Czechowicz Gustaw (Ostoja), dowódca powstańczy. Urodzony około 1837 w Paulinowie-Raczkowszczyźnie w pow. święciańskim, zapewne majątku dziedzicznym ojca. Wziąwszy dymisję z wojska ros. jako oficer, osiadł na roli. Dzięki sprężystej organizacji cywilnej ruch powstańczy w r. 1863 zaznaczył się w pow. święciańskim dość ożywioną akcją. Cz., mianowany z ramienia komitetu pow. naczelnikiem wojennym, zajął się energicznie organizacją oddziału (na punkcie zbornym w Strunojciach), złożonego z piechoty, kosynierów i plutonu kawalerii. Po otrzymaniu rozkazu przejścia do pow. wilejskiego celem połączenia się z partią Koziełły udał się Cz. z końcem kwietnia w okolice jeziora Narocz, gdzie założył obóz. Tu połączył się z oddziałem swego brata Leona, również dymisjowanego oficera ros. Połączone oddziały liczyły teraz 200 ludzi, nad którymi objął dowództwo Gustaw Cz. Zmuszony przyjąć bitwę mimo niedogodnych warunków pod Iżą-Lubkami (5 VI), po 3-godzinnej walce, w czasie której kosynierzy dwukrotnie odpierali natarcia, zdołał się wycofać z małymi stratami, jednak brat jego został tu z 30 ludźmi odcięty. Zmieniając miejsca postoju, ścigany i osaczany, Cz. niepokoił nadal Rosjan. W początkach lipca, kierując się na Barani Róg, ukrywał się w lasach pustelnickich. Po opuszczeniu pow. święciańskiego zatrzymał się w lasach dubnickich, ale ciągle niepokojony przez Rosjan, przeszedł następnie w granice pow. oszmiańskiego. Gdy po dwóch dniach wrócił w lasy dubnickie, pod Zawaryszkami został zaatakowany (28 VIII) przez 2 komp. piech., 80 dragonów i 40 kozaków. Dzięki zimnej krwi Cz-go wycofano się w porządku z walki z niedużymi stratami. W starciu pod Klewicą (15 IX) zdołał również swój oddział ocalić, ale, nie mogąc się dłużej utrzymać w tych stronach, przeszedł w okolice Krewa. Forsowne marsze, brak żywności i obuwia zmniejszyły oddział do 35 ludzi. Garstkę tę okrążyli Rosjanie w lasach rudnickich (pow. trocki) i rozprószyli (19 X). Część powstańców ze swoim dowódcą mimo strat zdołała się przedrzeć. Ostoja zmuszony był jednak resztki swoich ludzi rozpuścić, a sam uszedł do Kongresówki, skąd udało mu się wyjechać za granicę. Osiadł początkowo w Paryżu, gdzie dostał się do służby kolejowej; był nadkonduktorem kolei Paryż-Lyon. W r. 1887 mieszkał z rodziną w Bessé sur Braye (Sarthe).

Gustaw Cz. pozostawił kilkustronicowy pamiętnik znajdujący się w Zbiorach Rappersw. B. Nar. w W.; Jakubaniec-Czarkowska, Powstanie 1863 roku w pow. święciańskim, Święciany 1934; Maliszewski E., Organizacja powst. stycz.; tenże, Słownik Biograficzny (rkp. 1876 B. Rappersw.); Zieliński, Bitwy i potyczki; Reiffa Kalendarzyk polski w Paryżu na r. 1887; Obst J., Z nad Wilii i Niemna w »Przew. Nauk. Lit.« 1913 (szczegóły zgoła nieprawdziwe, zmyślone).

Justyn Sokulski