Natany. P. pisała również wiersze liryczne, niedrukowane, poświęcone m. in. pamięci jej ojca rozstrzelanego w Palmirach w r. 1940. Była także aktorką zespołu Sceny Eksperymentalnej, który wystawił konspiracyjnie w r. 1943 na Filtrowej nr 48 utwór K. I. Gałczyńskiego „Mężczyzna w damskim kapeluszu”. Interesowała się żywo innymi przejawami życia kulturalnego, przede wszystkim sztuką francuską, a także polską sztuką ludową. Dom P-iej na Żoliborzu był jednym z ośrodków życia konspiracyjnego; skupiała się tam zarówno działalność polityczna, jak i kulturalna, a także akcja pomocy Żydom. Dn. 5 I 1944, po aresztowaniu przez patrol niemiecki łączniczki BIP Hanny Czaki, policja pojechała do jej mieszkania na Żoliborzu, ul. Słowackiego 35, gdzie odbywały się wykłady socjologii Uniwersytetu Ziem Zachodnich. Aresztowano całą rodzinę Czakich i wszystkich członków kompletu i wkrótce potem P-ą, która przyszła do mieszkania Czakich, pragnąc ich ostrzec o niebezpieczeństwie. P. została przewieziona do więzienia na Pawiaku. Wszelkie próby uratowania jej okazały się bezskuteczne. Trzymała się bardzo dzielnie; w grypsach z Pawiaka do matki pisała: «Mamo, bądź spokojna, jestem pełna wiary». W nocy z 10 na 11 II 1944 P. wraz z grupą 36 kobiet została rozstrzelana w ruinach getta warszawskiego.

Pełna twórczość P-iej nie została wydana. Schyłek amonitów, poza wydaniem konspiracyjnym, ukazał się w „Dialogu” 1968 nr 8. Niektóre artykuły konspiracyjne przedrukowano w wydawnictwie „Konspiracyjna publicystyka literacka, 1940–1944” (Kr. 1973). Poezje P-iej znajdują się w rękopisach w archiwach prywatnych.

 

Bibliogr. dramatu pol. 1763–1964, W. [1972] III; Pol. bibliogr. liter., za l. 1946, 1968, 1973; Rutowska M., Serwański E., Straty wśród pisarzy polskich (literatów, publicystów, dziennikarzy i redaktorów) w czasie II wojny światowej i okupacji hitlerowskiej 1939–1945, W. 1980; – Bartelski L., Genealogia ocalonych, Kr. 1963; tenże, Z głową na karabinie, W. 1974 s. 149; Bartoszewski W., Konspiracyjne czasopiśmiennictwo kulturalne w kraju w latach 1939–1945, „Twórczość” 1961 nr 10; tenże, 1859 dni Warszawy, Kr. 1974; tenże, Warszawski pierścień śmierci, Wyd. 2., W. 1970 (fot.); Dunin-Wąsowicz K., Wspomnienia o grupie „Płomienie”, „Pokolenia” 1962 nr 6; Garztecki J., O „Drodze” i Krzysztofie Baczyńskim, „Mies. Liter.” 1972 nr 1; Hillebrandt B., Konspiracyjne organizacje młodzieżowe w Polsce 1939–1945, W. 1973; Jastrzębski Z., Literatura pokolenia wojennego wobec dwudziestolecia, W. 1969; tenże, O „Drodze” i dokumentacyjnej twórczości konspiracyjnej. „Mies. Liter.” 1972 nr 6; Konspiracyjna publicystyka literacka 1940–1944 – Antologia, Kr. 1973; Marczak-Oborski S., O młodych literatach poległych w Warszawie, „Nauka i Sztuka” 1946 nr 2; tenże, Pohoska i Trzebiński – między groteską a dramatem, „Dialog” 1968 nr 8; tenże, Teatr czasu wojny, W. 1967; Petryńska M., Pismo literackie młodych – „Droga” 1943–1944, „Pokolenia” 1965 nr 3; Sołtan T., Motywy i fascynacje, W. 1978; Z dziejów podziemnego Uniwersytetu Warszawskiego, W. 1961; Żołnierz, poeta, czasu kurz… Wspomnienia o K. K. Baczyńskim, Wyd. 3., Kr. 1979; – Domańska R., Pawiak. Więzienie gestapo, W. 1978 (fot.); Petrozolin B., Powrót, „Mies. Liter.” 1979 nr 3; Pohoska H., Dom, „Tyg. Powsz.” 1969 nr 37; Szczypka J., W gałązce dymu, w ognia blasku…, W. 1977.

Krzysztof Dunin-Wąsowicz

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Polskie Państwo Podziemne 1939-1945

Polska była pierwszym państwem, które powiedziało "Nie!" żądaniom ustępstw terytorialnych ze strony nazistowskiej Rzeszy Niemieckiej. Polska była pierwszym państwem, które zbrojnie przeciwstawiło......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Jan Pohoski

1889-10-06 - 1940-06-21 wiceprezydent Warszawy
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Roman Dmowski

1864-08-09 - 1939-01-02
polityk endecki
 

Władysław Orkan

1875-11-27 - 1930-05-14
pisarz
 

Andrzej Panufnik

1914-09-24 - 1991-10-27
kompozytor
 
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Marceli Siedlanowski

1894-01-12 - 1976-03-10
inżynier mechanik
 

Wiktor Gładysz

1866-12-21 - 1951-08-12
kupiec
 
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.