INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Franciszek Gawroński (Rawita-Gawroński)      Franciszek Gawroński, wizerunek na podstawie fotografii Marka Munza.

Franciszek Gawroński (Rawita-Gawroński)  

 
 
1845-11-04 - 1930-04-16
Biogram został opublikowany w latach 1948-1958 w VII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Gawroński (Rawita) Franciszek (1845–1930), agronom, beletrysta, historyk, etnograf, ur. w Stepaszkach (gub. kijowska) 4 XI (23 X st. st.). Pochodził z rodziny szlacheckiej osiadłej od dawna na Ukrainie, co miało doniosły wpływ na jego działalność naukową, literacką i publicystyczną. W ll. 1855–62 uczęszczał do gimnazjum w Kijowie. Za czynny udział w wypadkach 1863 r. został aresztowany w połowie maja 1863 r. W więzieniu przesiedział aż do końca 1864 r. Przeżycia z tego czasu opisał w pamiętniku zatytułowanym Moje przygody w r. 1863–64 w Kijowie (W. 1922). W r. 1865 uczęszczał przez rok na wydział prawny Uniwersytetu w Kijowie, skąd przedostał się do ówcz. Galicji i wstąpił do Wyższ. Szkoły Roln. w Dublanach pod Lwowem, którą ukończył w r. 1872. Następnie wyjechał do Wiednia i w Hochschule für Bodenkultur uczęszczał na wykłady z zakresu przyrodoznawstwa i ekonomii społecznej. Do r. 1882 oddany był wyłącznie pracy na roli. Ogłosił wówczas cały szereg rozpraw z zakresu rolnictwa, m. in. Kazania rolnicze (W. 1876), (przeróbka dzieła wybitnego agronoma czeskiego F. Horskiego), Praktyczny podręcznik uprawy buraków cukrowych (P. 1883, praca nagrodzona), O uprawie chmielu (Kijów 1889), O położeniu małej własności ziemskiej na Ukrainie (Przegląd Tyg. 1886).

W r. 1882 wyjechał za granicę, zwiedził Szwajcarię, Francję i Włochy. W Genewie poznał T. T. Jeża (Z. Miłkowskiego), pod którego wpływem rozpoczął działalność literacką. Związał się z nim węzłami rodzinnymi poślubiając jego córkę Antoninę. W r. 1887 osiedlił się w Warszawie i oddał się pracy dziennikarskiej, publicystycznej i powieściopisarskiej. Pisywał przeważnie pod pseudonimem Rawita. Do ważniejszych publikacji z tego okresu należą: Dwie drogi (Kr. 1886), Na kresach (W. 1887), Kobiety w poezji Tarasu Szewczenki (Życie 1887), Ćmy nocne (Kłosy 1887), Na krasnym dworze (W. 1888) i in.

W r. 1892 przeniósł się do Lwowa. W r. 1902 osiadł w Łozinie, majątku położonym w pobliżu miasta. Mieszkał tam aż do wybuchu I wojny światowej, a okres ten należy do najbardziej płodnych w jego życiu. Wydał w tym czasie wielką ilość powieści i prac naukowych z dziedziny historii i etnografii. Z beletrystyki okresu lwowskiego należy wymienić: Charcyzy (Lw. 1893), Błędne ogniki (Złoczów 1894), Bohaterowie życia (Złoczów 1894), Racławice (Lw. 1895), Marzenia (Lw. 1896) i wreszcie Z domu niewoli (Lw. 1896). G. »opowiada żywo, potoczyście, kreśli sytuacje zajmująco, lecz nie posiada fantazji plastycznej w wyższym stopniu… W niektórych wypadkach pewna jednostronność poglądów na zjawiska życia społecznego oddziaływa na artystyczną wartość osób i położeń i sprawia wrażenie publicystycznego sposobu traktowania kwestii«, pisał o nim Piotr Chmielowski w »Wielkiej Encyklopedii Ilustrowanej«.

Prace G-go z zakresu dziejopisarstwa dotyczyły przede wszystkim przeszłości Ukrainy i jej stosunku do Polski. Na tym polu G. oddał nauce nieocenione usługi. Niektóre zagadnienia stawiał po raz pierwszy i przyczynił się bardzo do ich popularyzacji. Pisarz o temperamencie publicystycznym, biorący czynny udział w politycznych pracach propagandowych, nie zawsze zdołał uniknąć zarzutu, że brak mu obiektywizmu naukowego. Na czoło jego prac historycznych wysunęły się Historja ruchów hajdamackich, 2 t., Lw. 1899–1901, Rok 1863 na Rusi, 2 t. (Lw. 1899–1903), Studia i szkice historyczne, 2 t. (Lw. 1900–1903), Bohdan Chmielnicki, 2 t. (Lw. 1908–9) oraz Kozaczyzna Ukrainna w Rzplitej Polskiej (W. 1923). Ostatnia praca jest szczególnie cenna z tego powodu, że stanowi jak dotychczas jedyny w języku polskim zarys całości dziejów Kozaczyzny Zaporoskiej. Z pozostałych dzieł należy wspomnieć Ustrój państwowo-społeczny Rusi w XI i XII w. (Lw. 1898), Michał Czajkowski (Petersburg 1900), Poselstwo Bieniewskiego (Lw. 1907), Żydzi w historii i literaturze ludowej na Rusi (Lw. 1913), Książę kozacki (P. 1919), Kobiety na tronie carów moskiewskich w XVIII w. (W. 1919), Geneza i rozwój idei kozactwa i Kozaczyzny w XVI w. (W. 1924).

Z prac etnograficznych najważniejsze są: Szkice z dziejów twórczości ludowej (Tygodnik llustr. 1890–91) i Zorian Dołęga Chodakowski (Lw. 1898). G. był także jednym z najczynniejszych dziennikarzy i polityków. Wydawał we Lwowie dziennik narodowo-demokratyczny »Wiek XX«, którego redaktorem naczelnym był J. L. Popławski (1901–2), pisywał do »Słowa Polskiego« i wydawał poważny kwartalnik »Ruś«. Był autorem wielu broszur ogłaszanych po polsku i po francusku, a poświęconych zagadnieniom międzynarodowej polityki oraz sprawom polskim i ruskim. Należał do popularnych postaci we Lwowie, był członkiem zarządu Lwowskiego Towarzystwa Dziennikarzy, a w ll. 1907–8 został prezesem Związku Dziennikarzy Polskich, do którego należeli dziennikarze ze wszystkich części Polski.

Zostawił 3 synów, m. i. orientalistę Andrzeja, i córkę. Na krótko przed śmiercią napisał artykuł pt.: Śladami polityki Fryderyka II (Tyg. llustr. 1930), ostrzegający przed wciąż aktualnym niebezpieczeństwem niemieckim. Zmarł w Józefowie pod Warszawą 16 IV 1930.

 

»Słowo Polskie«, Lw. 26 VI 1909, nr 295; »Gazeta Narodowa«, Lw. 27 VI 1909, nr 145; »Kurier Lwowski« 28 VI 1909, nr 297; »Rzeczpospolita« Lw. 3 VII 1909, nr 13; »Gazeta Warsz.«, nr 112, 19 IV 1930; Korbut; »Kurier Warsz.«, nr 107, 18 IV 1930; »Lud«, r. 1930, t. 29; »Myśl Narodowa«, nr 17, 27 IV 1930; »Tygodnik Il.«, nr 17, 26 IV 1930; »Ukrains’ka Zahal’na Enciklopedija« t. 1; W. Enc. Il.

Zbigniew Wójcik

 

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Bolesław Płotnicki

1913-06-17 - 1988-09-07
aktor filmowy
 

Ludwik Idzikowski

1891-08-24 - 1929-07-13
major pilot WP
 

Edward Lipiński

1888-10-18 - 1986-07-13
ekonomista
 
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Antoni Symon

1862-04-07 - 1927-11-18
generał dywizji WP
 

Kazimierz Pużak

1883-08-26 - 1950-04-30
działacz socjalistyczny
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.