INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Józef Eryk Natanson     

Józef Eryk Natanson  

 
 
Biogram został opublikowany w 1977 r. w XXII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Natanson Józef Eryk (1854 lub 1855–1929), przyrodnik, organizator cukrownictwa, finansista, działacz społeczny i oświatowy. Ur. w Warszawie, był synem Henryka (zob.) i Józefy z Mayów, bratem Kazimierza (zob.) oraz przyrodnim bratem Antoniego (zob.), Bronisława (zob.) i Stefana (zob.). Uczył się w II Gimnazjum w Warszawie, a następnie ukończył Wydział Matematyczno-Przyrodniczy Uniw. Warsz., uzyskując stopień kandydata nauk przyrodniczych. Od r. 1877 pracował w rodzinnym domu bankowym «S. Natanson i Synowie», a po śmierci ojca w r. 1895 objął, wraz z bratem Kazimierzem, jego kierownictwo. Równolegle zajmował się badaniami przyrodniczymi. W ich wyniku opublikował Przyczynek do historii rozwoju glist okrągłych pasożytnych (Nematodes) (Paryż 1879) oraz Świat istot najdrobniejszych (W. 1885). N. był jednym z inicjatorów założenia w r. 1882 czasopisma „Wszechświat”; przez pewien czas należał do komitetu redakcyjnego tego pisma i publikował w nim wiele artykułów z dziedziny przyrody. Obok Jana Karłowicza (inicjatora), Aleksandra Świętochowskiego, Władysława Smoleńskiego, Stanisława Krzemińskiego, Samuela Dicksteina i in. N. był jednym z członków tajnie działającego Tow. Literackiego (założonego w r. 1887), które przesyłało do polskiej prasy galicyjskiej, poznańskiej i emigracyjnej korespondencje o prześladowaniach polskości w Królestwie przez władze carskie. N. służył Towarzystwu środkami finansowymi, dostarczał rękopisy do Paryża, sfinansował prawdopodobnie wydanie krakowskie „Dziejów narodu polskiego” (1898) W. Grabieńskiego (Smoleńskiego). W l. 1883–5 przebywał na zesłaniu w gub. wołogodzkiej za zamieszczenie w „Kurierze Warszawskim” notatki o przekazaniu na cel dobroczynny pewnej kwoty z powodu «radosnej nowiny» (o spoliczkowaniu A. Apuchtina).

Po powrocie do kraju N. administrował przez wiele lat cukrowniami w Sannikach i Modelu, a następnie stał na czele zarządu Akcyjnego Tow. Mayznerowskich Fabryk Cukru. W l. 1885–93 redagował dział cukrownictwa w „Przeglądzie Technicznym”. Z jego inicjatywy powstał i prowadzony był pod jego redakcją „Dodatek Cukrowniczy” do „Przeglądu Technicznego”. Był też współzałożycielem powstałej w r. 1893 „Gazety Cukrowniczej”, w której publikował liczne artykuły z zakresu ekonomii i statystyki cukrowniczej, a m. in. coroczne sprawozdania o stanie przemysłu cukrowniczego w Polsce. Interesował się technologią wytwarzania cukru i wykorzystywania odpadów. Opatentował sposób nasładzania melasą wysłodków stanowiących treściwą paszę dla bydła. Wyniki swych prac zreferował na zjeździe cukrowników w r. 1895. N. był członkiem tzw. Delegacji Słownikowej i przyczynił się znacznie do opracowania i wprowadzenia w życie polskiego słownictwa cukrowniczego. Należał też do komitetu redakcyjnego trzytomowego wydawnictwa „Cukrownictwo” i do zarządu Sekcji Cukrowniczej przy Warszawskim Tow. Popierania Przemysłu i Handlu. Był w l. 1918–26 członkiem zarządu Warszawskiego Tow. Fabryk Cukru. N. brał także udział w zarządach spółek innych gałęzi przemysłu, w których zainteresowana była rodzina Natansonów. W l. 1887–96 był członkiem zarządu, a od r. 1901 do śmierci wiceprezesem Warszawskiego Tow. Kopalń Węgla i Zakładów Hutniczych. Przez kilka lat, m. in. w l. 1903–4 i 1925–6, był członkiem zarządu Tow. Akcyjnego Mirkowskiej Fabryki Papieru, a w l. 1921–2 członkiem zarządu Banku Przemysłowego Warszawskiego.

N. działał w wielu akcjach społecznych i oświatowych. W Warszawskim Tow. Dobroczynności był od ok. r. 1895 członkiem kierownictwa Przytułku dla Wychodzących ze Szpitala Rekonwalescentów. W l. 1897–1918 należał do komitetu Kasy im. Mianowskiego, pełniąc przez wiele lat funkcję skarbnika. Był z ramienia komitetu Kasy kuratorem zapisu Władysława Pepłowskiego, jak również zajmował się wydawnictwami Kasy. W marcu 1905 wziął udział w delegacji, która zawiozła do Petersburga memoriał z żądaniem wprowadzenia w szkołach polskiego języka wykładowego. W grudniu t. r. był współzałożycielem Tow. Kursów Naukowych (późniejsza Wolna Wszechnica Polska), a w l. 1905–7 członkiem zarządu tego Towarzystwa. Gdy w r. 1907 Kursom groziło zawieszenie działalności z braku funduszy, N. pokrył należność z własnych pieniędzy. W l. 1907–8 wchodził do Rady Nadzorczej Polskiej Macierzy Szkolnej. W okresie pierwszej wojny światowej był od sierpnia 1914 członkiem Komitetu Obywatelskiego m. st. Warszawy i przewodniczącym Wydziału Finansowo-Gospodarczego tego Komitetu. W r. 1916 został członkiem prezydium, a następnie członkiem Komisji Likwidacyjnej Komitetu. W kwietniu 1918 został mianowany przez Radę Regencyjną członkiem Rady Stanu i wchodził w skład Komisji Petycyjnej. Należał także przez kilka lat do zarządu Związku Zawodowego Cukrowni byłego Król. Pol. N. był człowiekiem bardzo towarzyskim i znanym z talentu układania kalamburów. Bardzo zamożny, udzielał wielu ludziom w dyskretny sposób pomocy materialnej. Zmarł w Warszawie w stanie bezżennym 5 II 1929. Pochowany został na cmentarzu Żydowskim przy ul. Okopowej w Warszawie.

 

Fot. w Materiałach Red. PSB; – W. Enc. Ilustr.; – Brykalska M., Konspiracyjne Towarzystwo Literackie w Warszawie (1887–1901), „Pam. Liter.” 1976 z. 4 s. 234, 238, 265; Grzybowski S., Wspomnienie o J. N-ie, „Gaz. Cukrownicza” 1929 nr 9 s. 244–6; Kiepurska H., Warszawa w rewolucji 1905–1907, W. 1974; Motas M., Z dziejów samopomocy w Warszawie podczas I wojny światowej (sierpień 1914 wrzesień 1915), w: Studia warszawskie. Warszawa popowstaniowa 1864–1918, W. 1969 z. 2 s. 124, 132; Nasza walka o szkołę polską, W. 1934 II; Polska w czasie wielkiej wojny (1914–1918), W. 1932 II 218, 220–1; Reychman K., Szkice genealogiczne, W. 1936 I; Stemler J., Polska Macierz Szkolna. Szkic historyczno-sprawozdawczy z 20-lecia działalności 1905–1926, W. 1926 s. 13, 41; Szweykowski Z., Historia Kasy im. Mianowskiego, „Nauka Pol.” T. 15: 1932; Zagleniczny J., Józef Natanson. Wspomnienie osobiste, „Gaz. Cukrownicza” 1929 nr 9 s. 243–4; Żydzi w Polsce Odrodzonej, W. 1934 II 442; – Dziesięciolecie Wolnej Wszechnicy Polskiej. Sprawozdanie z działalności Tow. Kursów Naukowych 1906–1916, W. 1917 s. 6, 20, 48; Kalendarzyk Historyczno-Polityczny miasta stołecznego Warszawy na r. 1916; toż na r. 1917; Krzywicki L., Wspomnienia, W. 1957 I; Prus B., Kroniki, W. 1962–8 XII, XVI, XVIII; Sprawozdanie Banku Przemysłowego Warszawskiego za r. 1921; toż za r. 1922; Sprawozdanie Polskiej Macierzy Szkolnej za 1906/7 r.; Sprawozdanie Warszawskiego Tow. Kopalń Węgla i Zakładów Hutniczych za r. 1887; toż za l. 1888–94 i 1901–26; Sprawozdanie z działalności Mirkowskiej Fabryki Papieru za r. 1903/4; toż za r. 1925/6; Sprawozdanie Zarządu Warszawskiego Tow. Fabryk Cukru za rok rachunkowy od 1 VII 1918 do 30 VI 1919; toż za l. 1919/20–1925/6; Świętochowski A., Wspomnienia, Wr. 1966; Zdanie sprawy z działań i obrotu funduszów Warszawskiego Tow. Dobroczynności za r. 1895; – „Gaz. Cukrownicza” 1929 nr 9 s. 241–3; „Głos” 1899 nr 3 s. 69; „Kur. Warsz.” 1918 nr 174 s. 2, nr 176 s. 2, 1929 nr 36 s. 12, nr 37 s. 11–12, nr 38 s. 3; „Monitor Pol.” 1918 nr 57 s. 1; „Niwa” 1897 nr 44 s. 867; – B. Jag.: rkp. 8698; B. Narod.: rkp. 2753; B. PAN w Kr.: rkp. nr 1881 t. 30, 31, nr 2064 t. 4; – Materiały w posiadaniu Ludwika Natansona z Warszawy oraz jego informacje.

Stanisław Konarski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Antoni Natanson

1862-10-12 - 1933-12-09 lekarz
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Stanisław Witkiewicz

1851-05-21 - 1915-09-05
architekt
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Antoni Feliks Kraszewski

1797-05-30 - 1870-01-23
polityk
 

Józef Ignacy Kraszewski

1812-07-28 - 1887-03-19
pisarz
 

Michał Sobeski

1877-09-03 - 1939-12-14
estetyk
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.