INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Franciszek Roguszczak     

Franciszek Roguszczak  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1988-1989 r. w XXXI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 
Roguszczak Franciszek (1880–1941), działacz narodowy, społeczny i plebiscytowy na Górnym Śląsku, poseł na Sejm RP i na Sejm Śląski. Ur. 16 XI w Górze w pow. jarocińskim był synem Andrzeja, rolnika, i Marianny ze Statkiewiczów. R. ukończył szkołę powszechną, a potem był samoukiem i słuchaczem polskich uniwersytetów ludowych w kraju i na emigracji. Przed r. 1900 emigrował bowiem do Essen w Westfalii, gdzie rozpoczął pracę w górnictwie. Był także czynny w Oddziale Górników Zjednoczenia Zawodowego Polskiego (ZZP), polskich stowarzyszeniach kulturalno-oświatowych i społecznych oraz w Tow. Gimnastycznym «Sokół». W l. 1905–7 R. odbył dwuletnią służbę wojskową w 9 P. Ułanów Pruskich. Następnie osiadł w miasteczku górniczym Wattenscheid; uczestniczył tu w życiu kulturalno-oświatowym i społeczno-politycznym Polonii westfalsko-nadreńskiej. Ogłaszał artykuły i sprawozdania z zebrań polskich w pismach bochumskich: „Wiarusie Polskim”, „Głosie Górnika”, a od r. 1912 reprezentował ludność polską w radzie miejskiej. W czasie pierwszej wojny światowej R. służył w armii niemieckiej na terenie Francji i Rosji, a po jej zakończeniu powrócił do pracy w górnictwie i do działalności w Wattenscheid. Wiosną 1919 r. R. przeniósł się do Katowic. Został tutaj członkiem Rady Nadzorczej ZZP i radnym miejskim, współzałożycielem i kierownikiem Zarządu Dzielnicowego Narodowego Stronnictwa Robotników na Górnym Śląsku (od 18 IV 1919), które po maju 1920 połączyło się z Narodowym Związkiem Robotniczym w Narodową Partię Robotniczą (NPR). Od początku też współpracował z prasą polską na Górnym Śląsku, zwłaszcza związaną z NPR (m. in. pisał do „Dziennika Śląskiego”, „Kuriera Śląskiego” i do „Polaka”) i z polskimi pismami w Westfalii. R. doprowadził do szybkiego rozwoju NPR na Górnym Śląsku (do 50 tys. członków), przy czym już 9 V 1920 był prezesem jej Zarządu Dzielnicowego, a na krakowskim kongresie 6 IX 1921 wszedł w skład 40-osobowej Rady Naczelnej tej partii. Z ramienia NPR R. uczestniczył w staraniach o przyłączenie Górnego Śląska do Polski, był współpracownikiem Polskiego Komisariatu Plebiscytowego (PKP) w Bytomiu i jego agend w terenie, brał udział w rozmowach delegacji polskich stronnictw politycznych i organizacji związkowych z przedstawicielami Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej w Opolu (1 III 1921), podpisywał odezwy PKP i polskich Ugrupowań politycznych oraz zawodowych adresowane do ludności polskiej, wchodził w skład Komitetu Wykonawczego Naczelnej Władzy na Górnym Śląsku zastępując z Michałem Grajkiem, głównego przedstawiciela NPR w tym organie władz powstańczych, Józefa Rymera, już wtedy posła na Sejm Ustawodawczy RP. Bezpośrednio przed podziałem Górnego Śląska między Polskę a Niemcy R. wszedł do sprawującej na tym terenie władzę Naczelnej Rady Ludowej na Górnym Śląsku od 30 VII 1921 do 15 VI 1922. Brał także udział w pracach Komitetu Organizacyjnego do spraw opieki nad ludnością polską Śląska Opolskiego pozostałą w granicach państwa niemieckiego. Został też członkiem Rady Nadzorczej Spółki Spożywczej «Zjednoczenie» w Katowicach. Po podziale Górnego Śląska i po objęciu w r. 1922 przez dotychczasowego przywódcę stronnictwa Rymera, stanowiska wojewody śląskiego, R. stał się pierwszoplanowym działaczem NPR w woj. śląskim. Został prezesem Zarządu Wojewódzkiego (ZW) NPR. Z jej ramienia wszedł w listopadzie 1922 do Sejmu RP z listy państwowej. W Sejmie był członkiem Komisji Opieki Społecznej i Inwalidzkiej, ponadto wiceprezesem, a po złożeniu 20 IX 1927 mandatu poselskiego przez Karola Popiela, prezesem 18-osobowego klubu poselskiego NPR. Uczestniczył także w pracach Komisji do spraw zajść listopadowych 1923 r. w Krakowie, Borysławiu i Tarnowie. R. był zdecydowanym przeciwnikiem zamachu majowego 1926 r. i rządów sanacyjnych. W dn. 15 V 1926 w Katowicach przewodniczył wraz z Wojciechem Korfantym Centralnemu Narodowemu Komitetowi Wykonawczemu na woj. śląskie, który uchwalił rezolucję potępiającą inicjatorów zamachu i wzywającą do obrony zasad reprezentowanych przez obalony rząd Wincentego Witosa. Stał się zwolennikiem ścisłej współpracy, a nawet zjednoczenia, NPR z Chrześcijańską Demokracją (ChD) Wojciecha Korfantego i w l. 1929–32 przeprowadził liczne rozmowy z przedstawicielami ChD w tej sprawie. Uczestniczył m. in. w zebraniu posłów i senatorów, żądających zwołania Zgromadzenia Narodowego poza Warszawą, uwolnienia internowanych i uwięzionych polityków i wojskowych, a także rozbrojenia wszystkich organizacji paramilitarnych w kraju. Wszedł też w skład delegacji posłów i senatorów śląskiej ChD i NPR, która 31 VIII 1926 przybyła do premiera Kazimierza Bartla i złożyła pisemny protest przeciwko nominacji Michała Grażyńskiego przez prezydenta Ignacego Mościckiego na stanowisko wojewody śląskiego; Mościcki delegacji nie przyjął. R. został ponadto wiceprezesem Rady Naczelnej Narodowego Związku Powstańców i Byłych Żołnierzy, usiłującego przeciwdziałać wpływom sanacji wśród powstańców śląskich. Natomiast w NPR przeciwstawiał się R. Grajkowi, prezesowi najliczniejszego i dobrze zorganizowanego Związku Górników ZZP, oportunistycznie nastawionemu wobec sanacji. Na IV Kongresie NPR w Toruniu w październiku 1926 wybrano go na wiceprezesa NPR. W marcu 1928 został wybrany na posła w okręgu nr 40 (Cieszyn, miasto i pow. Bielsko, Pszczyna, Rybnik); w Sejmie był członkiem Komisji Przemysłowo-Handlowej. Do sierpnia 1927 był prezesem ZW NPR na Górnym Śląsku, kiedy to ustąpił na skutek nieporozumień w łonie śląskiej NPR (rozbieżności w stosunku do rządów pomajowycb), pozostając jednak nadal członkiem władz partii w tym województwie. Funkcję prezesa ZW NPR na Górnym Śląsku objął ponownie w II kwartale 1928 r. R. był jednym z współtwórców «Centrolewu». Uczestniczył m. in. we wspólnym wiecu poselskim opozycji w Katowicach (27 X 1929). Dn. 11 V 1930 z ramienia NPR został posłem do II Sejmu Śląskiego: pełnił w nim funkcję II wicemarszałka oraz przewodniczącego Komisji Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. W listopadowych wyborach 1930 r. do Sejmu wybrany został na posła ponownie w 40 okręgu wyborczym. Początkowo należał do klubu parlamentarnego NPR (po wystąpieniu z NPR był bez przynależności klubowej). W dn. 30 III 1931 wszedł również do Sejmu Śląskiego III kadencji w miejsce Jana Szulika, posła ChD, który zrzekł się mandatu. Podczas X Zjazdu Wojewódzkiego NPR w Królewskiej Hucie (21 VI 1931) R. został znowu wybrany na prezesa zarządu stronnictwa w woj. śląskim. Należał do tych działaczy, którzy już wówczas byli zwolennikami połączenia NPR z ChD. Doprowadził do fuzji Związku Obrońców Śląska z Narodowym Związkiem Powstańców i Byłych Żołnierzy, w wyniku czego powstał Związek Powstańców i Byłych Żołnierzy (24 I 1932). Akcję R-a paraliżował jednak Grajek i w tej sytuacji R. podał się do dymisji, a na nadzwycz. zjeździe NPR w Królewskiej Hucie 1 V 1932 prezesem stronnictwa został Ignacy Sikora, natomiast wiceprezesem Grajek. R. wystąpił z NPR 23 V 1933. Razem z całą opozycją bojkotował wybory parlamentarne 1935 r. W trakcie powstawania w województwie śląskim Stronnictwa Pracy na przełomie l. 1937/8 R. był tym, który niwelował różnice między dawną NPR a ChD. Nie wszedł jednak w skład władz wojewódzkich stronnictwa. Przez cały okres międzywojenny R. należał do «Sokoła». Po wybuchu wojny R. pozostał na Górnym Śląsku. W styczniu 1941 został wysiedlony z rodziną do Generalnego Gubernatorstwa, przebywał początkowo w Tarnowie, a potem w Krakowie. Tam też zmarł nagle 27 XI 1941. Pochowano go dzięki staraniu Rady Głównej Opiekuńczej w Krakowie na cmentarzu Podgórskim. Od r. 1908 był żonaty z Marią Borowiak, z którą miał troje dzieci: Józefa (1910–1941), członka organizacji Młodzieży Wszechpolskiej, Edmunda (1911–1926) i Reginę (ur. 1913). Żona R-a przez wiele lat pełniła funkcję skarbnika w Zarządzie Wojewódzkim Tow. Polek przy NPR w Katowicach.   Enc. powstań śląskich; W. Enc. Powsz. (PWN) (Suplement); Mościcki-Dzwonkowski, Parlament RP 1919–27 (fot.); Rzepeccy, Sejm i Senat 1922–7, s. 359 (fot.) 383, 465, 474; Rzepeccy, Sejm i Senat 1928–33, s. 85 (fot.) 86, 206, 215; Śląski Słown. Biogr., III; Tobie Polsko. Szkice biograficzne działaczy ruchu niepodległościowego na Górnym Śląsku, Pod red. W. Lesiuka i W. Zielińskiego, Opole-Kat. 1981; Skład osobowy sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 marca 1931, W. 1931 s. 31, 55; toż. w dniu 25 stycznia 1935 r., W. 1935 s. 18, 26; – Demel C., Krawulski J., Rzepa K., Działalność Narodowego Stronnictwa Robotników i Narodowej Partii Robotniczej w Wielkopolsce w latach 1917–1937, W.-P. 1980; Długajczyk E., Sanacja śląska 1926–1939, Kat. 1983; Dzieje robotnicze Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego, Red. J. Walczak, Kat. 1986; Dzieje ruchu robotniczego na Górnym Śląsku, Pod red. F. Hawranka, Opole 1982; Hawranek F., Ruch komunistyczny na Górnym Śląsku w latach 1918–1921, Wr. 1966; Kotłowski T., Zjednoczenie Zawodowe Polskie, P. 1977 s. 96; Krzywobłocka B., Chadecja 1919–1937, W. 1974; Ludyga-Laskowski J., Zarys historii trzech powstań śląskich 1919–1920–1921, W.–Wr. 1973; Mroczko M., Związek Obrony Kresów Zachodnich 1921–1934, Gd. 1977; Paździora M., Górnośląska Narodowa Partia Robotnicza po zamachu majowym 1926–1937, Kat. 1975; Potemski T., Stronnictwo Pracy na Górnym Śląsku w l. 1937–1950, Kat. 1969 s. 19, 26; Przybylski H., Chrześcijańska Demokracja i Narodowa Partia Robotnicza w latach 1926–1937, W. 1980; Rechowicz H., Sejm śląski 1922–1939, Kat. 1971 (fot.); – Popiel K., Wspomnienia polityczne, W. 1983; Protokoły posiedzeń Naczelnej Rady Ludowej na Górnym Śląsku. Teksty źródłowe (1921–1922), Do druku przygotował E. Długajczyk, Opole 1977 s. 32, 67; Renik J., Od kaszty do pióra, Kat. 1967 s. 107; Spraw. stenogr. Sejmu 1922–7 (skorowidz w B. Sejmowej), 1928–35; Witos W., Moje wspomnienia, Paryż 1965 III; Źródła do dziejów powstań śląskich, t. 3, cz. 1 styczeń – maj 1921, Oprac. J. Przewłocki i W. Zieliński, Wr. 1974; – B. Jag.: Sygn. 223073/III t. IV (LXXII) nr 16: (Wybory do Senatu RP. Ogłoszenie), sygn. 224724/IV, t. III nr 15 (Górnicy! Rodacy), sygn. 94552/III t. V, cz. 6 nr 4 (W. Korfanty, Odezwa Rodacy, Miejsce postoju, dnia 10 V 1921). Leonard Smołka
 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.