INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Janusz Makarczyk      Janusz Makarczyk, wizerunek na podstawie fotografii.

Janusz Makarczyk  

 
 
Biogram został opublikowany w 1974 r. w XIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Makarczyk Janusz (1901–1960), pisarz, podróżnik, dyplomata i historyk. Ur. 25 III w Łodzi, był najstarszym z trzech synów Stefana, inżyniera (zm. 1930 w Warszawie), współwłaściciela firmy instalacji wodociągowo-kanalizacyjnych A. Wettler w Warszawie, oraz Heleny z Rybarskich, bratem Zbigniewa (zob.). M. dzieciństwo spędził w domu dziadków Rybarskich w Warszawie, gdzie uczęszczał kolejno do Gimnazjum P. Chrzanowskiego, im. Reya i E. Rontalera. Z wybuchem wojny 1914 r. rodzina Makarczyków została ewakuowana i zamieszkiwała w Kijowie i Odessie. M. uczęszczał wówczas (od października 1915) do gimnazjum polskiego w Kijowie i należał do szkolnego kółka dramatycznego, statystując w Teatrze Polskim Franciszka Rychłowskiego. Z Kijowa M. przeniósł się do Lwowa. Należał do Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) oraz brał udział w walkach o Lwów.

W r. 1919 powrócił do Warszawy, gdzie w Gimnazjum Św. Kazimierza złożył (w t. r.) egzamin dojrzałości i w r. 1920 zapisał się na Wydział Prawa i Nauk Politycznych Uniw. Warsz. Jako student zgłosił się ochotniczo do wojska i w 1 p. artylerii uzyskał stopień podporucznika. W r. akad. 1921/2 przeniósł się na Wydział Prawno-Ekonomiczny Uniw. Pozn., który ukończył w lipcu 1923. Dn. 3 XI 1926 uzyskał dyplom magistra nauk ekonomiczno-politycznych. W r. 1923 wyjechał jako korespondent „Kuriera Warszawskiego” do Stanów Zjednoczonych (Nowy Jork, Chicago, Detroit, Waszyngton), gdzie poświęcił się także pracy kulturalnej, sprawując opiekę nad teatrami polonijnymi oraz współpracował z prasą („Rekord Codzienny”, Detroit; „Nowiny Polskie”, Milwaukee). Zwiedził też Turcję i Abisynię. W r. 1924 złożył egzamin dyplomatyczno-konsularny. Jako sekretarz Sekcji Badań Tropikalnych Ligi Morskiej oraz sekretarz generalny polskiego Komitetu «Pro Palestina», wyjechał w r. 1925 do Tokio, Jerozolimy, Arabii Saudyjskiej i Syrii. W tym czasie rozpoczął również studia historyczne nad epoką Harun al-Raszyda i dziejami powstania Sandżów; w związku z tym odbywał podróże do Bagdadu i Damaszku. M. brał udział w różnych międzynarodowych zjazdach i kongresach poświęconych problemom ekonomicznym emigracji zarobkowej, uczestniczył jako sekretarz delegacji polskiej w komisjach emigracyjnych w Rio de Janeiro, Paryżu, Brukseli i Berlinie (1927–8).

W maju 1922 zadebiutował M. felietonem o Eugeniuszu Małaczewskim w poznańskim dwutygodniku „Akademik” (1922 nr 5), następnie (1923) drukował korespondencje z Ameryki i Brazylii w „Kurierze Warszawskim” (1923–7). Reportaże z podróży oraz artykuły publicystyczne zamieszczał w „Kurierze Poznańskim” (1927), „Rzeczypospolitej” (1926–7), „ABC” (1927–31), „Tygodniku Ilustrowanym” (1926–8), „Świecie” (1923–30) oraz w „Naokoło Świata” (1936) i w „Przeglądzie Literackim”, a także wydał kilka książek (Przez Palestynę i Syrię. Szkice z podróży, W. 1925, U.S.A. Obrazki z Ameryki powojennej. W. 1925, Nowa Brazylia. Dżungla – osiedla – ludzie. Z przedm. A. Świętochowskiego, W. 1929). W tym czasie ukazały się także jego pierwsze utwory beletrystyczne dla dorosłych i młodzieży (Bezdroża pragnień, W. 1926, Wyzwolony harem, W. 1927, Amerykańska karuzela, W. 1929; napisana w Paryżu w r. 1929 Przez morza i dżungle. Powieść dla dorastającej młodzieży, Lw.–W. 1931, wznawiana Kat. 1957, 1964, 1968, 1970, R. Seem. Opowiadania, W. 1933). M. uprawiał także z zamiłowaniem turystykę i wspinaczkę wysokogórską, m. in. w lecie 1927 zdobył trudną trasą szczyt Granatów. W l. 1928–30 M. mieszkał w Paryżu i studiował na wydziale filozoficznym Sorbony. Interesował się także teatrologią i odbył w tym zakresie praktykę w teatrze Michoudiéra, prowadzonym przez swego przyjaciela aktora Bucheta.

W r. 1930 powrócił M. do kraju i w l. 1931–3 wykładał politykę kolonialną wielkich mocarstw w Wolnej Wszechnicy Polskiej oraz technikę korespondencji zagranicznych w Wyższej Szkole Dziennikarskiej w Warszawie. W l. 1932 i 1935 wystawił w Bułgarii (Sofia, Burgas, Warna) i Berlinie swą sztukę Harun al-Raszyd (Kalif z Bagdadu). Na wiosnę 1934 zawarł w imieniu Ligi Morskiej i Kolonialnej (w której był wiceprezesem Wydziału Morskiego) umowę z rządem Liberii o współpracy gospodarczej i politycznej. Relację z wyprawy do Liberii ogłosił w książce Liberia – Liberyjczyk – Liberyjka (W. 1936). Wracając z Liberii odbył podróż po Afryce Północnej (Algier, Tunis, Maroko). Niezadowolenie ówczesnych władz państwowych z wyników umowy z Liberią, gdyż kraj ten chciano traktować jako teren polskiej ekspansji kolonialnej, spowodowało wycofanie się M-a z działalności w Lidze Morskiej. Od r. 1931 był udziałowcem Bydgoskich Zakładów Przemysłowych. W l. 1935–9 pracował w Zakładach «Elektro» S.A. w Łaziskach Górnych na Śląsku jako delegat Zarządu Spółki, a później dyrektor. Prowadził liczne pertraktacje na Bliskim Wschodzie, w Afryce i Azji, o dostawy surowców (m. in. rudy chromowej). Wykorzystując częste podróże (z wyjątkiem Australii poznał wszystkie kontynenty), zbierał też materiały do swej twórczości pisarskiej o tematyce marynistycznej (Porty i marynarze. Humoreski sentymentalne, W. 1934, Na morzu i o morzu, W. 1937). W sierpniu 1939 został zmobilizowany jako oficer rezerwy w randze porucznika. M. dowodził zgrupowaniem 22 baterii artylerii przeciwlotniczej w okolicach Sandomierza i Tomaszowa Lubelskiego. Ranny, został 25 IX t. r. wzięty do niewoli niemieckiej i przebywał w obozie jeńców w Murnau. Tam prowadził wykłady z historii Arabów i polityki kolonialnej. Po wyjściu z obozu (na wiosnę 1945) był oficerem łącznikowym Misji Wojska Polskiego w Paryżu, kierowanej przez gen. Mariana Naszkowskiego, i działał we Frankfurcie nad Menem. Powrócił do kraju z końcem t. r. Zdemobilizowany, został przyjęty do służby w Min. Spraw Zagranicznych (MSZ). Od stycznia do lipca 1946 był chargé d’affaires poselstwa polskiego w Kairze, a po odejściu z placówki – naczelnikiem Wydziału Wschodniego MSZ w Warszawie.

W sierpniu 1947 wystąpił M. na własną prośbę ze służby dyplomatycznej, chcąc się poświęcić pracy naukowej w zakresie historii. W jesieni 1947 przeniósł się do Krakowa i tutaj na podstawie dysertacji Historia Sudanu (nie druk.) został (24 IX 1948) doktorem filozofii na Wydziale Humanistycznym UJ. W l. 1949–51 był adiunktem przy katedrze filologii orientalnej UJ, prowadząc wykłady i ćwiczenia z historii Bliskiego Wschodu, a w l. 1951–3 kontraktowym wykładowcą historii polityki państw europejskich w l. 1870–1914. W l. 1950–3 wykładał także historię powszechną nowożytną w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie. W tym czasie opracował Dzieje Arabów, skrypt Imperializm na terenach kolonialnych i zależnych w latach 1870–1914 oraz obszerną monografię Bliski Wschód w latach 1453–1699, która była zamierzoną pracą habilitacyjną (nie druk.). Zniechęcony trudną sytuacją historii w tych latach oraz warunkami finansowymi, powrócił znowu do pracy literackiej. Pisał najczęściej w ulubionym Zakopanem. W l. 1950–60 ogłosił wiele powieści dla młodzieży i dorosłych, utworów scenicznych, artykułów i felietonów w prasie, współpracował także z Rozgłośnią «Kraj» Polskiego Radia (od 1956). Opowiadania i powieści M-a stanowiły bardzo poszukiwaną i poczytną lekturę, pociągając czytelników swą egzotyczną tematyką, humorem i lekkim, barwnym stylem gawędy; wiele z nich posiadało liczne wydania (Dżafar z Bagdadu, Kr. 1950, W. 1956 i 1963, częściowo autobiograficzne Widziałem i słyszałem. Wspomnienia podróżnicze, W. 1957, oraz Róże z piasku. Gawędy podróżnicze, Kat. 1957, Trzynaście kobiet, W. 1958 i 1959, Kobieta zawsze płaci, W. 1959, Po prostu kobieta, W. 1960 i 1962 i in.). Po śmierci autora ukazały się: Diabeł jest męskiego rodzaju (W. 1961) i wybór opowiadań pt. Siostra zjedzonego człowieka (Kat. 1965 i 1972), a także Ostatnie dni (w: Wspomnienia o Julianie Tuwimie pod red. W. Jedlickiej i M. Toporowskiego, W. 1963).

M. napisał również komedie teatralne: Jak kto uważa (wystawiona w Kr. 1952, druk fragmentu „Życie Liter.” R. 2: 1952 nr 7), Wielka polityka (wystawiona w Kr. 1953, druk. W. 1954) oraz wspólnie z Henrykiem Rylem baśń dla teatru lalek Aladyn 1001 (wystawiona w Ł. 1953 i 1955). Przełożył również „Jasia Szpaka” Borysa Sudariszkina (wystawiona w Ł. 1952) i Artura Millera „Czarownice z Salem” („Życie Liter.” R. 5: 1955 nr 20, 24–8 razem z żoną Marią). Wiele felietonów, opowiadań i recenzji (głównie z literatury podróżniczej) zamieszczał M. w l. 1947–57 w prasie krakowskiej, warszawskiej i katowickiej („Dziennik Polski”, „Dziennik Zachodni”, „Robotnik”, „Rzeczpospolita”, „Express Wieczorny”, „Przyjaciel Żołnierza”) oraz w tygodnikach („Przekrój”, 1945, „Problemy” 1946–8, „Świat i Polska”, 1948, „Życie Literackie”, 1952–60, „Od A do Z” i „Szpilki” 1955). W rękopisie zostawił powieść Pacjent, komedię Gubernator oraz zbiór reportaży. Zmarł bezpotomnie w Warszawie 16 V 1960. Został pochowany w grobowcu rodzinnym na Powązkach. Był odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1937) oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1946). M. był dwukrotnie żonaty (z Kamilą Czarowicz ok. 1932, oraz z Marią Katarzyną Wołłowicz 1947); dzieci nie miał.

 

Fot. w: M. J., Liberja–Libervjczyk–Liberyjka, W. 1936; – Nowy Korbut (Słownik Pisarzy); Polska bibliografia literacka za rok 1946–1965, 1967–9, Wr. 1954–68, 1970–2; Enc. XX w.; W. Enc. Powsz., (PWN); Bartelski L. M., Polscy pisarze współcześni. Informator 1944–1970, Wyd. nowe, W. 1972; Łoza, Czy wiesz, kto to jest? (fot.); Zieliński S., Ludzie morza i Pomorza, W. 1935; tenże, Mały słownik pionierów; – Balicki S. W., Kraj, o którym wiemy „bardzo za bardzo nic”…, „Kur. Liter.-Nauk.” R. 14: 1937 nr 31 s. X–XII (fot.); Kaszyński S., Teatr łódzki w latach 1945–1962, Ł. 1970; Kopczyński F., Liberia, W. 1936 s. 128–30; Paryski W. H., Tatry Wysokie, cz. 2., W. 1951 s. 93; Włodek A., Emir, „Przekrój” 1967 nr 1144 s. 7; Z[ambrzycki W.], Nasi współcześni: J. M., „Merkuryusz Pol. Ordynaryiny” R. 5: 1938 nr 33 s. 850–2 (na okładce portret rysowany przez J. Żebrowskiego); – Skład Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie rok akad. 1949/50, Kr. 1950 s. 33; toż, 1950/51, Kr. 1952 s. 34; Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Krakowie w pierwszym piętnastoleciu rozwoju 1946–1961, Kr. 1965; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne: „Dzien. Pol.” Wyd. A. R. 16: 1960 nr 118 s. 1–2, 6, nr 225 s. 3, R. 17: 1961 nr 221 s. 3, R. 18: 1962 nr 299 s. 4; „Echo Krakowa” Wyd. A. R. 15: 1960 nr 117 s. 1; „Gaz. Krak.” Wyd. A. R. 12: 1960 nr 120 s. 2; Grzegorczyk P., Twórcy i badacze kultury zmarli w 1960 roku, „Znak” R. 14: 1962 s. 1195–7; „Zesz. Prasozn.” R. 1: 1960 nr 5–6 s. 212–3; „Życie Warsz.” Wyd. AC. R. 17: 1960 nr 120 s. 7, nr 126 s. 7; – Arch. UJ: rkp. W. F. 483, W. H. 152, S. Personalia teczka J. M-a; Korespondencja M-a z l. 1951–2 w posiadaniu autora artykułu oraz jego notatki i wspomnienia osobiste.

Wiesław Bieńkowski

 

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

książki podróżnicze, Polska Organizacja Wojskowa, wojna z bolszewikami 1919-1920, kampania wrześniowa 1939, niewola hitlerowska, rodzeństwo - 2 braci (osób zm. od 1901), uniwersytet w Poznaniu, publikacje prasowe, studia prawa i ekonomii, twórczość komediopisarska, uniwersytet w Paryżu (Sorbona), powieści dla młodzieży, walki o Lwów 1919, twórczość felietonowa, Wolna Wszechnica Polska, reportaże prasowe z podróży, Liga Morska i Kolonialna, oflag VII A Murnau, Uniwersytet Warszawski II RP, praca korespondenta zagranicznego, gimnazjum Chrzanowskiego w Warszawie, podróże do Ziemi Świętej, podróże do Syrii, podróże do Maroka, podróże do Japonii, ojciec - inżynier, syn najstarszy w rodzinie, podróże handlowe po świecie, czasopismo "Kurier Warszawski", ochotnicza służba w WP, doktorat z historii, podróże do Afryki Północnej, podróże do Algierii, podróże do Tunezji, rana w kampanii wrześniowej, korespondencje prasowe z USA, Cmentarz Powązkowski w Warszawie - zm. 1951-1975, wykłady z historii powszechnej, publikacje w prasie polonijnej, pochówek w grobie rodzinnym, magisterium nauk ekonomiczno-politycznych, zamiłowanie do turystyki, zamiłowanie do wspinaczki wysokogórskiej, wykłady w Wyższej Szkole Dziennikarskiej w Warszawie, powrót do opanowanej przez Sowietów Polski, Wydział Wschodni MSZ, Złoty Krzyż Zasługi II RP, Order Odrodzenia Polski (PRL, krzyż kawalerski), małżeństwa - 2 (osób zm. 1951-1975), twórczość dramatopisarska (zmarli w XX w.), twórczość powieściowa (zmarli od 1951), twórczość literacka (zmarli 1951-1975), brak dzieci (osoby zm. 1951-1975)
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Chmura tagów

 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jan Kucharski

ok. 1893 - 1964-06-21
aktor teatralny
 

Józef Mackiewicz

1902-04-01 - 1985-01-31
pisarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Mieczysław Bolesław Limanowski

1876-01-06 - 1948-01-25
geolog
 

Zygmunt Michał Sułowski

1920-05-02 - 1995-02-12
historyk
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.