INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Karolina Anna Proniewska  

 
 
1828-01-18 - 1859-05-26
Biogram został opublikowany w latach 1984-1985 w XXVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Proniewska Karolina Anna (1828–1859), poetka, tłumaczka, znana w literaturze litewskiej jako Karolina Praniauskaite. Ur. 18 I w majątku Padurbin (wg innych źródeł błędnie: w Padubysie) na Żmudzi w rodzinie zubożałej szlachty. Była córką Teofila, dzierżawcy, długoletniego asesora sądowego pow. telszewskiego i Eleonory z Dobszewiczów.

Po przedwczesnej śmierci ojca brat z rodziną zamieszkał w majątku i wraz z matką zajmowali się wychowaniem P-iej. Następnie P. mieszkała razem z matką w pobliskim miasteczku Telsze, żyjąc w bardzo trudnych warunkach materialnych. Drogą samokształcenia zdobyła niemałe oczytanie i kulturę literacką. Przez kilka lat uczyła tajnie dzieci w Telszach, ale na przeszkodzie stanęło jej słabe zdrowie (początek gruźlicy). Bardzo wcześnie zaczęła pisać wiersze, do czego skłoniły ją, oprócz zamiłowań literackich, także melancholijne usposobienie i skłonność do samotności. Utwory o pewnej już wartości literackiej pochodzą z l. 1848–9, najlepsze zaś jej wiersze powstały w latach pięćdziesiątych, napisała wówczas kilkadziesiąt wierszy, w których dała wyraz głębokiej religijności, przeżyciom natury osobistej (nieszczęśliwa miłość) oraz wrażliwości na piękno przyrody Żmudzi. W r. 1858 wraz z matką zamieszkała w miasteczku Uciana (pow. wiłkomierski) u brata Ottona, który został tam proboszczem. Zwolniło ją to od codziennych trosk materialnych.

P-ą łączyła serdeczna przyjaźń z poznanym w r. 1855 Antonim Baranowskim (Baranauskas), znanym później poetą i językoznawcą litewskim, bpem sejneńskim. Po przeczytaniu młodzieńczych utworów poetyckich Baranowskiego zachęciła go P. do dalszej pracy, ponadto – poprzez brata Ottona – udzieliła pomocy w dostaniu się do Seminarium Duchownego w Worniach. Zadedykowali sobie wzajemnie po kilka wierszy (druk. w „Tece Wil.”). Badacze literatury litewskiej przywiązywali do tego epizodu w biografii Baranowskiego duże znaczenie i poświęcili mu sporo uwagi, a P-ą wprowadzili na trwałe do swojej literatury, pamiętając również o jej pracy przekładowej. P. bowiem, znając dobrze język litewski (którego używała równolegle z polskim), przetłumaczyła w r. 1856 fragment „Witoloraudy” J. I. Kraszewskiego – baśń o Egle, królowej wężów (druk. w: „Kalendorius ąrba Metskajtlus” … 1859. Parašitas par Ł. Iwiński … Wilniuje 1858, przedruk w r. 1957 w: „Lietuvių literatūros istorijos chrestomatija”). Wg Zygmunta Stoberskiego P. przełożyła wiele utworów na język litewski; nie wiadomo jednakże, czy i gdzie zostały one wydrukowane, możliwe, że uległy spaleniu wraz z innymi papierami – zgodnie z ostatnią wolą P-iej. Utwory poetyckie P-iej, jeszcze przed ukazaniem się drukiem, krążyły po Żmudzi w odpisach, deklamowano je na wieczorkach literackich i spotkaniach towarzyskich (M. Baliński); znane były też jej improwizacje. Zyskała sławę natchnionej poetki, była pierwszą kobietą na Żmudzi, która «odważyła się przystąpić do poezji w języku polskim» (F. Rymkiewicz), a zarazem w litewskim.

Szerszemu ogółowi czytelników zaprezentowali P-ą w r. 1856 korespondenci wileńscy „Gazety Warszawskiej” (m. in. M. Baliński i Ludwik Kondratowicz) i „Kroniki Wiadomości Krajowych i Zagranicznych” (tu pierwsze drukowane utwory P-iej: Sen o Marylce, Wiersz o Deotymie). Szczególną sympatią darzyła P. Deotymę (Jadwigę Łuszczewską) i poświęciła jej kilka wierszy. Krytyka ciepło przyjęła poemat P-iej Festyna Wielkiej Kalwarii na Żmudzi (Wil. 1856; dedykowany bpowi Maciejowi Wołonczewskiemu), pisał o nim np. J. I. Kraszewski: «Poemacik maluczki, ale prosty i naiwny, natchniony (…) zajmuje nas głębokim wiary uczuciem, szczerotą swoją, brakiem sztuki i formy». W l. 1857–8 P. opublikowała kilka utworów w „Tece Wileńskiej” (tu m. in. cenione przez Kondratowicza Trzy promienie ducha) oraz w „Wieńcu” ofiarowanym Stanisławowi Jachowiczowi. W r. 1858 ukazał się w Wilnie tom Piosneczki… Bogu na chwałę, na pamiątkę przyjaciołom, obejmujący utwory z l. 1848–9 i 1855–8, niemal cały dorobek P-iej. W tych bezpretensjonalnych wierszach dominował nastrój melancholii, smutku, rezygnacji, często powtarzał się motyw sieroctwa, opuszczenia, przeczucia przedwczesnej śmierci. W cyklu religijnym znalazły się pieśni, hymny, i modlitwy poświęcone świętym i kościelnym świętom; wśród wierszy okolicznościowych – utwory poświęcone Adamowi Mickiewiczowi (Do Wieszcza naszej ziemi…, przedruk w antologii „A. Mickiewicz w poezji polskiej i obcej”, oraz Tren – na wieść o jego śmierci). Ponadto tom zawierał sporo krótkich liryków o charakterze żartobliwym, np. Mazurek (przedruk w „Zbiorze poetów polskich XIX w.” P. Hertza). P. planowała napisać poemat o Birucie, ale poczynania te przerwała ciężka choroba. Zmarła 26 V 1859 w Ucianie i została pochowana na miejscowym cmentarzu. Pamięć jej uczcili wierszami Ludomir Wieczór-Szczerbowicz (1860, w tomie „Kwiaty marzeń”) i Eugeniusz Roenne (1878, w tomie „Poezje i prace dramatyczne”).

 

Estreicher w. XIX; Lietuvos TSR bibliografija, SA.; Knygos lietuvių kalba, t. I: 1547–1861, Vilnius 1969 s. 133 (poz. 349), 529–30 (cz. 2 poz. 275, m. in. biografia i bibliogr.); Encyklopedia Lituanica, Boston 1975 IV 337; Enc. ogólna wiedzy ludzkiej, W. 1875 X; Lietuvių Enc., XXIII 498–9 (V. Maciunas); Lietuviškoji tarybine encyklopedija, Wilnius 1982 IX 181; Mažoji lietuviškoji tarybine enciklopedija, Wilnius 1968 III 903; – A. K., Mogiła Karoliny Proniewskiej, „Tyg. Illustr.” 1872 nr 238 s. 25 (z podob. grobu); Baranauskas A., Raštaì, Vilnius 1970 I, II; Biržiška V., Aleksandrynas, Chicago 1965 III 356–8 (biografia i bibliogr.); Kolbuszewski J., O „Dzienniku podróży po Litwie i Żmudzi” Teodora Tripplina, „Acta Baltico-Slavica”, T. 9: 1976 s. 172–3; Lietuvių literaturos istorija, Vilnius 1957 I 540–1; MikšyR., A. Baranausko kǔ ryba, Vilnius 1964; tenże, K. Praniauskaite, „Pergalé” nr 5 s. 168–72 (błędna data ur P-iej); Ochmański J., Litewski ruch narodowo-kulturalny w XIX wieku (do r. 1890), Białystok 1965 s. 90; Rymkiewicz F., Karolina Proniewska, „Po Ziarnie” (Wil.) 1861 s. 269–80; Starnawski J., Adam Mickiewicz w poezji polskiej i obcej, 1818–1855–1955, Wr. 1961; Stoberski Ż., Historia literatury litewskiej, Wr. 1974; tenże, Między dawnymi i młodszymi laty, Ł. 1981; – Hertz P., Zbiór poetów polskich XIX w., W. 1962–75 ks. 3–6; Tripplin T., Dziennik podróży po Litwie i Żmudzi odbytej w 1856 r., Wil. 1858 II 132–3, 188 i n.; – „Kron. Wiad. Krajowych i Zagran.” 1858 nr 202 s. 2–3 ([Wilczyński A.] Albert W.); Korespondencje do „Gaz. Warsz.” z r. 1856: [Baliński M.], Listy znad brzegów Krożenty, nr 203 s. 6, [Kondratowicz L.] Syrokomla W., Hebdomadalia, nr 159 s. 4–5, Kraszewski J. I., Listy…, nr 283 s. 1–3, [Przybylski W.], nr 175 s. 4, nr 213 s. 3–4, Tomaszewicz W., nr 282 s. 4–5, nr 285 s. 5; IBL PAN: Kartoteka bibliograficzna (A. Bara); – Informacje W. Armona.

Cecylia Gajkowska

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Antoni Baranowski

1835-01-17 - 1902-11-26 biskup sejneński
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 

Zygmunt Florenty Wróblewski

1845-10-28 - 1888-04-16
fizyk
 

Andrzej Tomasz Towiański

1799-01-01 - 1878-05-13
filozof
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Ludwik Koehler

1799-11-27 - 1871-11-20
lekarz
 

Aleksander Kotsis

1836-05-30 - 1877-08-07
malarz
 

Jan Kloczkowski

1812-06-16 - 1884-04-11
kaznodzieja
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.