INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jerzy Konstanty Czartoryski     

Jerzy Konstanty Czartoryski  

 
 
1828-04-24 - 1912-12-23
Biogram został opublikowany w 1938 r. w IV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

  

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Czartoryski Jerzy Konstanty ks. (1828–1912), polityk i działacz społeczny. Ur. 24 IV w Dreźnie, syn Konstantego i Marii z Dzierżanowskich. Młodość upłynęła mu przeważnie w Wiedniu, w ojcowskim pałacu Weinhaus, który był jednym z ośrodków życia umysłowego i artystycznego szerokich sfer miasta. Ożenił się w r. 1861 z Marią Czermak, córką poważanego lekarza a siostrą Jarosława, znakomitego artysty malarza z Pragi. Małżeństwo, zawarte z głębokiego uczucia, nie było konwenansowe, nie oddaliło też Cz-go od rodaków i od służby publicznej, jak obawiał się tego zrazu jego stryj, ks. Adam Czartoryski, zbliżyło natomiast ks. Jerzego do narodowych kół czeskich, z którymi nieraz później polityczną miewał styczność. W l. 1863–4 Cz. pozostawał w ścisłych stosunkach z Hôtel Lambert, działając poufnie w myśl instrukcji paryskich u dworu wiedeńskiego, chociaż uchylił się od przyjęcia od Rządu Narodowego formalnej misji.

W r. 1866 osiadł na stałe w Galicji w dobrach swych pełkińskich, w Wiązownicy koło Jarosławia. Dotąd interesował się głównie muzyką (wydawał fachowe pismo z tej dziedziny). Dopiero w 40. roku życia wziął się do czynnej polityki krajowej. Wszedłszy do sejmu w r. 1867, głosował przeciwko obiorowi delegatów do Rady Państwa, później należał do najgorliwszych zwolenników rezolucji wrześniowej r. 1868, która precyzowała żądania Sejmu w sprawie autonomii. Cz. wydał w tym czasie 2 głośne broszury: Przed Sejmem (1869) oraz Uwagi o polityce polskiej w Austrii (1871). Opowiadał się w nich za federalistycznym programem przebudowy państwa przy zachowaniu liberalnych swobód, domagał się współpracy Koła Polskiego z opozycją czeską, rzucał cenne myśli na temat wychowania narodowego oraz potrzeby ugody z Rusinami z pominięciem Austrii. W Sejmie i Radzie Państwa (od r. 1871) w czasie, gdy rząd liberalny przeforsować chciał w Izbie zasadę bezpośrednich wyborów do Rady Państwa, co stać się miało dotkliwym uszczerbkiem autonomii krajowej, Cz. sprzeciwiał się stanowczo wszelkim na ten temat układom i kompromisom z rządem. W Kole Polskim ręka w rękę z Adamem Sapiehą stoczył zaciętą walkę z Gołuchowskim i Zyblikiewiczem, w r. 1873 przyczynił się do chwilowej secesji delegacji polskiej z Rady Państwa. Po uchwaleniu reformy wyborczej Cz. usiłował nakłonić sejm lwowski do energicznego protestu, próbował zaskoczyć swym wnioskiem ugodową większość sejmową. Manewr się nie udał: Izba odrzuciła wniosek bez dyskusji w pierwszym czytaniu. W następnych latach Cz. należał w Radzie Państwa do wybitniejszych działaczy autonomicznych, stale też walczył z nazbyt ustępliwą wobec rządu polityką Koła Polskiego. W r. 1887 został mianowany austriackim radcą tajnym; w 1890 był prezesem delegacji Rady Państwa. W r. 1891 cesarz mianował go dziedzicznym członkiem Izby Panów, głównie w tym celu, aby oddalić go z Izby niższej. W Sejmie lwowskim i poza nim zajmował się przede wszystkim sprawami wychowania jako długoletni prezes komisji szkolnej i członek Rady Szkolnej Krajowej. Do partyjnych walk się nie mieszał, we wszystkich obozach cieszył się równym poważaniem i wszędzie umiał oddziaływać w duchu narodowym. Życzliwie i wyrozumiale odnosił się też do pierwszych przedstawicieli Stronnictwa Ludowego w sejmie. W l. 1879–83 przewodniczył Centralnemu Kom. Przedwyborczemu we Lwowie, od 1893 był prezesem Rady Powiatowej w Jarosławiu. Ostatni raz wystąpił w sejmie w r. 1901, wnosząc w pełnej Izbie protest przeciw gwałtom pruskim we Wrześni.

Pracował też ofiarnie i pożytecznie na polu społecznym i dobroczynnym jako założyciel i prezes (1892–6) Pol. Tow. Pedagogicznego, jako dyrektor Zakładu Ciemnych (1868) i członek wielu towarzystw kulturalno-społecznych. W dobrach swych, prowadzonych wzorowo we własnym zarządzie, fundował szkoły, ochronki, czytelnie ludowe. Będąc jeszcze właścicielem prawa propinacji, usunął z majątku szynkarzy i faktorów żydów, zaprowadzając gospody chrześcijańskie. Założył w powiecie Koło nauczycieli szkół wiejskich i sam przewodniczył stale jego zebraniom, popierał na wsi kółka rolnicze, kasy pożyczkowe i przemysł domowy. Założoną przez niego szkołę koszykarską przejął później Wydział Krajowy. Zmarł w Wiedniu 23 XII 1912. Był ojcem ks. Witolda, posła na Sejm ustawodawczy i senatora, i ks. Wandy, wybitnej działaczki społeczno-narodowej.

 

Portrety Pochwalskiego i Swobody w Pełkiniach. Miniatura tamże.

Borkowski, Almanach błękitny; Żychliński, Złota Księga VIII; Księga jubil. Pol. Tow. Pedagogicznego, Lw. 1908; Bobrzyński, Jaworski, Milewski, Z dziejów odrodzenia Galicji, Lw.1904; Kolmer G., Parlament und Verfassung in Österreich, Wiedeń 1903–9, II–V; Czartoryski J., Przed sejmem, Lw. 1869; Uwagi o polityce polskiej w Austrii, Lw. 1871: Stenogramy Sejmu Krajowego, 1867–1902; Chłędowski, Album fotograficzny, Kr. 1870, 31; Koźmian S., Reprezentacja pol. w Radzie Państwa, Kr. 1879; nekrolog »Czas« 28 XII 1912; listy Cz. w Arch. Sapiehów, Ossolineum, Muz. i Arch. Dom. ks. Czartoryskich (m. in. obfita korespondencja z Wiednia 1863–4, częściowo szyfrowana, podpisana »Thadée«).

Stefan Kieniewicz

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Wanda Czartoryska

1862-08-20 - 1920-05-16 działaczka narodowa
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Franciszek Wężyk

1785-10-07 - 1862-05-02
pisarz
 

Stanisław Kot

1885-10-22 - 1975-12-26
emigrant
 

Józef Karbowski

1888-10-25 - 1956-05-07
reżyser teatralny
 

Leon Berenson

1882-07-27 - 1941-04-22
prawnik
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Edward Loth

1884-08-03 - 1944-09-15
doktor medycyny
 

Jakub Madej

1868-06-06 - 1964-03-02
działacz ruchu ludowego
 

Marcin Szarski

1868-04-10 - 1941-12-16
działacz gospodarczy
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.