Tarnowski (z Tarnowa) Jan (Jasiek) h. Leliwa (zm. 1409), marszałek Królestwa Polskiego, kasztelan krakowski, starosta ruski i krakowski.
Był wnukiem Spycymira (zm. 1352, zob.), synem Rafała (zm. 1372 lub 1373, zob.) i Dzierżki (zm. po 2 I 1385), wg dawnej literatury h. Mądrostki z Wielowsi, Węgrzynowa i Jasieńca, wg Jana Wroniszewskiego wnuczki Dzierżykraja (Dzierżka) h. Janina, bratankiem Jana Melsztyńskiego (zm. 1380 lub 1381, zob.). Miał braci: rodzonego Spycimira (Spytka) (zm. 1395 lub 1396, zob.) i stryjecznego Spytka Melsztyńskiego (zm. 1399, zob.) oraz stryjeczną siostrę Jadwigę (zm. po 1400), żonę Ottona z Pilicy (zob.).
Pierwszy raz w źródłach T. wystąpił 31 VIII 1358, towarzysząc królowi Kazimierzowi Wielkiemu w podróży na Ruś Halicką. Był star. radomskim, gdy w styczniu 1376 otrzymał w Bieczu od króla Ludwika I andegaweńskiego zobowiązanie, że jeśli walcząc w obronie Król. Pol. on lub jego ludzie dostaną się do niewoli lub poniosą straty, władca wykupi ich i wyrówna szkody. Latem 1377 uczestniczył T. w wyprawie przeciw Litwinom i brał udział w oblężeniu Bełza; 27 VII t.r. miał już urząd kaszt. sandomierskiego. Między wrześniem a listopadem 1379 był tytułowany marszałkiem królowej Elżbiety Łokietkówny oraz marszałkiem króla i Król. Pol. Zapewne na prośbę jego i kilku dostojników kor., na czele z bp. krakowskim Florianem Mokrskim i kaszt. krakowskim J. Melsztyńskim, władca zwrócił kaszt. sandomierskiej, jako uposażenie, klucz wsi zwany Zabroną, składający się z osad: Wiercany, Witkowice, Zagórzyce, Gnojnica i Iwierzyce (pow. pilzneński), przejęty wcześniej przez króla Kazimierza Wielkiego. Na przełomie l. 1379 i 1380 prawdopodobnie T., a nie J. Melsztyński, uczestniczył z ponad dwudziestoma rycerzami z Polski w rejzie krzyżackiej na Litwę; wyprawa doszła do skutku na fali ogólnej niechęci do pogańskich Litwinów, a T. dodatkowo miał motyw osobisty: jego matka w listopadzie 1376 uciekała przed litewskim zagonem z Wielowsi przez Wisłę do Sandomierza.
W okresie bezkrólewia po śmierci Ludwika Andegaweńskiego (zm. 1382) T. niewątpliwie zaliczał się do najbardziej wpływowych dostojników w obozie tzw. panów krakowskich. W maju 1383 razem z innymi oczekiwał w Sączu na przyjazd królewny Jadwigi andegaweńskiej, a gdy nie doszedł on do skutku, udał się 10 V t.r. z kaszt. krakowskim Dobiesławem Kurozwęckim, woj. krakowskim Spytkiem Melsztyńskim, woj. poznańskim Wincentym z Kępy, woj. kaliskim Sędziwojem z Szubina i kaszt. poznańskim Domaratem z Pierzchna do Koszyc na rozmowy z królową węgierską Elżbietą Bośniaczką. W myśl zawartej wówczas umowy obiecano, że Jadwiga przybędzie na koronację do Krakowa 11 XI, a ponadto ustalono kwestię wzajemnego dziedziczenia tronów polskiego i węgierskiego przez Jadwigę i jej siostrę Marię w razie bezpotomnej śmierci którejkolwiek z nich. Ponieważ królewna po raz kolejny nie przybyła do Polski, T. i Sędziwój ponownie wyruszyli na Węgry. Wg Jana z Czarnkowa królowa Elżbieta uwięziła Sędziwoja i młodych rycerzy z jego otoczenia w Zadarze, a T-emu rozkazała zająć Wawel i wydać go Węgrom, przebywającym wciąż w Polsce po wyprawie pod wodzą Zygmunta Luksemburskiego przeciw księciu mazowieckiemu Siemowitowi IV. T. podjął się wykonania rozkazu, ale nie zdołał go zrealizować, ponieważ Sędziwój uciekł z więzienia i wcześniej dotarł do Krakowa, niwecząc wszystkie plany. Zapewne skutkiem tych wydarzeń był zjazd szlachty polskiej w Radomsku w marcu 1384, na którym samowolne układanie się z dworem węgierskim uznano za zdradę i zakazano wydawania komukolwiek zamków przed koronacją Jadwigi. Mimo to T. został wówczas powołany do ośmioosobowego zarządu ziemią sandomierską. Ponownie bezskutecznie oczekiwał 8 V t.r. w Sączu w gronie szlachty na Jadwigę, a następnie z Sędziwojem i S. Melsztyńskim udał się do Lubowli na negocjacje z Zygmuntem Luksemburskim. Wysłannicy uzyskali uwolnienie młodych szlachciców, trzymanych jako zakładników na Węgrzech, ale Zygmunt wymógł przesunięcie terminu przybycia królewny na 29 V; wg Jana Długosza T. i S. Melsztyński sprzeciwili się tej dacie.
Po przybyciu do Polski Jadwigi i jej koronacji 15 X 1384 znalazł się T. w najbliższym otoczeniu królowej. Dn. 29 X t.r. otrzymał od niej potwierdzenie przywileju króla Ludwika, dotyczącego wykupu z niewoli. Po śmierci Ottona z Pilicy (zm. 17 XII 1384) królowa oddała mu wakujące urzędy woj. i star. sandomierskiego. W tym czasie został też wyznaczony przez Jadwigę na jednego z członków sądu komisarskiego, powołanego do rozpatrzenia zarzutów wobec arcybp. gnieźnieńskiego Bodzęty, który w czerwcu 1383 zaangażował się w obwołanie księcia Siemowita IV królem Polski; sąd uwolnił 12 XII 1384 arcybiskupa od zarzutów. W styczniu 1385 był T. w Krakowie, dokąd dotarło poselstwo od wielkiego księcia lit. Jagiełły, starającego się o rękę Jadwigi; w Krakowie był również, gdy wysłano stąd poselstwo do Krewa. Należał do wąskiego grona panów polskich, którzy doprowadzili do wyniesienia Jagiełły na polski tron oraz do zawiązania unii polsko-litewskiej. Wkrótce po uroczystościach koronacyjnych (4 III 1386), na których T. niewątpliwie był, Władysław Jagiełło odwdzięczył mu się przywilejami i nadaniami, a w dokumentach wychodzących z kancelarii królewskiej podkreślano jego zasługi dla króla i Król. Pol. W poł. lipca 1386 uczestniczył T. w Niepołomicach w spotkaniu władcy z księciem Władysławem Opolczykiem, podczas którego doszło do ułożenia małżeństwa Wigunta, brata króla, z córką księcia, Jadwigą. W okresie luty–marzec 1387 wziął T. udział w wyprawie królowej Jadwigi na Ruś Czerwoną, podczas której przyłączono ponownie tę ziemię do Polski; jesienią t.r. uczestniczył w oblężeniu Halicza, nie zdobytego w pierwszej fazie wojny. Dn. 13 X t.r. król mianował go star. ruskim, po Andrzeju z Barlabos, który urząd otrzymał z nominacji Władysława Opolczyka, namiestnika ziem ruskich; z tym tytułem świadkował T. w dniu następnym w umowie Władysława Jagiełły z kaszt. halickim Benedyktem w sprawie poddania Halicza. Był 29 II 1388 w Piotrkowie, gdzie władca wydał przywilej dla szlachty, potwierdzający z pewnymi modyfikacjami przywilej koszycki (W. Dworzaczek sugerował, że ponieważ dokument przywileju znalazł się później w archiwum Tarnowskich, to król oddał go T-emu na przechowanie). Regularnie brał udział w sądach wiecowych w Wiślicy, Sandomierzu, Nowym Mieście Korczynie, Krakowie i Niepołomicach. Dn. 19 III 1389 został jednym z królewskich pełnomocników na zjazd z przedstawicielami zakonu krzyżackiego. Brał udział w dn. 14–16 V t.r. w Niepołomicach w zjeździe króla polskiego z książętami Władysławem Opolczykiem i Siemowitem IV oraz przedstawicielami wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego Konrada Zölnera von Rotenstein. Następnie znalazł się w składzie polskiej delegacji na pertraktacje z Krzyżakami w czerwcu w Niborku (Neidenburg, obecnie Nidzica), ale w ostatniej chwili zastąpił go woj. łęczycki Jan Ligęza. W lipcu 1390 ponownie został jednym z pełnomocników króla na zjazd z Krzyżakami, planowany na 13 IX t.r. na wyspie wiślanej koło Złotorii; do zjazdu jednak nie doszło. Zapewne t.r. (wg J. Tęgowskiego w r. 1389) z S. Melsztyńskim i Sędziwojem pośredniczył w konflikcie króla z jego bratem stryjecznym, księciem lit. Witoldem, który przeszedł na stronę Krzyżaków (O. Halecki, L. Kolankowski, Dworzaczek i S. Szczur niesłusznie łączyli tę wzmiankę ze źródeł krzyżackich ze sporem Władysława Jagiełły z Witoldem latem 1384). Na zamku tarnowskim gościł 5 V 1390 królową Jadwigę, a 30 IV 1392 króla Władysława.
Urząd star. ruskiego sprawował T. do początku r. 1393, następnie przez rok zastępował go Gniewosz z Dalewic, a w lipcu 1394 ponownie został star. ruskim i był nim do jesieni 1405 (ostatni raz wzmiankowany 18 IX t.r.). Obowiązki starosty wypełniał sumiennie, m.in. regularnie przewodniczył sądom starościńskim we Lwowie i często towarzyszył monarsze podczas objazdów ziem ruskich. Angażował się również w rozwój gospodarczy i wzrost sieci parafialnej w dobrach królewskich, wchodzących w skład star. generalnego ruskiego. Zapewne w r. 1397 (W. Abraham, M. Walczak) ufundował parafię katolicką w Szczercu (za okresem przed r. 1391 opowiadali się K. Stadnicki i T. M. Trajdos), a 8 XI 1396 w Sokolnikach pod Lwowem kościół paraf. p. wezw. św. Mikołaja. W l. 1387–1405 lokował wieś Siemianówkę koło Szczerca, a 4 I 1397 zezwolił Maciejowi ze Smolic założyć na prawie magdeburskim m. Szczerzec i nadał mu tam wójtostwo; takie samo zezwolenie i nadanie dla m. Gliniany otrzymał od T-ego 12 V Piotr Sidel, a 22 V Mikołaj (Nykel) Meysnar na lokację wsi Sokolniki i tamtejsze sołectwo. Na surowe rządy T-ego w star. ruskim skarżyli się mieszczanie lwowscy, zarzucając mu, że «królem się czyni»; z tego zarzutu T. oczyścił się w r. 1398 przysięgą przed sądem królewskim.
W lipcu 1397 uczestniczył T. w zjeździe polskiej pary królewskiej z królem węgierskim Zygmuntem Luksemburskim w starej Wsi na Spiszu. Jako jeden z przywódców panów krakowskich brał udział pod koniec lipca 1399, najpewniej w klasztorze Cystersów w Koprzywnicy, a w sierpniu 1400 w Krakowie, w rozmowach z królem Władysławem Jagiełłą w celu zatrzymania go na tronie polskim po śmierci królowej Jadwigi. Niewątpliwie popierał sprawę odnowienia Uniw. Krak. i został wymieniony 26 VII 1400 w gronie świadków królewskiego aktu fundacyjnego uczelni. Na początku listopada t.r. wyruszył z innymi panami krakowskimi do Biecza na powitanie królewskiej narzeczonej, Anny Cylejskiej. Uczestniczył w zjeździe w Radomiu, na którym 11 III 1401 zatwierdzono tzw. unię wileńsko-radomską, regulującą związki między Koroną a Litwą. Był członkiem poselstwa polskiego, które przy pośrednictwie wielkiego księcia lit. Witolda prowadziło 18 IV t.r. między Murzynnem a Grabiem na Kujawach rozmowy z delegacją krzyżacką, dotyczące nieporozumień na pograniczu oraz sprawy ziemi dobrzyńskiej. Między 3 a 6 VII 1401 awansował na urząd woj. krakowskiego, wakujący po śmierci S. Melsztyńskiego; został też opiekunem jego dzieci i majątku. Miał dobre kontakty z możnymi węgierskimi, zwłaszcza z Szymonem Rozgony, którego przyjmował w zamku tarnowskim i nazywał przyjacielem; t.r. zwrócił się do niego, jako żupana komitatu Sáros, o uwolnienie z niewoli węgierskiej Andrzeja, syna chor. krakowskiego Żegoty z Pisar i Dubia. W czerwcu 1403 w Lublinie, na kolejnym zjeździe z Litwinami, był świadkiem złożenia przyrzeczenia przez wielkiego księcia lit. Witolda, że bez wiedzy i zgody Władysława Jagiełły nie zawrze odrębnego pokoju z Zakonem. Należał do grona polskich negocjatorów pokoju z Krzyżakami, podpisanego w dn. 22–23 V 1404 w Raciążku. Po śmierci Jana Tęczyńskiego (zm. 28 X 1405) a przed 26 II 1406 awansował na kaszt. krakowską, stając się jednocześnie nieformalnym przywódcą panów krakowskich (J. Kurtyka, J. Sperka). Po 18 III a przed 25 V 1406, po ustąpieniu Klemensa Moskorzowskiego, objął urząd star. krakowskiego i sprawował go do śmierci. Rzadko angażował się w sądownictwo grodzkie krakowskie, powierzając je ludziom ze swego otoczenia, jednak jego zasługą była stabilizacja personalna obsady sądu grodzkiego, w którym mianowany przez niego sędzia grodzki zyskiwał coraz większe znaczenie.
Po śmierci ojca T. pozostawał w niedziale majątkowym ze Spycimirem, a po jego bezpotomnej śmierci objął całość dóbr: m. Tarnów z zamkiem i kluczem wsi, do którego należały Skrzyszów, Łękawica, Szynwałd, Podgrodzie, Kezeyrswald (później Kieyden), Gruszów, Zalasowa, Krzyż (obecnie część Tarnowa), część w Pawęzowie, ponadto Stanisławice koło Bochni oraz Wrotków i Bełżyce (pow. lubelski). W r. 1385 uzyskał odpusty od legata papieskiego kard. Dymitra dla kaplicy zamkowej p. wezw. NMP w Tarnowie. Na prośbę T-ego bp krakowski Piotr Wysz erygował 17 IV 1400 kolegiatę p. wezw. Narodzenia NMP w Tarnowie, uposażoną dochodami z trzech dotychczasowych parafii, z pięcioma kanoniami; jednej z nich, fundowanej w r. 1399 przez mieszczanina tarnowskiego Kunczę Memlera, T. zapisał 12 grzywien z ław szewskich, piekarskich i solnych. Fundator i jego potomkowie otrzymali też prawo prezenty na kanonie. T-emu przypisuje się rozbudowę kolegiaty tarnowskiej razem z zasklepieniem ok. r. 1400 kaplicy p. wezw. Świętego Krzyża (J. T. Frazik). Po matce odziedziczył Wielowieś, Siedlec (obecnie Sielec w granicach Tarnobrzega) i Pęcławice (pow. radomski).
T. powiększył majątek, skupując przede wszystkim wsie graniczące ze swymi dobrami, ale też bardzo odległe od nich. Od Niemierzy z Galowa, naturalnego syna króla Kazimierza Wielkiego, kupił w r. 1379, za 300 grzywien i pół łanu w Rzędzinie, Rzochów i Trześń, leżące na prawym brzegu Wisłoki, które wcześniej posiadał w zastawie jego ojciec; od króla Ludwika otrzymał prawo miejskie dla Rzochowa. T.r. kupił za 80 grzywien od braci Mikołaja i Budka z Bobina Kościelów (koło Rzochowa). Dla tych wsi oraz Bełku (później Białków, obecnie Biały Bór) uzyskał od królowej Elżbiety Łokietkówny przeniesienie na prawo niemieckie. W r. 1399 wziął w zastaw za 10 grzywien od Dziersława Konopki z Kożuchowa część Jaślan (koło Trześni) i zbudował na prawym brzegu Wisłoki nowy kompleks dóbr. W r. 1387 kupił od Bogusza ze Słuszka za 200 grzywien wieś Borów w ziemi lubelskiej i t.r. uzyskał dla niej prawo niemieckie. W ziemi sandomierskiej kupił w r. 1392 za 300 grzywien od Dziersława, syna sędziego sandomierskiego Pełki, wsie Przewrocze (może obecnie Przewrotne) i Porębę. Powiększając klucz tarnowski, dokupił w r. 1399 od Pełki Ciszowskiego część w Łękawicy za 150 grzywien. Macierzyste dobra koło Sandomierza powiększył przez wykupienie w r. 1397 reszty Sielca za 205 grzywien od Piotra Kruczka z Garbowa, brata Zawiszy Czarnego; wcześniej większość Sielca wykupiła już Dzierżka, jego matka. Rozbudowany został też klucz w pow. proszowickim: w r. 1388 nabył T. od sześciu właścicieli za 100 grzywien części Krzeszowic (Krzyszowic, obecnie Skrzeszowice), uzyskując dla nich w r. 1392 prawo niemieckie, w r. 1398 kupił za 200 grzywien od Bieńka z Żabokruk drugą połowę Szczepanowic, a w r. 1409 nabył za 50 grzywien od Elżbiety, wdowy po Piotruszce, część w Budziejowicach (koło Słomnik). Z kolei w pow. szczyrzyckim zakupił w r. 1409 od Pietrasza z Piasku za 150 grzywien części w Piasku Małym. Doprowadził do uregulowania sprawy użytkowania lasów we wsi Grębowa, w połowie należącej do niego, a w połowie do star. sandomierskiego; na mocy przywileju królowej Elżbiety, wydanego dla Dzierżki w r. 1375, Tarnowscy mieli prawo użytkować lasy w części królewskiej. Wynikające z tego konflikty zakończono w r. 1379 za pośrednictwem Ottona z Pilicy, dzierżącego wtedy tę królewszczyznę. Mieszkańcy podsandomierskich osad T-ego uzyskali też prawo wrębu do lasów królewskich Grębowa i Sobowa.
T. został hojnie wynagrodzony przez Władysława Jagiełłę za zasługi przy wprowadzeniu go na tron polski. Dn. 23 V 1386 król przywrócił jemu i jego bratu Spycimirowi oraz S. Melsztyńskiemu prawo górnicze zwane bergrecht w żupach solnych, a 8 VI t.r. nadał mu Żukowice, Luszowice, Wadowice i Żdżary (obecnie Zdżary), powiększając tym samym klucz podtarnowski. Po zajęciu Rusi Czerwonej władca 27 XI 1387 nadał T-emu m. Jarosław z zamkiem oraz wsie: Przeworsk, Kniaże Pole (potem Kniaże Dworzyszcze, Kniaże Grodziszcze, część Przeworska), Rozdrwanica (obecnie Roźwienica), Łowce, Tuczempy, Radawa, Laszki, Wietlin, Leżachów, Sobotyn (obecnie Sobiecin), Wieska (obecnie Ujezna), Chonaczów (obecnie Koniaczów), Szówsko, Miratyn (obecnie Mirocin), Wirbna (obecnie Wierzbno) i Tywane (obecnie Tywonia) ze znajdującymi się tam monastyrami ruskimi. W skład dóbr jarosławskich (wg uposażenia klasztoru bożogrobców w Przeworsku z r. 1394) wchodziły ponadto: Studziona (obecnie Studzian), Dębowa (obecnie Dębów), Hruska (obecnie zapewne Grzęska), Arnoltowa Wola (obecnie Gorliczyna), Świętoniowa Wola (obecnie Świętoniowa) i Rozbrza (obecnie Rozbórz). Z tytułu posiadania tych dóbr T. miał obowiązek wystawić na wyprawę wojenną pięciu łuczników i pięciu kopijników, a ludność tych ziem miała podlegać jurysdykcji królewskiej; nadanie potwierdziła w r. 1393 królowa Jadwiga. W r. 1391 kupił T. od bliżej nieznanego Stefana za 100 grzywien wieś Nowosiedlce (obecnie Nowosielce). Dn. 25 II 1393 otrzymał od króla zezwolenie na założenie miasta na gruntach wsi Przeworsk i za zgodą bp. lubuskiego Jana wzniósł kościół paraf. p. wezw. św. Katarzyny, który uposażył dziesięcinami z Przeworska i okolicznych wsi, a sam Przeworsk z kluczem wsi przeniósł 14 I 1394 na prawo średzkie. Za zgodą bp. przemyskiego Macieja sprowadził 6 VII t.r. z Miechowa do Przeworska bożogrobców i ufundował im klasztor p. wezw. Świętego Ducha, któremu przekazał wraz z uposażeniem kościół św. Katarzyny oraz drugi, może dawniej misyjny, podległy biskupom lubuskim, znajdujący się w miejscu zwanym Kniaże Pole. Klasztorowi nadał ponadto wieś Świętoniową Wolę oraz pewne dochody w naturze (z tytułu mesznego) pobierane z Przeworska i okolicznych wsi. T. posiadał też prawo wyboru prepozyta klasztoru spośród bożogrobców z Miechowa, ich natomiast zobowiązał do wybudowania dwóch kaplic (oratoriów) we wsiach Rozborza i Studziona. Korzystając ze swych prerogatyw nadał w r. 1396 swemu budowniczemu Wacławowi Klepaczowi 1/3 dochodów z młyna przeworskiego i łąkę koło lasu Lipowego. Zgromadzony przez T-ego majątek składał się z ponad pięćdziesięciu wsi, trzech miast i dwóch zamków. Wspólnie z S. Melsztyńskim miał T. w r. 1395 dużą parcelę przy ul. św. Mikołaja (Mikołajskiej) obok bramy Mikołajskiej w Krakowie; z czasem Tarnowscy wystawili tam dom zwany Gródkiem. Zapewne do tej parceli przylegał też dom, który w r. 1405 kupił T. za 80 grzywien od krakowskich Żydów, Izraela, Kanana i Abrahama, synów Lewka. Pełniąc urzędy woj. i kaszt. krakowskiego, kilkakrotnie w l. 1398–1409 otrzymał od rajców Krakowa wino i sukno, natomiast od rajców Lwowa kamień pieprzu (1407) i kobierzec (1409). W Wiślicy przekazał grunty potrzebne do wystawienia kustodii i wikarówki. Franciszek Sikora ustalił, że T. zmarł 11 lub 12 V 1409.
Przed r. 1377 poślubił T. bliżej nieznaną Katarzynę, której w r. 1393 oprawił 800 grzywien wiana na Krzeszowicach i na połowie Szczepanowic. Z tego małżeństwa urodzili się: Rafał (zm. przed 2 IV 1415), uczestnik bitwy nad Worsklą w r. 1399, gdzie dostał się do niewoli tatarskiej, żonaty z Zofią (zm. przed 1430), z którą miał córkę Jadwigę (zm. przed 1430), Jan (zm. 1432 lub 1433, zob.) i Spytek (zm. 1434 lub 1435, zob.) oraz Dorota, od ok. r. 1414 żona Marcina z Rytwian (zob.). Bratankami T-ego byli: Rafał z Jarosławia i Wadowa (zob.), Spytek Jarosławski (Spytek z Tarnowa) (zm. 1444, zob.) oraz Jan Rafał (zm. 1481, zob.), Jan Feliks (zm. 1484, zob.) i Jan Amor młodszy (zm. 1500, zob.) Tarnowscy, a wnuczką Katarzyna, zamężna najpierw za Przecławem z Dmosic (zob.), potem za Stanisławem zwanym Ligęzą z Gorzyc i Przecławia (zm. 1497, zob.).
Wg Włodzimierza Dworzaczka T. służył znacznie bardziej Król. Pol. niż dynastii Jagiełłowej. Do końca życia należał do ugrupowania tzw. panów krakowskich i nigdy spraw prywatnych nie stawiał nad państwowymi.
Haisig M., Sfragistyka szlachecka doby średniowiecznej w świetle archiwów lwowskich, Lw. 1938 ryc. 54, 55; Katalog dokumentów pergaminowych Biblioteki Czartoryskich w Krakowie, Kr. 1975 I; Katalog dokumentów pergaminowych ze zbiorów Tomasza Niewodniczańskiego w Bitburgu, Kr. 2004; Katalog zbioru dokumentów pergaminowych Biblioteki Jagiellońskiej, Kr. 2014 I; Kataloh perhamentnych dokumentiv Central’noho deržavnoho istoryčnoho archivu URsR u L’vovi 1233–1799, Kyïv 1972 nr 39; Niesiecki, IX; Paprocki; Słown. geogr. (Sokolniki, Szczerzec); Słown. hist.-geogr. ziem pol., V (Balice, Bobin, Bochnia, Borzęta, Budziejowice, Goszcza, Koczanów, Kantorowice, Kleszczów, Komorów, Koźmice, Krzywopłoty); Smolka J., Katalog archiwum aktów dawnych miasta Przemyśla, Przemyśl 1927 nr 117; Urzędnicy, III/1, IV/1, 5, X; – Abraham W., Jakub Strepa, Arcybiskup halicki, Kr. 1908 s. 33, regesta nr 11–12, 19, 21; Architektura gotycka w Polsce, Red. T. Mroczko, M. Arszyński, W. 1995 II 192–3, 225, 234–5, 328, 334; Barącz S., Kronika oleska, „Towarzysz Duchowieństwa Katol.” R. 1: 1864 s. 490; Błaszczyk G., Dzieje stosunków polsko-litewskich od czasów najdawniejszych do współczesności. Trudne początki, P. 1998 I; tenże, Dzieje stosunków polsko-litewskich. Od Krewa do Lublina, P. 2007 II cz. 1 s. 13, 122, 270, 288, 291; Czachorowski A., Rola króla Władysława Jagiełły w pertraktacjach polsko-krzyżackich przed wielką wojną, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Hist.” t. 24: 1990 z. 204 s. 56–7; Czołowski A., Dawne zamki i twierdze na Rusi Halickiej, Lw. 1892 s. 33; Dąbrowski J., Ostatnie lata Ludwika Wielkiego 1370–1382, Kr. 1918; Dworzaczek W., Leliwici Tarnowscy. Z dziejów możnowładztwa małopolskiego wiek XIV–XV, W. 1971; Dybek E., Lokacje na prawie niemieckim w ziemi przemyskiej w latach 1345–1434, L. 2004; Dzieje UJ; Frazik J. T., Sklepienia żebrowe w Polsce XV wieku, w: Sztuka i ideologia XV wieku, Red. P. Skubiszewski, W. 1978 s. 521; Gawęda S., Możnowładztwo małopolskie w XIV i w pierwszej połowie XV wieku. Studium z dziejów rozwoju wielkiej własności, Kr. 1966 s. 60–2; tenże, Udział możnowładztwa małopolskiego w dochodach z żup krakowskich w XIV i XV wieku, „Studia i Mater. do Dziej. Żup Solnych w Polsce” t. 2: 1968 s. 240; Górski K., Pakulski J., Udział Polaków w krzyżackich rejzach na Litwę w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XIV stulecia, „Zap. Hist.” t. 52: 1987 z. 3 s. 50–1; Gzella J., Małopolska elita władzy w okresie rządów Ludwika Węgierskiego w Polsce w latach 1370–1382, Tor. 1994 s. 31, 63, 102–3; Halecki O., Dzieje Unii Jagiellońskiej, Kr. 1919 I 106–7; Handelsman M., Przywilej piotrkowski 1388 r. Szkic historyczno-prawny, W. 1907; Herzig F., Katedra niegdyś kolegiata w Tarnowie wraz z krótką wzmianką o innych kościołach Tarnowskich, Tarnów 1900; Katalog zabytków sztuki w Pol., I 436–8; Kiryk F., Miasta regionu mieleckiego (Mielec, Przecław, Radomyśl Wielki, Rzochów) do połowy XVII w., w: Mielec. Dzieje miasta i regionu, Mielec 1984 I; tenże, Urbanizacja Małopolski, województwo sandomierskie XIII–XVI wiek, Kielce 1994 s. 119, 150–1; Klimecka G., Czy rzeczywiście „doradcy” Władysława Jagiełły?, w: Społeczeństwo Polski średniowiecznej, Red. S. K. Kuczyński, W. 1985 IV 222–5, 229–34; Koneczny F., Polityka Zakonu Niemieckiego w latach 1389 i 1390, „Rozpr. AU Wydz. Hist.-Filoz.” t. 24: 1889 s. 250–1, 258–76; Kornecki M., Bazylika katedralna w Tarnowie w dobie gotyku, „Currenda” t. 123: 1973 nr 7–9 s. 206–13; Kowalczyk E., Brona Małopolska. Ze studiów nad obroną stałą ziem polskich we wczesnym średniowieczu, W. 2000 s. 15; Krzyżaniakowa J., Ochmański J., Władysław II Jagiełło, Wr. 2006; Kuczyński S. M., Wielka wojna z Zakonem Krzyżackim w latach 1409–1411, W. 1980; Kumor B., Prepozytura tarnowska, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kośc.” t. 12: 1966 s. 215, 253–4; Kurtyka, Tęczyńscy; Kus J., Manowie jarosławscy. Z zagadnień stosunków lennych na Rusi Czerwonej (XIV–XVI w.), „Przemyskie Zap. Hist.” R. 3: 1985 s. 19–35; Kwieciński J., Historia kolegiaty tarnowskiej, Tarnów 1902; Leniek J., Materiały źródłowe do dziejów miasta Tarnowa, Tarnów 1897; Leniek J. i in., Dzieje miasta Tarnowa, Tarnów 1911; Maleczyński K., Urzędnicy grodzcy i ziemscy lwowscy w latach 1352–1783, Lw. 1938 s. 26; Marciniak-Kajzer A., Fundacje architektoniczne małopolskich Leliwitów, Ł. 2001; taż, Sandomierskie rezydencje Tarnowskich w XIV–XVII w., w: Przemiany architektury rezydencjonalnej w XV–XVIII wieku na terenie dawnego województwa sandomierskiego. Wybrane przykłady, Red. J. L. Adamczyk, Kielce 2000 s. 19–23; Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej. Cz. 1: Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego, Red. J. K. Ostrowski, Kr. 2000–1 VIII–IX; Mikucki S., Rycerstwo słowiańskie w Wapenboek Gerlego, „Studia Źródłozn.” t. 3: 1958 s. 112; Morawski S., Sądecczyzna za Jagiellonów z miasty spiskiemi i księstwem oświęcimskim, Kr. 1865 s. 63; Moskal K., In Castro Nostro Tarnoviensi. Zamek tarnowski jako rezydencja, warownia i centrum administracyjno-gospodarcze dóbr Tarnowskich, Tarnów 2001; Narodziny Rzeczypospolitej. Studia z dziejów średniowiecza i czasów wczesnonowożytnych, Red. W. Bukowski, T. Jurek, Kr. 2012 I 390–1, 410, 412, 414, II 1345–7, 1328–9; Nikodem J., Jadwiga król Polski, Wr. 2009; tenże, Witold wielki książę litewski (1354 lub 1355 – 27 października 1430), Kr. 2013; Nowak Z., Polityka północna Zygmunta Luksemburskiego do roku 1411, Tor. 1964; Paszkiewicz H., O genezie i wartości Krewa, W. 1938 s. 188; Pełeński J., Halicz w dziejach sztuki średniowiecznej, Kr. 1914 s. 196; Pękalski P., O początku, rozkrzewieniu i upadku Zakonu Ks. Kanoników Stróżów św. Grobu Jerozolimskiego, Kr. 1867 s. 73–5; Pułaski K., Stare osady w ziemi kamienieckiej i dziedziczące na nich rody podolskiej szlachty historycznej, „Przew. Nauk. i Liter.” t. 30: 1902 s. 1026–7; Radoch M., Udział Siemowita IV i Janusza I w pertraktacjach polsko-krzyżackich w latach 1389–1391 (Wybrane problemy), w: Studia historyczne z XIII–XV wieku, Red. J. Śliwiński, Olsztyn 1995 s. 114, 116; Siedem wieków Przeworska. Szkice, studia i materiały z dziejów miasta, Red. A. Kunysz, Rzeszów 1974 s. 18, 53, 58, 448–98; Sikora F., Ropczycki zespół osadniczy w średniowieczu. Z badań nad kazimierzowskim modelem osadniczo-urbanistycznym, „Teki Krak.” t. 3: 1996 s. 80; tenże, Starostwo krakowskie pod rządami Jana z Tarnowa w latach 1406–1409, w: Homines et societas. Czasy Piastów i Jagiellonów. Studia historyczne ofiarowane Antoniemu Gąsiorowskiemu w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin, Red. T. Jasiński i in., P. 1997 s. 261–75; Sochacka A., Własność ziemska w województwie lubelskim w średniowieczu, L. 1987; Sperka J., Otoczenie Władysława Opolczyka w latach 1370–1401, Kat. 2006; tenże, Szafrańcowie herbu stary Koń. Z dziejów kariery i awansu w późnośredniowiecznej Polsce, Kat. 2001; Stadnicki K., O początkach arcybiskupstwa i biskupstw katolickich łać. obrz. na Rusi halickiej i Wołyniu, Lw. 1882 s. 53; Starnawska M., Między Jerozolimą a Łukowem. Zakony krzyżowe na ziemiach polskich w średniowieczu, W. 1999 s. 99–100; Sułkowska-Kurasiowa I., Doradcy Władysława Jagiełły, w: Społeczeństwo Polski średniowiecznej, Red. S. K. Kuczyński, W. 1982 II 188; Szczebak W., Bazylika katedralna w Tarnowie, Tarnów 1973; Szczur S., Negocjatorzy unii Polski z Litwą i ich kariery, „Analecta Cracoviensia” t. 19: 1987 s. 183–4; Szweda A., Organizacja i technika dyplomacji polskiej w stosunkach z zakonem krzyżackim w Prusach w latach 1386–1454, Tor. 2009; Szymański J., Herbarz średniowiecznego rycerstwa polskiego, W. 1993 s. 174–5; Szyszka J., Formowanie i organizacja dóbr monarszych w ziemi lwowskiej od połowy XIV do początku XVI wieku, Kr. 2016; Świszczowski S., Gródek i mury miejskie między Gródkiem a Wawelem, „Roczn. Krak.” t. 32: 1950 z. 1 s. 22; Tarnów. Dzieje miasta i regionu, Red. F. Kiryk, Z. Ruta, Tarnów 1981 I 106; Tęgowski J., Bezkrólewie po śmierci Ludwika Węgierskiego a geneza unii Polski z Litwą, w: Studia historyczne z XIII–XV wieku, Red. J. Śliwiński, Olsztyn 1995 s. 109–10; Trajdos T. M., Kościół Katolicki na ziemiach ruskich Korony i Litwy za panowania Władysława II Jagiełły (1386–1434), W.–Kr. 1983 I; tenże, Miechowici w ziemi przemyskiej za panowania Władysława Jagiełły, „Folia Historica Cracoviensia” t. 4–5: 1997–8 s. 72–6; Urban W., Szkice z dziejów archidiecezji Lwowskiej i jej duszpasterstwa, Rzym 1984 s. 42; tenże, Z dziejów sokolnickiej Królewszczyzny, Rzym 1964 s. 21; Węcowski P., Działalność publiczna możnowładztwa małopolskiego w późnym średniowieczu. Itineraria kasztelanów i wojewodów krakowskich w czasach panowania Władysława Jagiełły (1386–1434), W. 1998; Wroniszewski J., Szlachta ziemi sandomierskiej w średniowieczu. Zagadnienia społeczne i gospodarcze, P.–Wr. 2001; Wróbel D., Elity polityczne Królestwa Polskiego wobec problemu krzyżackiego w czasach Władysława Jagiełły, L. 2016; tenże, Uwagi o negocjatorach traktatów pokojowych z zakonem krzyżackim w czasach Władysława Jagiełły, w: Od traktatu kaliskiego do pokoju oliwskiego. Polsko-krzyżacko-pruskie stosunki dyplomatyczne w latach 1343– 1660, Red. A. Bues i in., W. 2014 s. 100–1; Zawitkowska W., W służbie pierwszych Jagiellonów. Życie i działalność kanclerza Jana Taszki Koniecpolskiego, Kr. 2005; Zyglewski Z., Klasztorne fundacje możnowładztwa koronnego w okresie jagiellońskim. Zarys problematyki, w: Klasztor w społeczeństwie średniowiecznym i nowożytnym, Red. M. Derwich, A. Pobóg-Lenartowicz, Opole–Wr. 1996 s. 128; – Acta scabinalia Casimiriensia 1407–1427, Wyd. B. Wyrozumska, Kr. 1996 nr 587; Akta grodz. i ziem., I–X; Akta Unii; Arch. Sanguszków, I; Budkowa Z., Rocznik Miechowski, „Studia Źródłozn.” t. 5: 1960 s. 127; Bull. Pol., IV; Catalogus universi venerabilis cleri saecularis et regularis archidioecesis Leopoliensis rit. lat., Lw. 1901 s. 40; Cod. epist. saec. XV, I/1, II; Cod. epist. Vitoldi; Cod. Pol., I/1, II/1, 2, IV; Cod. Pruss., IV; Cod. Regni Pol. et M. Duc. Lit., IV; Cod. Univ. Crac., I; Długosz, Annales, X–XI; Długosz, Liber benef., I; Dok. sądu ziem. krak.; Dokumenty polskie z archiwów dawnego Królestwa Węgier, t. 1 (do 1450), Wyd. S. A. Sroka, Kr. 1998; Dwa fragmenty ksiąg kancelaryjnych królewskich z 1-ej połowy XV wieku, Wyd. T. Wierzbowski, W. 1907; Fedorowicz, Dostojnicy i urzędnicy, s. 13, 26, 100, 167, 219; Formularz Jerzego pisarza grodzkiego krakowskiego ok. 1399–1415, Wyd. K. Górski, Tor. 1950 s. 3, 38, 40, 81; Hramoty XIV st., Wyd. M. Peščak, Kyïv 1974 nr 51, 64; Knigi pol’skoj koronnoj metriki XV stoletija, t. 1. Kniga nr 10 (1447–1454), Izd. A. Myslovski, V. Graničny, Varšava 1914 s. 13, 15, 54; Kod. katedry krak., II; Kod. Litwy; Kod. m. Kr.; Kod. maz. (Lubomirskiego); Kod. mogilski; Kod. Mpol., I, III, IV; Kod. wielicki; Kod. Wielkiej Pol., nr 166; Kod. Wpol., III, V–VII; Księga ziemska krakowska 2 1394–1397, Wyd. W. Bukowski, M. Zdanek, W. 2012; Księgi ławnicze krak.; Kupčyns’kyj O., Akty ta dokumenty Halyc’ko-Volyns’koho knjazivstva XIII – peršoï polovyny XIV stolit’. Doslidžennja. Teksty, L’viv 2004 s. 809–10; Kurtyka J., Repertorium podolskie. Dokumenty do 1430 r., „Roczn. Przemyski” R. 40: 2004, Hist., z. 4 dok. nr 63–65, 73–75, 78; Kutrzeba S., Sądy ziemskie i grodzkie w wiekach średnich. I. Województwo krakowskie, „Rozpr. AU Wydz. Hist.-Filoz.” t. 40: 1901 s. 400–1; tenże, Sądy ziemskie i grodzkie w wiekach średnich. II. Województwo sandomierskie, tamże t. 42: 1902 s. 122; Lites, II; Lites ac res gestae inter Polonos ordinemque Cruciferorum. Spory i sprawy pomiędzy Polakami a Zakonem Krzyżackim. Akta postępowania przed wysłannikiem papieskim Antonim Zeno z Mediolanu w latach 1422–1423, Wyd. S. Jóźwiak i in., Tor. 2015 s. 554, 564; Materiały archiwalne wyjęte głównie z Metryki Litewskiej od 1348 do 1607 roku, Wyd. A. Prochaska, Lw. 1890; Matricularum summ., III, IV; Mon. Pol. Hist., II (Kronika Jana z Czarnkowa, Rocznik miechowski), V (E codicibus Gneznensibus); Najst. księgi m. Kr., cz. 1–2; Najstarsza księga sądu najwyższego prawa niemieckiego na zamku krakowskim, Wyd. A. Kłodziński, „Arch. Kom. Prawn.” t. 10: 1936; Nakielski S., Miechovia sive promptuarium antiquitatum monasterii Miechoviensis, Cracoviae 1634; Petruszewicz A., Materiały historyczne, „Przegl. Archeol.” 1882 z. 1 s. 75; Piekosiński F., O monecie i stopie menniczej w Polsce w XIV i XV wieku, „Rozpr. AU Wydz. Hist.-Filoz.” t. 9: 1878 nr 2; Pomniki dziejowe Lwowa z archiwum miasta, Lw. 1892 I 20, 1896 II 48, 54, 68; Przywilej lokacyjny miasta Przeworska z 1393 roku, Oprac. Z. Konieczny, Przemyśl 1992; Rachunki dworu W. Jagiełły; Regesta historico-diplomatica Ordinis S. Mariae Theutonicorum 1198–1525, Hrsg. E. Joachim, W. Hubatsch, Göttingen 1948–50 I–II; Relatio status Almae Archidioecesis Leopoliensis accedent testamenta eiusdem Th. Pirawski et Joannis Zamoiscii, archiepiscopi Leopoliensis, Lw. 1891–3; Script. Rer. Pruss., II; Skarbiec dyplomatów papieskich, cesarskich, królewskich, książęcych […] Litwy, Rusi Litewskiej i ościennych krajów, Wyd. I. Daniłowicz, Wil. 1860 I nr 547; Sprawozdanie z poszukiwań na Węgrzech dokonanych z ramienia Akademii Umiejętności, Wyd. W. Baran i in., Kr. 1919 nr 82; Die staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15 Jahrhundert, Wyd. E. Weise, Königsberg 1939 I; Starod. prawa pol. pomn., II nr 113, 1037, 1041, 1093, 1107, 1154, 1155, 1170, 1173, 1209, VIII nr 4698, 4700, 5814, 6354 (uwagi: 161/27, 265/102); Szybkowski S., Dokument Króla Władysława Jagiełły dla podczaszego krakowskiego Tomasza (Tomka) z Węgleszyna z 18 VIII 1388 r., w: Kaci, Święci, Templariusze, Red. B. Śliwiński, Malbork 2008 s. 636; Tylus S., Fundacje kościołów parafialnych w średniowiecznej archidiecezji lwowskiej, L. 1999 nr 13, 14; Ukraïns’ki hramoty, XIV v. i perša polovyna XV v., Wyd. V. Rozov, Kyïv 1928 I nr 23; Vitoldiana, codex privilegiorum Vitoldi Magni ducis Lithuaniae 1386–1430, Wyd. J. Ochmański, W. 1986; Z przeszłości Olkusza (aktów dyplomatycznych 43), Wyd. W. Waśkowski, w: Sprawozdanie Dyrekcji Gimnazjum w Bochni za rok szkolny 1891, Bochnia 1891 nr 10; Zapiski sądowe województwa sandomierskiego 1395–1444, Wyd. F. Piekosiński, „Arch. Kom. Prawn.” t. 8: 1907 cz. 1 nr 128, 220; Zbiór dok. mpol., cz. I nr 154, 161, 174, 214, 278, cz. IV nr 958, 1031, 1042, 1074, 1102, 1015, 1112, cz. V nr 1183, 1497, cz. VI nr 1512, 1520, 1521, 1525, 1526, 1528, 1530, 1533, 1534, 1544, 1545, 1547–1550, 1553–5, 1559, 1561, 1562, 1566, 1568, 1570, 1573, 1578, 1584, 1587, 1589, 1592, 1596, 1601, 1606, 1610, 1613, 1615, 1617, 1620, 1632, 1633, 1635, 1636, 1638, 1639, 1643–1645, 1650, 1655, 1656, 1660, 1661, 1668, 1671, 1673–1675, 1685, 1690, 1691, 1697, 1698, 1700, 1701, 1704, 1707, 1711, 1713–1715, 1718, 1722, 1723, 1843, cz. VIII nr 2541, 2543, 2548, 2551; Zbiór dokumentów Zakonu OO. Paulinów w Polsce, Oprac. J. Fijałek, Kr. 1938 I nr 33, 48; toż, Oprac. J. Zbudniewek, W. 2004 II nr 58; Zsigmondkori Oklevéltár, t. 2/2, Ed. E. Mályusz, Budapest 1958 nr 5601; Źródła Dziej., XVIII cz. 1 s. 13; Życie domowe Jadwigi i Jagiełły z regestrów skarbowych z lat 1388–1417, Wyd. A. Przeździecki, „Bibl. Warsz.” 1853 t. 51 z. 3 s. 16; Żydzi w średniowiecznym Krakowie. Wypisy źródłowe z ksiąg miejskich krakowskich, Oprac. B. Wyrozumska, Kr. 1995; – AGAD: Metryka Kor., nr 12 k. 84v–5, 230–30v, 248, 349–50, 390, Księga ziemska brzeska, nr 1 s. 54 (1 V 1401 błędnie jako woj. krakowski), dok. perg. nr 2414, 2420, 4676, 7239–42, 7244, 7247; Arch. Narod. w Kr., Oddz. na Wawelu: Terr. Crac., t. 3 k. 252, 573, 580, t. 3b k. 81, 132, 147, 155, 465, 586, t. 5, k. 74, 77, 123, 137, Castr. Crac., t. 1a k. 34, 83, 91v, 93v, 102v, 109v, 112v, t. 1b k. 3, 8, 14, 21, Cons. Crac., t. 427 k. 240, 261, 297, 324; B. Czart.: rkp. 2968 nr 1, 2, dok. perg. 249, 250; B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: rkp. 2859/I t. 2 k. 111–11v, rkp. 5637 (Codex Myszkovianae ordinationis diplomaticus, Oprac. G. Labuda, Chroberz 1940) nr 14.
Jerzy Sperka