Schmidt (von Schmid) Friedrich August (1734–1807), urzędnik saski, autor historii Polski. Ur. w Dreźnie.
S. przebywał przynajmniej kilka lat w Warszawie jako domownik pierwszego ministra Henryka Brühla. Zapewne związany był jakimś pokrewieństwem z Karlem Franzem Schmidtem, saskim tajnym radcą wojennym, który od ok. 1750 r. prowadził przebudowę pałaców warszawskich na zlecenie tegoż ministra. Zachęcony przez bpa kijowskiego Józefa Andrzeja Załuskiego i przy pomocy jego sekretarza Jana Daniela Janockiego podjął S. studia nad historią Polski, korzystając m.in. z księgozbioru biblioteki Załuskich. Efektem pracy była dedykowana H. Brühlowi książka Abrégé chronologique de l’histoire de Pologne, wydrukowana w Dreźnie (lub Lipsku) nakładem Michała Grölla w r. 1763 sygnowana jedynie literą S. Katalogi księgarni M. Grölla podawały jednak najczęściej już w l. sześćdziesiątych pełne imiona i nazwisko S-a przy tytule dzieła, znajdującego się «zawsze» na składzie. W przedmowie S. dziękował J. A. Załuskiemu, a w całym tekście znalazły się liczne odwołania do dzieł, porad, a także zbiorów bibliotecznych biskupa.
Przesyłając swe opracowanie w maju 1763, S. w osobnym liście z Drezna podkreślał raz jeszcze pomoc bpa kijowskiego, wyświadczoną przy pisaniu historii Polski. List i książka spotkały się z życzliwym przyjęciem J. A. Załuskiego, o czym świadczy kolejny list S-a z 14 X t.r. pisany już w Londynie, gdzie objął funkcję sekretarza z tytułem tajnego radcy poselstwa i chargé d’affaires przy poselstwie szambelana J. G. Einsiedela. Po wyjeździe Einsiedela do Saksonii w związku ze śmiercią Augusta III S. przejął opiekę nad saskimi interesami w Londynie i rozpoczął energiczne zabiegi o poparcie starań Wettynów o polską koronę. W poselstwie saskim w Londynie S. pracował zapewne do listopada 1764 (ostatnia relacja pochodzi z 2 XI). W l. siedemdziesiątych został sekretarzem i archiwistą tajnego gabinetu w Dreźnie. Dn. 21 VIII 1790 otrzymał tytuł szlachecki od sprawującego wikariat Rzeszy elektora saskiego Fryderyka Augusta III; od tej pory S. dodawał do nazwiska «von». Brak danych o jego działalności politycznej i dalszej pisarskiej. Zmarł w Dreźnie 22 VI 1807.
Abrégé chronologique…, obejmujący dzieje Polski do zgonu Augusta II, oparty było przede wszystkim na dziełach Gotfryda Lengnicha. Układ treści – chronologiczny i tabelaryczny – miał duże walory dydaktyczne. Autor starał się pogodzić ducha oświeceniowego racjonalizmu w przedstawianiu dziejów Polski z uznaniem dla oryginalnych cech republikanizmu i «wolnościowego» ustroju kraju. Szczególnie przeciwstawiał się niedocenianiu osiągnięć kultury i nauki, podając w tym zakresie wiele konkretnych informacji.
W r. 1766 ukazał się w Warszawie przekład historii S-a na język polski. Tłumacz – ks. Jan Albertrandi – w «Przemowie do łaskawego czytelnika», którą zastąpił oryginalny wstęp S-a, powtarzał m.in. informacje autora, że dzieło swe oparł na zaleceniach metodycznych francuskiego historyka Ch. J. F. Hénaulta. Dzieje Królestwa Polskiego krótko lat porządkiem opisane – jak brzmiał tytuł edycji polskiej – były w różnych miejscach modyfikowane (np. informacje o osiągnięciach kulturalnych dzięki tolerancji religijnej w XVI w. i o ówczesnych pisarzach protestanckich zastąpiono danymi o pisarzach-jezuitach) oraz opatrzone dodatkiem, omawiającym panowanie Augusta III. W kolejnych uzupełnianych wydaniach były one używane w nauczaniu historii ojczystej w szkołach Komisji Edukacji Narodowej i później – aż do poł. XIX w. W r. 1768 ukazał się w Rydze i Mitawie niemiecki przekład J. H. Groota Chronologischer Auszug der Geschichte von Pohlen, oparty na oryginale francuskim, bez nazwiska autora. Nie podał go również Iwan Odincow, tłumacz edycji rosyjskiej, wydanej w Petersburgu w r. 1782 pt. Pol’skij letopisec s 964 po 1764 god…, uwzględniającej dodatek o panowaniu Augusta III napisany przez Albertrandiego.
Estreicher; Janocki J. D., Bibliographia Załusciana…, W. 1763–6; Kayser Ch. G., Vollständiges Bücher-Lexikon…, Leipzig 1835; Enc. Org.; Meusel J. G., Das gelehrte Teutschland oder Lexikon der jetzt lebenden teutschen Schriftsteller, Wyd. 5, Lemgo 1798 VII 201; Gritzner M., Standes-Erhebungen und Gnaden – Acte Deutscher Landesfürsten…, Görlitz 1881; Repertorium der diplomatischen Vertreter aller Länder, Graz-Köln 1965 III; – Boroviczény A. von, Graf von Brühl, der Medici, Richelieu und Rotschild seiner Zeit, Zürich-Leipzig-Wien 1930; Grabski A. F., Myśl historyczna polskiego Oświecenia, W. 1976; Kozłowski J., Szkice o dziejach Biblioteki Załuskich, Wr. 1986; Lelewel J., Rozbiory dzieł obejmujących albo dzieje albo rzeczy polskie…, P. 1865 I 29–35 (uprzednio „Dzien. Wil.” 1816 t. 3); Majorek C., Książki szkolne Komisji Edukacji Narodowej, W. 1975 s. 373, 379–81; Wołoszyński R. W., Polska w opiniach Francuzów XVIII w. Rulhière i jego współcześni, W. 1964; – B. Narod.: rkp. 3263 k. 86–89, rkp. 3274 k. 133–134; – Informacje Jacka Staszewskiego na podstawie: Staatsarchiv w Dreźnie: Loc. 2683 Correspondance avec M. le Chambellan, Cte d’Einsiedel, relative à sa mission en Angleterre 1763.
Ryszard W. Wołoszyński