INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Kajetan Michał Sapieha      Artur Grottger, Modlitwa konfederatów barskich przed bitwą pod Lanckoroną, 1863.

Kajetan Michał Sapieha  

 
 
Biogram został opublikowany w 1994 r. w XXXV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sapieha Kajetan Michał h. Lis (1749–1771), marszałek połocki konfederacji barskiej. Ur. 13 II w Kodniu, był najmłodszym synem woj. mścisławskiego Ignacego (zob.) i Anny z Krasickich, bratem Józefa (zob.) i Franciszka Ksawerego (zob.).
S. był właścicielem majątku Bazalia na Wołyniu, dóbr byłej ordynacji ostrogskiej. Zapewne już w r. 1768 zaangażował się w spisek mający na celu skonfederowanie Litwy. W początkach 1769 r. odbył podróż do obozu konfederatów (na Słowacji?) i w Krakowskie, skąd w kwietniu powrócił na Litwę. W czerwcu 1769, jako emisariusz kuzynki Anny z Sapiehów Jabłonowskiej (zob.), odwiedzał osoby zaangażowane w akcji spiskowej (m. in. braci Łopacińskich), dostarczając im plany działań i dyspozycje. Skutkiem ich miało być wywołanie w W. Ks. Lit. powstania, wbrew wcześniejszym koncepcjom bpa Adama Krasińskiego, który doradzał Litwinom rozbudowywanie organizacji konspiracyjnej.
Pogłoski o konfederacji woj. połockiego, której marszałkiem wg niedatowanego manifestu dziśnieńskiego był S., krążyły od lutego 1769, jednak zawiązanie jej nastąpiło zapewne po wyprawie Franciszka i Kazimierza Pułaskich (lipiec–czerwiec 1769) na Litwę. Po klęsce powstania na Litwie S. przejął z rąk uchodzącego do Prus brata Józefa, regimentarza lit., komendę nad resztkami oddziałów konfederackich. Faktycznym dowódcą był regimentarz brzeski lit. Piotr Paszkowski, bardziej doświadczony od dwudziestoletniego S-y. Pod naciskiem wojsk rosyjskich, dowodzonych przez I. Drewicza, część rozproszonych oddziałów lit. z S-ą przedostała się do Prus Książęcych. S. wkrótce dołączył do konfederatów kor. i wziął we wrześniu t. r. udział w drugiej wyprawie Pułaskich na Litwę (przez Brześć w kierunku Kobrynia).
W początkach 1770 r. S. był w Małopolsce, a może i na Słowacji, gdzie próbowały go zjednać dla swej koterii wojewodzina bełska Ludwika Cetnerowa i generałowa wielkopolska Amelia Mniszchowa. S. jednak pozostał wierny Generalności. W planach Ch. F. Dumourieza i Generalności S. przewidziany był na emisariusza do W. Ks. Lit. celem reaktywowania tam akcji konfederackiej. Jednak osoba S-y, ze względu na bezczynność jego brata Józefa jako regimentarza lit., wydawała się mało odpowiednia i ostatecznie misję tę powierzono Jackowi Antoniemu Puttkamerowi. W r. 1770 S. wraz z towarzyszącym mu regimentarzem brzeskim lit. Paszkowskim działał pod komendą marszałka bełskiego Józefa Miączyńskiego i od września 1770 wraz z innymi marszałkami wojewódzkimi zasiadał w radzie wojennej jego partii. W tym samym czasie (22 IX 1770) Rada Wojskowa Generalności w Preszowie postanowiła oddać pod komendę S-y żołnierzy z partii Onufrego Bęklewskiego, marszałka brzeskiego lit., jeśli ten odmówiłby podporządkowania się rozkazom marszałka łomżyńskiego Kazimierza Pułaskiego. Ostatecznie jednak do oddania pod komendę S-y konfederatów brzeskich lit. nie doszło. On sam w listopadzie 1770 brał udział pod rozkazami J. Miączyńskiego w atakach na Sandomierz, 13 I 1771 w zajęciu Kazimierza (koło Krakowa) oraz w dwukrotnej próbie zdobycia bronionego przez załogę rosyjską Krakowa. Działania te spowodowały odstąpienie wojsk rosyjskich spod Częstochowy. Wraz z całą partią J. Miączyńskiego znalazł się S. pod komendą Ch. F. Dumourieza i pod jego rozkazami stacjonował koło Lanckorony. Dn. 23 V 1771 uczestniczył w generalnej bitwie z oddziałami rosyjskimi dowodzonymi przez A. Suworowa w obronie Lanckorony. Dowodził jednostką huzarów i zginął stratowany po upadku z konia przy przeprawie przez rów. Pochowano go 25 V w grobowcu fundatorskim pod kaplicą Matki Boskiej Częstochowskiej w kościele Bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej, a miejsce pochowania upamiętniono tablicą epitafijną.
Zachowały się dwie opinie Ch. F. Dumourieza o S-że, jako dowódcy. Dn. 25 VIII 1770 twierdził on, iż S. ma wiele dobrej woli i odwagi, ale brak mu talentu i doświadczenia dowódczego, po przegranej pod Lanckoroną ubolewał, że po dostaniu się do niewoli J. Miączyńskiego i śmierci S-y nie ma wśród konfederatów ani jednego godnego zaufania wodza.
S. nie założył rodziny.
Bohaterską śmierć S-y opiewa kilka utworów poetyckich z czasów barskich.

Dworzaczek, tabl. 171; Niesiecki, VIII 277; Sapiehowie, III; – Goliński Z., Ignacy Krasicki, W. 1979; Konopczyński W., Kazimierz Pułaski, Kr. 1931; tenże, Kiedy nami rządziły kobiety, Londyn 1960 s. 31, 54–5, 78; tenże, Konfederacja barska, W. 1936–8 I–II; Krasicka J., Kraków i ziemia krakowska wobec konfederacji barskiej, Kr. 1929; Wyczawski H. E., Kalwaria Zebrzydowska. Historia klasztoru Bernardynów…, Kalwaria Zebrzydowska 1987; – Kolbuszewski K., Poezja barska, W. 1928, Bibl. Narod., Nr 108; Literatura barska, Wr. 1976; Materiały do dziejów wojny konfederackiej 1768–1774, Wyd. W. Konopczyński, Kr. 1931 s. 76–7; Sapieżyna T., Z pamiętnika konfederatki, Kr. 1914; – Mater. Red. PSB: Skorowidz Sapiehów, Oprac. przez Eustachego S. Sapiehę.
Wojciech Kriegseisen

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Ignacy Sapieha

XVII/XVIII w - 1758-04-15 podskarbi nadworny litewski
 

Franciszek Ksawery Sapieha

między 1741 a 1746 - 1808 wojewoda smoleński
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jędrzej Kitowicz

1728-11-25 - 1804-04-03
historyk
 

Jan Dekert

1738-02-13 - 1790-10-04
prezydent Warszawy
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.